“Hạ Chiều Xanh Lam”: Sắc xanh của ký ức và những chuyển động mới
Triển lãm cá nhân Hạ Chiều Xanh Lam của nghệ sĩ Phạm Thùy Dương (Tử Mộc Trà) không chỉ là lần đầu tiên cô giới thiệu một cách đầy đủ thực hành nghệ thuật của mình tới công chúng, mà còn là cột mốc đánh dấu sự chuyển dịch quan trọng trong đời sống cá nhân và tư duy sáng tác: rời miền Bắc - nơi cô sinh ra và lớn lên để bắt đầu hành trình mới tại miền Trung.
Lý giải về quyết định thực hiện triển lãm cá nhân vào thời điểm này, nghệ sĩ Phạm Thùy Dương chia sẻ: “Triển lãm cá nhân lần này như một cột mốc cho sự nghiệp sáng tác của tôi cũng như đánh dấu thời điểm mà mình rời miền Bắc - nơi tôi đã sinh ra và lớn lên trong suốt 25 năm để chuyển vào miền Trung.” Đây cũng là triển lãm cá nhân đầu tiên của nghệ sĩ, đồng thời mở ra các chuỗi thực hành tiếp theo.
Tên gọi Hạ Chiều Xanh Lam mang ý nghĩa thị giác lẫn cảm xúc rõ nét. Theo nghệ sĩ, “Hạ chiều xanh lam là gam màu bao phủ hầu hết các tác phẩm: màu của chàm, của cyanotype, của biển và bầu trời.” Với cô, “xanh lam” không chỉ là màu sắc mà còn là một trạng thái cảm giác, “là sự lắng lại khi một ngày sắp khép.” Trong khi đó, “hạ chiều” gợi hình ảnh buổi chiều mùa hạ - thời điểm ánh sáng mạnh nhất trong năm nhưng cũng là “khoảng lặng trước khi bóng tối buông xuống”, tạo nên “một nhịp thở chậm, giống như quãng nghỉ của tâm trí.”
Mô tả ngắn gọn về triển lãm, nghệ sĩ Phạm Thùy Dương cho biết: “‘Hạ chiều xanh lam’ là một không gian của giao thoa: giữa miền núi và miền biển, giữa con người và thiên nhiên, giữa cái đã qua và những điều sắp đến.” Ý niệm này gắn chặt với mối quan tâm xuyên suốt của cô về “sự đứt gãy của truyền thống” - nơi dù vẫn có những nỗ lực gìn giữ, nhưng chắc chắn vẫn tồn tại những câu chuyện buồn của văn hóa đang bị hao mòn.
Các tác phẩm trong triển lãm đều bắt nguồn từ những nghiên cứu cá nhân và cũng là một phần trải nghiệm, khi nghệ sĩ phải đi thực tế, sống và hoà mình vào nơi trốn mà mình nghiên cứu. Thay vì hướng người xem tới việc “hiểu”, cô mong khán giả cảm nhận được thời không của các tác phẩm và có thể cảm thấy như đang đứng tại chính không gian mà tác giả đã đứng.
Về chất liệu, nghệ sĩ Phạm Thùy Dương sử dụng chủ yếu khắc cao su, khắc gỗ trên vải, cyanotype cùng nhiều vật liệu gắn liền với văn hoá Việt Nam như giấy dó, giấy điệp, vỏ sò, bạc lá trong kỹ thuật sơn mài. Cô cho biết: “Tất cả đều vô cùng gần gũi trong nghệ thuật hội hoạ Việt Nam.” Những tác phẩm này được sáng tác trong giai đoạn từ năm 2022 đến 2025.
Nói về truyền thống, nghệ sĩ khẳng định: “Tôi không lo chuyện đó, bởi truyền thống là câu chuyện mà chúng ta nên gìn giữ hoài mãi.” Với cô, thực hành nghệ thuật dựa trên cả truyền thống và đương đại thực ra lại rất tự nhiên. Sau triển lãm, nghệ sĩ Phạm Thùy Dương cho biết mình học hỏi được nhiều kinh nghiệm, đồng thời cảm nhận rõ sự đón nhận tích cực từ công chúng, đặc biệt là các bạn trẻ - nhóm khán giả mà cô mong muốn tiếp cận nhiều nhất.
Hạ Chiều Xanh Lam khép lại như một quãng chiều lắng, nhưng đồng thời mở ra những dự định mới, khi nghệ sĩ chia sẻ mong muốn tiếp tục thực hành sắp đặt với mức độ tương tác và không gian trưng bày thú vị hơn trong tương lai.