Hà Nội: Lễ hội Tam giáp được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 7/3, tại đền Núi Sưa, phường Ba Đình (Hà Nội), chính quyền và nhân dân địa phương tổ chức Lễ công bố quyết định ghi danh Lễ hội Tam giáp Xuân Biểu - Ngọc Hà - Hữu Tiệp vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đồng thời kỷ niệm 1.000 năm Ngày sinh Thượng đẳng Phúc thần Huyền Thiên Hắc Đế.

Lễ hội Tam giáp gắn với không gian văn hóa của ba giáp Xuân Biểu, Ngọc Hà và Hữu Tiệp - những cộng đồng cư dân thuộc quần thể Thập Tam trại xưa của Thăng Long. Ba giáp kết nghĩa anh em và cùng tôn Thượng đẳng Phúc thần Huyền Thiên Hắc Đế làm Thành hoàng làng. Cấu trúc “tam giáp hợp hội” với thứ bậc anh cả - anh hai - em út không chỉ thể hiện trật tự tổ chức trong nghi lễ mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, hòa hiếu và cố kết cộng đồng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Hằng năm, vào ngày 19 tháng Giêng âm lịch - dịp Lễ Đại Kỳ Phúc (ngày sinh Đức Thánh), nhân dân ba giáp cùng tổ chức chuỗi nghi lễ truyền thống trang nghiêm. Nghi thức bắt đầu từ việc bao sái ban thờ, chỉnh trang không gian thờ tự, tiếp đó là lễ cáo thỉnh và rước nước thiêng từ chùa Một Cột về đền Núi Sưa. Sau đó là lễ tế hội đồng và nghi thức rước Thánh “vi hành” qua các không gian linh thiêng trong khu vực.

Các nghi lễ được chuẩn bị công phu, thực hiện theo trật tự truyền thống của ba giáp. Khi đoàn rước đi qua, cờ hội rợp đường, tiếng nhạc lễ vang lên rộn ràng. Người dân địa phương chuẩn bị lễ vật, bày hương án trước cửa nhà để dâng lễ. Không gian lễ hội vì thế không chỉ diễn ra trong phạm vi di tích mà lan tỏa rộng khắp khu dân cư, tạo nên một sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc.

Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, mỗi nghi lễ còn là dịp để cộng đồng nhắc nhớ về cội nguồn, giáo dục truyền thống và các chuẩn mực ứng xử trong gia đình, dòng họ và làng xóm. Thông qua quá trình cùng chuẩn bị, rước lễ và tế tự, tinh thần đoàn kết, gắn bó giữa các thế hệ trong cộng đồng được củng cố và tiếp nối.

Trải qua nhiều biến động của lịch sử, lễ hội từng có thời gian gián đoạn do chiến tranh. Tuy nhiên, hoạt động thờ phụng Thượng đẳng Phúc thần Huyền Thiên Hắc Đế vẫn được duy trì trong đời sống tín ngưỡng của người dân. Từ năm 1992, lễ hội được cộng đồng khôi phục; đến năm 2023, quận Ba Đình (cũ) đã thống nhất tổ chức lễ hội tại đền Núi Sưa với quy mô cấp quận, thể hiện sự quan tâm đối với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khoa học và giáo dục, Lễ hội Tam giáp Xuân Biểu - Ngọc Hà - Hữu Tiệp đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là sự ghi nhận của Nhà nước đối với giá trị đặc sắc của lễ hội mà còn là niềm tự hào của chính quyền và nhân dân phường Ba Đình, đặc biệt trong dịp kỷ niệm 1.000 năm Ngày sinh Đức Thánh Huyền Thiên Hắc Đế.

Phát biểu tại buổi lễ, Chủ tịch UBND phường Ba Đình Phạm Thị Diễm cho biết, việc lễ hội được ghi danh là dấu mốc quan trọng, đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn đối với địa phương trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Theo bà, công tác gìn giữ cần gắn với giáo dục thế hệ trẻ, tổ chức lễ hội văn minh, lành mạnh, đúng quy định, bảo đảm tính nguyên gốc và vai trò chủ thể của cộng đồng để di sản không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn trở thành nền tảng tinh thần cho hiện tại và tương lai.