Hà Nội: Đổi mới phương thức đầu tư, vận hành, giải quyết căn bản tình trạng úng ngập

Tạo nền tảng để giải quyết căn cơ bài toán ngập úng đô thị

Đại biểu Lê Văn Đức (Tổ đại biểu số 9) chỉ ra, Quy hoạch thoát nước Thủ đô được phê duyệt từ năm 2012 với thông số thiết kế dựa trên lượng mưa khoảng 310mm trong 2 ngày, tương ứng chu kỳ lặp lại 10 năm. Thực tế những năm gần đây đã xuất hiện nhiều trận mưa cực đoan, có nơi lượng mưa đạt từ 500-600 mm trong một ngày, vượt xa năng lực thiết kế của hệ thống thoát nước hiện hữu, dẫn đến tình trạng ngập úng kéo dài tại nhiều khu vực. Dù vậy, các yếu tố mới này vẫn chưa được cập nhật vào quy hoạch.

Bên cạnh đó, quy hoạch thoát nước lưu vực sông Đáy và việc xác định cao độ nền xây dựng cũng chưa được điều chỉnh, cập nhật, gây ảnh hưởng đến quá trình triển khai các dự án thoát nước trên địa bàn. Đại biểu đề nghị Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc làm rõ tiến độ, trách nhiệm trong việc chậm cập nhật Quy hoạch thoát nước Thủ đô; giải pháp phát triển hạ tầng thoát nước thân thiện với môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu.

Trả lời chất vấn, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết, việc triển khai Quy hoạch thoát nước Thủ đô đã được thực hiện trong 13 năm qua và luôn gắn với quá trình điều chỉnh, hoàn thiện hệ thống quy hoạch chung của TP.

Ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh cũng thừa nhận, theo đánh giá hiện nay, hệ thống thoát nước mới đáp ứng khoảng 20% công suất theo yêu cầu, trong khi hệ thống hồ điều hòa và các công trình thoát nước trên địa bàn mới được đầu tư khoảng 20%, riêng diện tích hồ điều hòa đạt khoảng 18% so với quy hoạch. Đây là một trong những "điểm nghẽn" đã được các đại biểu HĐND TP cũng như lãnh đạo Trung ương và TP nhiều lần chỉ ra.

Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc thông tin, Sở đã phối hợp với Sở Xây dựng rà soát các nội dung liên quan. Hiện nay, quy hoạch thoát nước, thoát nước thải và quy hoạch cao độ nền đã được xác định là một bộ phận của quy hoạch hạ tầng kỹ thuật theo quy định của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn. Trong thời gian tới, Sở Xây dựng sẽ là cơ quan chủ trì lập quy hoạch, còn Sở Quy hoạch - Kiến trúc sẽ phối hợp rà soát, hoàn thiện các nội dung liên quan.

Về tiến độ điều chỉnh quy hoạch thoát nước, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc cho biết, Sở đã thống nhất với Sở Xây dựng về nhiệm vụ và lộ trình thực hiện. Dự kiến, trong tháng 9/2026, quy hoạch thoát nước và thoát nước thải của Hà Nội sẽ được phê duyệt và công bố công khai để các đại biểu HĐND TP cũng như Nhân dân Thủ đô theo dõi, giám sát.

Ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh cũng cho biết, TP đang tập trung triển khai các công trình trọng điểm về thoát nước. Hiện có 13 công trình cấp bách đang được đẩy nhanh tiến độ, trong đó có 6 dự án hồ điều hòa, cùng với các dự án cải tạo mạng lưới kênh mương, cống và trạm bơm.

Song song với đó, TP đang triển khai cải tạo, chỉnh trị các tuyến sông giữ vai trò quan trọng trong tiêu thoát nước như sông Tô Lịch, sông Kim Ngưu, sông Nhuệ và sông Đáy. Khi các tuyến sông này được khơi thông dòng chảy và hạ thấp mực nước, sẽ góp phần nâng cao năng lực thoát nước, đồng thời, phục vụ hiệu quả công tác tưới tiêu trên địa bàn TP.

Cùng với đó, các sở, ngành cũng đang tiếp tục rà soát để khắc phục những tồn tại trong công tác quản lý cao độ nền và quy hoạch thoát nước. Trong quá trình điều chỉnh quy hoạch, TP sẽ cập nhật các yếu tố mới, trong đó có việc tính toán lại tần suất mưa thiết kế cho hệ thống thoát nước; rà soát quy mô trạm bơm, sông, kênh, hồ điều hòa; đồng thời tích hợp các kịch bản biến đổi khí hậu giai đoạn từ năm 2025 trở đi.

Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Nguyễn Trọng Kỳ Anh nhấn mạnh, tình trạng úng ngập cục bộ mỗi khi có mưa lớn tại khu vực đô thị là một bài toán phức tạp, đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ và dài hạn thay vì các biện pháp ứng phó mang tính tình thế. Vì vậy, trong định hướng phát triển hạ tầng, Hà Nội đã chủ động xác định tầm nhìn quy hoạch tổng thể với quy mô dài hạn lên tới 100 năm. Việc định hình tầm nhìn thế kỷ này là cơ sở khoa học và pháp lý quan trọng để TP chủ động tái cấu trúc không gian đô thị.

Theo định hướng Quy hoạch mới, tổng diện tích hồ điều hòa của Hà Nội sẽ đạt hơn 8.000 ha, tăng khoảng 20-25% so với quy hoạch trước đây nhằm nâng cao năng lực tiêu thoát nước, thích ứng với biến đổi khí hậu và tình trạng mưa cực đoan.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm cũng lần đầu tiên nghiên cứu đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngầm theo mô hình phát triển đô thị hiện đại. Theo đó, cùng với hệ thống giao thông và đường sắt đô thị, TP sẽ quy hoạch hệ thống bể chứa nước ngầm và công trình thoát nước ngầm nhằm nâng cao hiệu quả điều tiết, tiêu thoát nước đô thị. Đây là nội dung mới sẽ tiếp tục được cụ thể hóa trong quá trình triển khai quy hoạch.

Ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh bày tỏ, nếu hoàn thành khối lượng còn lại của Quy hoạch thoát nước theo Quyết định số 725, kết hợp với mô hình đa tầng, đa lớp của Quy hoạch tầm nhìn 100 năm, bài toán ngập úng của Hà Nội sẽ được xử lý triệt để.

Ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành hệ thống thoát nước

Chất vấn về tiến độ thực hiện quy hoạch thoát nước Thủ đô được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2013, đại biểu Trần Thị Thanh Tú (Tổ đại biểu số 23) cho biết, đến nay tỷ lệ đầu tư các hồ điều hòa mới đạt khoảng 18,4%, các công trình thoát nước đạt khoảng 20%. Đây là một trong những nguyên nhân khiến tình trạng úng ngập khu vực trung tâm chưa được giải quyết căn bản. Đại biểu đề nghị UBND TP làm rõ lộ trình đẩy nhanh các dự án và giải pháp khai thác hiệu quả các công trình sau đầu tư.

Trả lời chất vấn của đại biểu, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, sau 13 năm triển khai, khoảng cách giữa quy hoạch và đầu tư vẫn còn lớn. Để khắc phục, TP đang điều chỉnh quy hoạch thoát nước và quy hoạch cốt nền. Dự kiến, trong tháng 10, sau khi quy hoạch được phê duyệt, TP sẽ ban hành Đề án thoát nước khu vực đô thị tập trung giai đoạn 2026-2030.

Theo đề án, công suất các trạm bơm đầu mối sẽ nâng lên khoảng 774m³/giây, diện tích hồ điều hòa đạt khoảng 1.250ha. Tổng nhu cầu vốn dự kiến khoảng 132.000 tỷ đồng, gồm khoảng 32.000 tỷ đồng từ ngân sách và khoảng 100.000 tỷ đồng từ nguồn ngoài ngân sách.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Trương Việt Dũng, TP sẽ chuyển từ bố trí vốn theo từng dự án sang bố trí theo từng nhiệm vụ, từng lưu vực và từng nguồn vốn; ưu tiên đầu tư các công trình hạ tầng khung, công trình đầu mối và công trình liên lưu vực.

Đồng thời, TP sẽ xử lý dứt điểm trong năm 2026 đối với 26/52 khu đô thị chưa hoàn thành bàn giao hạ tầng; trường hợp chủ đầu tư không thực hiện đúng trách nhiệm sẽ bị xem xét hạn chế giao dự án mới hoặc công khai vi phạm theo quy định.

Liên quan đến chất vấn của đại biểu về công tác quản lý hệ thống thoát nước, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng khẳng định việc quản lý hệ thống thoát nước không chỉ là phân cấp quản lý tài sản mà là vận hành hệ thống kỹ thuật liên thông. TP đã ban hành quy chế phối hợp xử lý giữa hệ thống thoát nước đô thị và tiêu thoát nước thủy lợi, yêu cầu các đơn vị phối hợp xử lý tình huống trong vòng 30 phút và phân định rõ trách nhiệm theo từng lưu vực.

Thời gian tới, TP sẽ chuyển từ giao gói duy tu theo khối lượng công việc sang giao theo kết quả tiêu thoát nước; đồng thời tổ chức quản lý theo các cấp phù hợp với mô hình mới.

Về ứng dụng công nghệ, TP cam kết hoàn thành triển khai hệ thống cảm biến IoT trong năm 2026, đồng thời đầu tư đồng bộ Trung tâm điều hành thoát nước thông minh, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và vận hành hệ thống thoát nước trên toàn địa bàn.