Hà Nội: Đột phá thể chế, hiện thực hóa Quy hoạch tầm nhìn 100 năm

Đồng bộ thể chế và quy hoạch

Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được xây dựng trên triết lý “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”. Khác với các bản quy hoạch trước đây, quy hoạch lần này xác lập một tầm nhìn xuyên suốt một thế kỷ, đặt Hà Nội trong vị thế là cực tăng trưởng chủ đạo của vùng Đồng bằng sông Hồng và là TP kết nối toàn cầu.

Mục tiêu cốt lõi là giải quyết triệt để các vấn đề nội tại như quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường, đồng thời mở ra không gian phát triển mới dựa trên nền tảng kinh tế số và kinh tế xanh.

TP Hà Nội khẳng định, Quy hoạch không chỉ là những con số về xây dựng mà là cam kết về chất lượng sống. Tầm nhìn 100 năm hướng tới một Hà Nội “Xanh - Thông minh”, nơi các giá trị di sản ngàn năm được bảo tồn song hành cùng các trung tâm tài chính, khu công nghiệp công nghệ cao; đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và an sinh xã hội.

Để hiện thực hóa tầm nhìn nêu trên, TP Hà Nội dự kiến huy động nguồn lực lên tới 11 triệu tỷ đồng cho giai đoạn đến năm 2045, ưu tiên hoàn thiện khung hạ tầng giao thông chiến lược gồm các đường vành đai và hệ thống đường sắt đô thị (Metro) xuyên tâm.

Luật Thủ đô chính là đòn bẩy pháp lý quan trọng để TP Hà Nội triển khai lập và thực hiện Quy hoạch. Luật Thủ đô (sửa đổi) nêu rõ, trên địa bàn TP Hà Nội chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô trên cơ sở cụ thể hóa các nội dung quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, tích hợp, lồng ghép và thay thế Quy hoạch Thủ đô, Quy hoạch chung Thủ đô.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô có giá trị pháp lý như quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung TP theo quy định của pháp luật. Đồng thời, Luật cũng trao quyền cho TP được phê duyệt, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô và quy định chặt chẽ trong việc điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô.

Theo đại biểu Trần Việt Anh (Đoàn TP Hà Nội) việc phân quyền như vậy là điểm mới mang tính đột phá. “Việc giao trực tiếp thẩm quyền này cho người đứng đầu UBND TP trong Luật Thủ đô sẽ rút ngắn đáng kể thủ tục hành chính, tăng tính chủ động, linh hoạt và gắn trách nhiệm trực tiếp cho chính quyền địa phương”, đại biểu chỉ ra.

Theo quy định tại Luật, TP được trao quyền chủ động quyết định danh mục, lộ trình di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc không phù hợp quy hoạch (trừ trụ sở các cơ quan Trung ương).

Thực hiện quy định này, UBND TP Hà Nội đã ban hành Danh mục di dời cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp tại đô thị trung tâm và khu vực khác không phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô, quy hoạch đô thị và nông thôn trên địa bàn TP.

Theo danh mục được công bố, có tổng cộng 58 cơ sở thuộc diện di dời, gồm 43 cơ sở sản xuất công nghiệp và 15 trụ sở cơ quan, đơn vị. Qua đó, góp phần tổ chức lại không gian đô thị theo các quy hoạch mới của Thủ đô, đồng thời tạo cơ sở để TP xây dựng lộ trình di dời và nghiên cứu phương án sử dụng quỹ đất phù hợp sau khi các cơ sở chuyển đi.

Luật cũng đưa ra chính sách quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao để phục vụ phát triển kinh tế, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo các chuyên gia, Luật Thủ đô là một bước tiến mang tính lịch sử nhằm thiết lập mô hình phát triển mới cho Thủ đô Hà Nội. Điểm cốt lõi của Luật nằm ở việc thiết kế lại mối quan hệ giữa Trung ương và chính quyền Thủ đô theo hướng rõ ràng, thực chất hơn.

Được xây dựng trên quan điểm xuyên suốt là trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện hơn cho Hà Nội, từ việc chủ động ban hành một số cơ chế, chính sách phù hợp với đặc thù, đến việc linh hoạt hơn trong tổ chức thực hiện, nhất là ở những lĩnh vực như tổ chức bộ máy, quy hoạch, đầu tư, quản lý đô thị.

Trên tinh thần đó, Luật phân cấp hơn 190 thẩm quyền cho TP Hà Nội, tạo cơ chế đột phá, đặc thù để Thủ đô phát triển.

Trong đó, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu chỉ ra, một trong những công cụ quan trọng để ban hành chính sách giải quyết các vấn đề “điểm nghẽn” của Thủ đô là tăng quyền chủ động cho TP trong quy hoạch, quản lý đất đai, đầu tư hạ tầng và huy động nguồn lực cho các dự án phát triển đô thị.

“Khi được trao thẩm quyền, Hà Nội có thể rút ngắn quy trình phê duyệt, chủ động hơn trong triển khai các dự án giao thông, xử lý môi trường và phát triển hạ tầng kỹ thuật... Nhờ các công cụ pháp lý mới này, Hà Nội có thêm điều kiện để xử lý hiệu quả các thách thức đô thị, hướng tới xây dựng một đô thị hiện đại, xanh và phát triển nhanh, bền vững”, ông Nguyễn Xuân Lưu nói.

