Hà Nội: Chuyển hóa thách thức của già hóa dân số trở thành động lực phát triển

Nghị quyết quy định chính sách đầu tư, hỗ trợ phát triển dịch vụ chăm sóc, phục vụ người cao tuổi. Trong đó, đối với cơ sở công lập, ưu tiên bố trí quỹ đất, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, công nghệ, chuyển đổi số; hỗ trợ 100% kinh phí đào tạo nguồn nhân lực điều dưỡng lão khoa, phục hồi chức năng, chăm sóc người cao tuổi trong cộng đồng; cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu cung cấp dịch vụ với đơn giá cao hơn không quá 10% so với định mức thông thường.

Đối với cơ sở ngoài công lập, Nghị quyết quy định miễn, giảm tiền thuê đất 10 năm và giảm 50% cho thời gian còn lại; vay vốn ưu đãi từ Quỹ Đầu tư phát triển TP; hỗ trợ tối đa 50% kinh phí ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số (AI, IoT); hỗ trợ tối đa 50% kinh phí đào tạo nguồn nhân lực (không quá 10 triệu đồng/người); ưu tiên bố trí quỹ đất công dôi dư, trụ sở công dôi dư.

Hỗ trợ Câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, Điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng với mức ngân sách cấp xã tối thiểu 50 triệu đồng/điểm chăm sóc ban ngày và 20 triệu đồng/câu lạc bộ/năm.

Về chính sách khuyến khích, hỗ trợ người cao tuổi tham gia phát triển kinh tế, Nghị quyết quy định việc hỗ trợ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh sử dụng lao động là người cao tuổi được ưu tiên thuê đất trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp; vay vốn lãi suất ưu đãi từ Quỹ Đầu tư phát triển TP và chương trình hỗ trợ tạo việc làm qua Ngân hàng Chính sách xã hội (mức lãi suất hộ nghèo); hỗ trợ tối đa 50% kinh phí đào tạo, đào tạo lại (không quá 5 triệu đồng/người); hỗ trợ 80% kinh phí tham gia hội chợ, triển lãm (không quá 50 triệu đồng/doanh nghiệp/năm); hỗ trợ 50% chi phí bảo hiểm tai nạn tự nguyện.

Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng quy định chính sách đặt hàng dịch vụ kết nối việc làm cho người cao tuổi với đơn giá cao hơn mức quy định chung, phù hợp tính chất đặc thù.

Hỗ trợ người cao tuổi khởi nghiệp, làm chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh với các quy định ưu tiên tiếp cận các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số của TP; hỗ trợ tối đa 50% kinh phí đào tạo khởi nghiệp (không quá 10 triệu đồng/người/khóa); miễn, giảm tiền thuê trụ sở công dôi dư; ưu tiên khai thác hạ tầng nghiên cứu, đổi mới sáng tạo của TP.

Theo Tờ trình của UBND TP Hà Nội, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, làm thay đổi sâu sắc cấu trúc dân số và kéo theo sự gia tăng mạnh mẽ nhu cầu về chăm sóc sức khỏe, dịch vụ an sinh xã hội và các loại hình tiêu dùng đặc thù của người cao tuổi.

Quá trình này diễn ra trong bối cảnh mức thu nhập còn hạn chế, trong khi mô hình gia đình truyền thống dần thu hẹp, xu hướng đô thị hóa và di cư lao động khiến chức năng chăm sóc người cao tuổi trong gia đình suy giảm.

Thực tiễn này đang gia tăng áp lực đối với ngân sách nhà nước và hệ thống an sinh xã hội, đặc biệt trong các lĩnh vực y tế, bảo hiểm và trợ giúp xã hội. Bên cạnh đó, già hóa dân số còn mở ra cơ hội phát triển quan trọng, khi người cao tuổi trở thành một nguồn lực xã hội to lớn - “kho tàng trí tuệ”, tích lũy kinh nghiệm, tri thức và giá trị truyền thống cũng như mở ra cơ hội phát triển các ngành kinh tế mới gắn với “kinh tế bạc” như dịch vụ chăm sóc, y tế chuyên sâu, công nghệ hỗ trợ, du lịch và tài chính... dành cho người cao tuổi, phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị.

