Góp ý hoàn thiện Luật Hòa giải ở cơ sở đáp ứng yêu cầu thực tiễn đề ra

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết, sau hơn 12 năm triển khai, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 và các văn bản hướng dẫn đã chứng minh vị trí, vai trò quan trọng trong việc giải quyết mâu thuẫn ngay trong nội bộ Nhân dân.

Tuy nhiên, thực tiễn trong thời gian qua, Luật đã bộc lộ những hạn chế khi một số quy định không còn phù hợp, chưa đáp ứng được sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh mới. Việc nghiên cứu, sửa đổi luật lần này nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, nhu cầu xã hội, đồng thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng tại các Nghị quyết số 27-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW, Nghị quyết số 57-NQ/TW và bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo ông Đặng Xuân Phương, tại Nghị quyết số 134/NQ-CP ngày 21/5/2026, Chính phủ đã thông qua 5 chính sách cốt lõi của dự án luật. Trong đó có các nội dung về chỉ định hòa giải viên; quy định quyền, nghĩa vụ của hòa giải viên; xác định phạm vi tham gia của người được mời hòa giải; quy định việc công nhận kết quả hòa giải thành; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan.

Tại tọa đàm, các chuyên gia và đại biểu tập trung góp ý nhiều nhóm chính sách lớn của dự thảo luật. Nhiều ý kiến cho rằng việc bầu tổ hòa giải ở một số nơi còn mang tính hình thức, vì vậy cần bổ sung hình thức lấy ý kiến để lựa chọn hòa giải viên phù hợp hơn với thực tiễn. Đồng thời, cần có cơ chế cụ thể hơn để Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thực hiện giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động của các tổ hòa giải.

Các đại biểu cũng đề nghị dự thảo luật tiếp tục bảo đảm bản chất tự quản, tự nguyện của hoạt động hòa giải ở cơ sở, tránh hành chính hóa đội ngũ hòa giải viên hoặc áp dụng cứng nhắc một mô hình chung cho mọi thôn, tổ dân phố.

Một số ý kiến nhấn mạnh cần quy định rõ ranh giới giữa hòa giải và xử lý vi phạm pháp luật. Đối với các vụ việc có dấu hiệu bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em hoặc tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh, trật tự, hòa giải viên phải kịp thời chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền để bảo vệ người yếu thế.

Về chuyển đổi số, các đại biểu thống nhất đây là xu hướng tất yếu, song việc ứng dụng công nghệ thông tin cần phù hợp với đặc thù của hoạt động hòa giải, không lạm dụng hình thức trực tuyến làm giảm tính nhân văn, linh hoạt của quá trình hòa giải, đồng thời phải bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân và bí mật đời tư.

Nguồn kinh phí cho hoạt động hòa giải cũng là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm. Một số ý kiến đề nghị quy định thống nhất mức thù lao theo từng vụ việc nhằm khắc phục tình trạng mỗi địa phương áp dụng một mức chi khác nhau. Có ý kiến đề xuất huy động một phần nguồn lực xã hội hóa, tuy nhiên cần cân nhắc kỹ để không ảnh hưởng đến tính khách quan, tự nguyện của hoạt động hòa giải và tránh phát sinh các khoản chi phí không chính thức.

Phát biểu tại tọa đàm, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách TP Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga cho biết, công tác hòa giải ở cơ sở trên địa bàn TP luôn nhận được sự quan tâm, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp.

Sau khi sắp xếp, tổ chức lại các thôn, tổ dân phố, đến tháng 7/2026, toàn thành phố có 2.512 tổ hòa giải với 16.479 hòa giải viên. Lực lượng này chủ yếu là bí thư chi bộ, tổ trưởng, tổ phó tổ dân phố, trưởng ban công tác Mặt trận cùng đại diện các đoàn thể như Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh... Đây đều là những người có uy tín, am hiểu địa bàn và có khả năng vận động Nhân dân chấp hành pháp luật.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các tổ hòa giải trên địa bàn TP đã tiếp nhận 559 vụ việc, hòa giải thành 427 vụ, đạt tỷ lệ 77,78%. Trong đó, tranh chấp đất đai chiếm tỷ lệ cao nhất với 331 vụ (59,2%), tiếp đến là lĩnh vực hôn nhân và gia đình với 39 vụ (6,97%), còn lại thuộc các lĩnh vực khác. Kết quả  này góp phần giảm áp lực cho các cơ quan hành chính, tư pháp, đồng thời tiết kiệm thời gian, chi phí và nguồn lực cho xã hội.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng cũng nhìn nhận công tác hòa giải ở cơ sở vẫn còn nhiều khó khăn về cơ chế hỗ trợ, tổ chức thực hiện và nguồn lực bảo đảm. Đối với các vướng mắc thuộc thẩm quyền địa phương, Đoàn sẽ tổng hợp, kiến nghị Thành ủy, HĐND và UBND TP xem xét, tháo gỡ.

Đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền Trung ương, nhất là yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với tổ hòa giải, quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên cũng như trách nhiệm của các cơ quan liên quan, Đoàn đề nghị Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội và cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).