Đòn bẩy thể chế cho mô hình phát triển mới

Ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, nhận định, Luật Thủ đô đã trao cho Hà Nội những “quyền năng” chưa từng có tiền lệ, tạo ra sự linh hoạt tối đa trong điều hành tài chính, ngân sách.

Trong đó, điểm nhấn quan trọng nhất chính là việc thay đổi tư duy trong quản lý ngân sách. “Luật Thủ đô trao cho Hà Nội các quyền mới mà trước đây chưa được quy định, như việc có thể sử dụng tài sản công để góp vốn, để liên danh, liên kết hay là các cơ chế rất mới, linh hoạt thực hiện các dự án theo hình thức đối tác công-tư PPP, cho phép Hà Nội ban hành các đơn giá định mức mới để theo kịp sự biến động của kinh tế, đặc biệt trong khu vực Thủ đô và các vùng lân cận”, ông Lê Trung Hiếu chỉ ra.

Theo ông Lê Trung Hiếu, việc tự chủ về định mức chi phí và mô hình đầu tư chính là lời giải cho bài toán đô thị, hạ tầng giao thông, vốn đang chịu áp lực quá tải rất lớn.

Vẫn theo Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, TP đang tiến hành cuộc dịch chuyển mang tính chiến lược. Thay vì tập trung vào sản xuất thuần túy, TP sẽ đẩy mạnh xúc tiến đầu tư nhằm thu hút các nhà đầu tư chiến lược trong các lĩnh vực công nghệ cao như công nghệ số, sản xuất chip, lưu trữ dữ liệu, đặc biệt ở Khu công nghệ cao Hòa Lạc.

Việc thử nghiệm các cơ chế mới là điều tất yếu để tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, giúp Hà Nội phát triển tương xứng với vị thế và tầm nhìn trở thành TP toàn cầu vào năm 2065.

Trên cơ sở quy định của Luật, HĐND TP Hà Nội đã ban hành một loạt các nghị quyết quan trọng làm cơ sở để đưa các cơ chế, chính sách của Luật đi vào thực tiễn.

Điển hình là Nghị quyết số 46/2026/NQ-HĐND ngày 15/6/2026 của HĐND quy định về thu hút nhà đầu tư chiến lược trên địa bàn TP Hà Nội (thực hiện điểm a khoản 5, điểm a, b khoản 8 Điều 26 Luật Thủ đô)

Nghị quyết có nhiều điểm mới, đặc thù, vượt trội như, danh mục lĩnh vực, ngành, nghề ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược đã được mở rộng hơn so với Luật Thủ đô năm 2024 và Nghị quyết số 17/2025/NQ-HĐND.

Cụ thể, về lĩnh vực công nghệ cao bổ sung thêm lĩnh vực công nghệ số trọng điểm, công nghệ chiến lược, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, công nghệ bức xạ và máy gia tốc.

Về các lĩnh vực, ngành nghề khác, mở rộng sang các lĩnh vực y tế, giáo dục, logistics, khu đô thị đa mục tiêu, thể thao, văn hóa, khu phức hợp giải trí, thoát nước, trụ sở tập đoàn quốc tế, hạ tầng khu thương mại tự do, khu kinh tế tự do. Danh mục mở rộng nhằm đáp ứng yêu cầu thu hút nhà đầu tư lớn vào các lĩnh vực ưu tiên đầu tư của TP trong giai đoạn tới…

Qua đó, giúp thu hút các nhà đầu tư lớn đầu tư vào các lĩnh vực, ngành nghề ưu tiên thu hút đầu tư của TP; thúc đẩy việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế của TP, phù hợp với định hướng phát triển của TP trong thời kỳ mới.

UBND TP Hà Nội cũng đã ban hành Kế hoạch số 287/KH-UBND ngày 21/7/2026 về triển khai thực hiện Nghị quyết; trong đó xác định một số công việc cụ thể sẽ thực hiện như rà soát, sửa đổi, bổ sung Quyết định của UBND TP về việc ban hành Danh mục dự án thu hút đầu tư TP Hà Nội năm 2026 và các năm tiếp theo trên cơ sở danh mục lĩnh vực, ngành, nghề ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược tại Nghị quyết 46/2026/NQ-HĐND số và Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Xây dựng thông tin các dự án trong Danh mục dự án ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược làm cơ sở để chủ động kêu gọi, xúc tiến đầu tư. Xác định các nhà đầu tư tiềm năng thuộc các lĩnh vực, ngành, nghề ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược để có kế hoạch chủ động mời gọi, xúc tiến đầu tư…

Ngoài ra, TP Hà Nội cũng đã cụ thể hóa, triển khai các quy định liên quan đến hệ thống công cụ tài chính, các lĩnh vực kinh tế tầm thấp, kinh tế số, kinh tế tóc bạc, kinh tế đêm, phát hành trái phiếu địa phương, trái phiếu công trình, tín chỉ xanh..., tham gia góp vốn cùng khu vực tư nhân thông qua các mô hình hợp tác công-tư.

Thông qua việc triển khai hiệu quả các chính sách này sẽ tạo các kênh huy động vốn quan trọng, tạo dư địa lớn cho đầu tư phát triển của TP trong thời gian tới.

Như vậy, TP Hà Nội đã và đang triển khai thực hiện rất hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù đã được trao tại Luật Thủ đô. Qua đó, mở rộng không gian phát triển, khai thác hiệu quả các nguồn lực và nâng cao chất lượng đô thị, hiện thực hóa mục tiêu xây dựng và phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”; lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển mà Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập.