Góc nhìn luật gia: Giải bài toán minh bạch việc sử dụng tiền công đức tại các di tích

(PLVN) - Năm hết, Tết đến, việc "trả lễ" cuối năm và lễ loạt đầu năm lại tấp nập tại chùa đền và các cơ sở thờ tự. Lâu nay, việc sử dụng tiền công đức luôn là vấn đề nóng thu hút sự quan tâm đông đảo từ phía người dân, các chuyên gia cũng như các ban ngành chức năng. Tuy nhiên, vấn đề quản lý, giám sát việc sử dụng tiền công đức sao cho bảo đảm đúng mục đích, công khai, minh bạch lại… vẫn đang gặp khó. 
Góc nhìn luật gia: Giải bài toán minh bạch việc sử dụng tiền công đức tại các di tích

Dấu hỏi từ khoản tiền công đức “khủng”

Khái niệm tiền công đức (có nơi gọi là tiền giọt dầu, tiền tiến cúng…) tại các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, cơ sở tôn giáo được xác định là nguồn tiền mà các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước cúng tiến, đóng góp, tài trợ tự nguyện, hợp pháp… đối với các di tích lịch sử, đền, chùa, miếu, cơ sở thờ tự tôn giáo. Thực tế, ngoài việc tiến cúng bằng tiền mặt, còn có việc công đức bằng ngoại tệ, hiện vật, tài sản hoặc ngày công lao động, trí tuệ…

Luật sư Vũ Thu Hường (Đoàn luật sư Hà Nội) cho biết, theo thống kê, hàng năm nước ta có khoảng 8000 lễ hội lớn nhỏ. Xã hội càng phát triển, khoản tiền công đức mà người dân đóng góp cho các cơ sở tôn giáo càng lớn. Theo báo chí đưa tin, số tiền công đức tại một số chùa, đền vào mùa lễ hội thu được trung bình lên tới hàng tỷ đồng, thậm chí tại một số di tích lớn có nơi thu được vài chục tỉ đồng tiền công đức mỗi năm.

Về vấn đề quản lý, kiểm soát việc sử dụng tiền công đức, theo Luật sư Vũ Thu Hường, chúng ta đã có Thông tư liên tịch số 04 ngày 30/5/2014 giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Bộ Nội vụ hướng dẫn việc thực hiện nếp sống văn minh tại các cơ sở tín ngưỡng, cơ sở tôn giáo điều chỉnh cụ thể.

Góc nhìn luật gia: Giải bài toán minh bạch việc sử dụng tiền công đức tại các di tích ảnh 1
 Ảnh minh họa

Theo đó, thông tư này quy định việc quản lý, sử dụng, phân bổ tiền công đức cũng như vai trò phối kết hợp, giám sát của các cơ quan hữu quan để sử dụng minh bạch, đúng mục đích.

Tuy nhiên, đây chỉ là quy định mang tính nguyên tắc, khái quát chung. Thực tế tiền công đức được phân bổ cho nhiều hạng mục và được sử dụng theo thứ tự ưu tiên (chẳng hạn các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử ưu tiên cho việc duy tu, tôn tạo, cho hoạt động duy trì sinh hoạt; các chùa đền thì ưu tiên cho các hoạt động phục vụ tôn giáo…) chứ hoàn toàn không phải nhà nước trực tiếp quản lý, điều tiết sử dụng số tiền công đức này.

Luật sư Hường cho biết, ở một số địa phương UBND tỉnh có ban hành quyết định về việc tiếp nhận, quản lý, sử dụng tiền công đức tại các di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn. Theo đó, thường thì số tiền công đức sẽ được chi theo thứ tự ưu tiên: phục vụ việc quản lý, tu bổ di tích và các chi phí hợp lý khác tại cơ sở đó... Tuy cùng một vấn đề nhưng việc quy định ở mỗi địa phương cũng không giống nhau.

Tiền công đức phải được quản lý bằng pháp luật

Luật sư Nguyễn Đình Khỏe (Văn phòng luật sư Tràng Thi, Hà Nội) cho rằng, đây là vấn đề khá "nhạy cảm" bởi liên quan đến quyền lợi của các tổ chức tôn giáo, cộng đồng làng xã cũng như cá nhân chức sắc tôn giáo, cũng như yếu tố tâm linh.  

Theo luật sư Khỏe, nếu để nhà nước mà trực tiếp là chính quyền địa phương quản lý, điều tiết việc sử dụng tiền công đức sẽ không phù hợp bởi đa phần người dân muốn công đức trực tiếp cho nhà chùa, cơ sở tôn giáo, thờ tự hơn là chính quyền địa phương, do đó sẽ gặp khó khăn trong việc huy động các nguồn kinh phí xã hội hóa để tu bổ, tôn tạo công trình tâm linh.

Góc nhìn luật gia: Giải bài toán minh bạch việc sử dụng tiền công đức tại các di tích ảnh 2
 

Về vấn đề quản lý tiền công đức, theo Thông tư liên tịch số 04 ngày 30/5/2014 hướng dẫn việc thực hiện nếp sống văn minh tại các cơ sở tín ngưỡng, cơ sở tôn giáo giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Bộ Nội vụ, tại Điều 7 quy định về việc Thực hiện nếp sống văn minh trong việc quản lý, sử dụng nguồn công đức như sau: “1. Người phụ trách (trụ trì), Ban quản lý cơ sở tín ngưỡng, cơ sở tôn giáo (nếu có) phải có phương thức thu nhận, quản lý và sử dụng nguồn công đức hiệu quả, đúng mục đích, đảm bảo thống nhất, đoàn kết giữa những người trong cơ sở tín ngưỡng, cơ sở tôn giáo.

2. Việc quản lý, sử dụng nguồn công đức phải công khai, có sổ sách rõ ràng, chi tiêu minh bạch. 3. Việc quản lý, sử dụng nguồn công đức phải tuân thủ các quy định của Thông tư liên tịch này và các quy định pháp luật khác có liên quan.”

Thông tư 4 quy định như vậy nhưng thực tế ghi nhận, việc quản lý, giám sát việc sử dụng nguồn tiền công đức rất khó. Ví dụ, ngoài khoản tiền công đức bỏ vào thùng hoặc được ghi vào sổ sách cụ thể, thì nhiều tín đồ, người dân vẫn quan niệm “tiền xuất Phật biết” nên không muốn ghi tên tuổi, số tiền tiến cúng vào sổ sách nên khoản tiền “chênh” giữa sổ ghi chép với thực tế cũng không nhỏ. Hoặc tại các cơ sở thờ tự, chùa, miếu vẫn còn hiện tượng người dân, tín đồ để tiền lễ lên các ban thờ, để tiền giọt dầu… Số tiền nhỏ nhưng hàng ngàn người hành hương thì lại là chuyện khác. 

Phát huy vai trò giám sát của người dân 

Trả lời câu hỏi vậy vai trò giám sát của người dân đến đâu, người dân cũng phải biết và có quyền được biết số tiền mình công đức vào nơi tâm linh được sử dụng như thế nào, có đúng mục đích hay không, luật sư Đỗ Thúy Phượng (Văn phòng luật sư Vạn An, Hà Nội) cho rằng yêu cầu người dân được giám sát hoạt động sử dụng tiền công đức là hoàn toàn chính đáng và rất dân chủ.

Thực tế, ở một số nơi người dân đã phát huy rất tốt quyền dân chủ, quyền giám sát của mình khi phát hiện và báo với cơ quan có thẩm quyền việc các cá nhân, nhóm người sử dụng tiền công đức không đúng mục đích, gian lận hoặc trộm cắp, xà xẻo tiền công đức…

Tuy nhiên, theo luật sư Phượng thì chỉ khi phát hiện ra có dấu hiệu sai phạm người dân mới có quyền đề nghị cơ quan chức năng vào cuộc, còn giả sử việc sử dụng chi dùng tiền công đức vẫn đang đúng mục đích, không có khuất tất thì người dân không được phép yêu cầu cơ sở tôn giáo giải trình xem đã sử dụng tiền như thế nào, có đúng mục đích không? Nghĩa là, mặc dù nguyện vọng được biết số tiền mình công đức vào nơi tâm linh được sử dụng như thế nào của người dân là chính đáng nhưng xét về cơ sở pháp lý của vấn đề thì lại không phù hợp.

Bởi vì, Luật Di sản Văn hóa, Luật Tín ngưỡng Tôn giáo đều có quy định tài sản hợp pháp thuộc cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo được pháp luật bảo hộ. Nguồn tiền công đức cũng được coi là tài sản hợp pháp của di tích, cơ sở tín ngưỡng tôn giáo vì đây là nguồn tiền người dân tiến cúng hoặc tự nguyện đóng góp theo sự kêu gọi quyên góp.

Về nguyên tắc, các tín đồ, người dân tự nguyện phát tâm công đức nên họ không có quyền yêu cầu, đòi hỏi chủ quản lý cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo cho biết số tiền họ đóng góp không có điều kiện ấy được sử dụng như thế nào; trừ trường hợp các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo có thông báo tổ chức vận động các tín đồ, người dân phát tâm công đức tiền của để thực hiện việc xây dựng, trùng tu, sửa chữa nơi thờ tự, hoặc làm từ thiện, thì người phát tâm công đức mới có quyền đòi hỏi được biết số tiền họ đóng góp có sử dụng đúng mục đích hay không (vì theo Bộ luật Dân sự, đây là hợp đồng tặng cho có điều kiện). 

Bởi vậy, việc công khai, minh bạch nguồn tiền công đức và sẽ quản lý, giám sát việc quản lý sử dụng tiền công đức hợp lý, minh bạch được đến mức nào vẫn đang là bài toán nan giải.