Hà Nội cũng đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh chóng. Theo Cơ sở dữ liệu Quốc gia về dân cư, hiện nay TP Hà Nội có gần 1,4 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% tổng dân số của TP, dự báo đến năm 2030, số người cao tuổi sẽ tăng lên khoảng 1,71 triệu người, tạo áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội và nhu cầu chăm sóc dài hạn.

Trong khi đó, hệ thống sản phẩm, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi trên địa bàn TP còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; số lượng cơ sở chăm sóc còn hạn chế, phân bố chưa đồng đều, mô hình chăm sóc tại cộng đồng và chăm sóc ban ngày mới đang trong giai đoạn thí điểm; tỷ lệ huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi còn thấp; việc sử dụng lao động là người cao tuổi chưa tương xứng với tiềm năng và kinh nghiệm của lực lượng lao động này.

Điểm a khoản 2 Điều 27 Luật Thủ đô năm 2026 đã giao HĐND TP Hà Nội ban hành các chính sách đặc thù nhằm phát triển sản phẩm, dịch vụ phục vụ người cao tuổi và khuyến khích sử dụng lao động là người cao tuổi.

Đây là cơ sở pháp lý trực tiếp, đồng thời là yêu cầu đặt ra đối với TP nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về thích ứng với già hóa dân số, phát triển hệ thống an sinh xã hội và phát huy nguồn lực của người cao tuổi trong phát triển kinh tế - xã hội.

Việc ban hành Nghị quyết của HĐND TP Hà Nội “Quy định một số chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ chăm sóc, phục vụ người cao tuổi; khuyến khích người cao tuổi tham gia phát triển kinh tế trên địa bàn TP Hà Nội” quy định tại điểm a khoản 2 Điều 27 Luật Thủ đô là rất cần thiết theo yêu cầu của Luật Thủ đô và phù hợp với thực tiễn nhằm thích ứng với già hóa dân số.

Việc ban hành Nghị quyết là cần thiết nhằm hiện thực hóa quyền tự chủ của Trung ương giao cho Hội đồng nhân dân TP Hà Nội. Thay vì áp dụng thụ động các khung chính sách chung của cả nước, Hà Nội được tự quyết định toàn diện về "phạm vi, điều kiện, ngành, nghề, biện pháp quản lý..." để chủ động điều hành phù hợp với thực tiễn phát triển của một siêu đô thị.

Đây là nền tảng pháp lý tối cao giải quyết tình trạng thiếu hụt cơ chế thu hút xã hội hóa, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực an sinh, kinh tế dành cho người cao tuổi vốn chưa được định hình rõ ràng trong các văn bản luật chuyên ngành trước đây.

Quy định này là chiếc "chìa khóa vàng" giúp Hà Nội đổi mới tư duy quản lý chuyển hóa hoàn toàn áp lực, thách thức của già hóa dân số trở thành động lực, nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội. Nó giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa lợi ích kinh tế (phát triển kinh tế bạc) với trách nhiệm xã hội (an sinh, y tế) và quy hoạch kiến trúc (đô thị bền vững) của Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Bên cạnh ý nghĩa về an sinh xã hội, việc ban hành Nghị quyết còn có ý nghĩa thúc đẩy phát triển kinh tế bạc, xu hướng phát triển đang được nhiều quốc gia quan tâm. Việc khuyến khích đầu tư phát triển các sản phẩm, dịch vụ phục vụ người cao tuổi sẽ tạo động lực hình thành thị trường dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, mở rộng cơ hội đầu tư cho doanh nghiệp, tạo việc làm mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ, du lịch chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng và các ngành dịch vụ liên quan, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Thủ đô.