Lưu Quỳnh
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Tư pháp Hà Tĩnh: Tiên phong trong công tác đỡ đầu xây dựng Nông thôn mới

Ông Lê Viết Hồng - Giám đốc Sở Tư pháp Hà Tĩnh làm việc với xã Hương Bình huyện Hương Khê về công tác đỡ đầu xã xây dựng nông thôn mới.
(PLVN) - Tính từ năm 2010 đến nay, Sở Tư pháp Hà Tĩnh đã thực hiện đỡ đầu, góp phần cùng với chính quyền và nhân dân nhiều địa phương trên địa bàn Hà Tĩnh đạt chuẩn về dịch nông thôn mới. Sở Tư pháp được tỉnh Hà Tĩnh đánh giá là đơn vị tiêu biểu trong việc giúp địa phương đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới.

Chung niềm tin chiến thắng dịch bệnh

Các ca sĩ biểu diễn phục vụ hơn 10 ngàn bệnh nhân tại Bệnh viện dã chiến số 3 và số 6 TP HCM.
(PLVN) - Gần hai năm qua, các văn nghệ sĩ từ Bắc chí Nam không chỉ “cháy” hết mình trong mỗi sáng tạo nghệ thuật, góp sức trong cuộc chiến chống Covid-19 mà còn không quản ngại khó khăn, điều kiện dịch bệnh, sẵn sàng góp công, góp của tham gia các hoạt động tình nguyện hỗ trợ người dân vùng dịch.

Cần quy hoạch, phát triển Đồng bằng sông Cửu Long theo hướng thuận thiên

(ảnh minh họa).
(PLVN) - Bà Carolyn Turk, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam cho rằng Nghị quyết 120/NQ-CP thực sự mang tính đột phá, đánh dấu sự thay đổi từ cách tiếp cận mang tính phòng vệ thụ động đối với biến đổi khí hậu chuyển sang hướng tới mô hình “chủ động thích ứng với thiên nhiên”.

Nhiều doanh nghiệp muốn tự chủ chống dịch, tự chủ sản xuất

Một khu nhà xưởng mới được doanh nghiệp cải tạo để sản xuất 3 tại chỗ.
(PLVN) - Thay vì đối tượng bị kiểm soát dịch bệnh, các doanh nghiệp bày tỏ mong muốn được cùng nhà nước tham gia chống dịch ngay chính tại doanh nghiệp của mình, được tự chủ sản xuất, chủ động đăng ký và chịu trách nhiệm với hoạt động sản xuất và lưu thông hàng hóa của mình…

Khi nông dân lên sàn… thương mại điện tử

Người nông dân live stream bán vải tại vườn.
(PLVN) - Mùa dịch, các phương thức mua bán truyền thống không còn phát huy tác dụng. Thương mại điện tử lên ngôi khiến cho kế hoạch đưa nông dân lên sàn thương mại điện tử hiện thực hơn bao giờ hết…

Quảng Ninh: Hiệu quả từ công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng

Ông Nguyễn Xuân Ký, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Ninh tại Hội nghị quán triệt, triển khai chương trình kiểm tra, giám sát, thanh tra năm 2020.
(PLVN) -  Thực tiễn cách mạng nước ta đã chứng minh, kiểm tra, giám sát là chức năng lãnh đạo của Đảng, một khâu quan trọng trong công tác xây dựng Đảng, nhất là trong điều kiện Đảng lãnh đạo chính quyền, lãnh đạo toàn xã hội. Nhận thức được tầm quan trọng đó, tỉnh Quảng Ninh đã luôn chủ động xây dựng chương trình, kế hoạch kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng đồng bộ, sáng tạo, triển khai diện rộng nhưng không chồng chéo, đảm bảo chất lượng, hiệu quả.

“Bí quyết” giữ vững địa bàn an toàn, duy trì đà tăng trưởng

Quảng Ninh quyết giữ địa bàn an toàn, duy trì đà tăng trưởng.
(PLVN) - Mặc dù là địa bàn có nguy cơ lây nhiễm rất cao với cửa khẩu, sân bay, thành phố du lịch..., nhưng với những giải pháp được triển khai đồng bộ, quyết liệt, hiệu quả trong phòng, chống dịch Covid-19, tỉnh Quảng Ninh vẫn giữ được địa bàn an toàn, duy trì đà tăng trưởng.

Biết ơn những điều bình thường bé nhỏ

(ảnh minh họa).
(PLVN) - Trước khi làm một người thành công, trí tuệ, trước khi bay cao, bay xa, hãy nhớ nằm lòng bài học để làm một người tử tế. Hãy biết ơn, biết yêu thương và trân trọng cuộc sống từ những điều bình thường, nhỏ bé...

Quảng Ninh trên hành trình vươn tới thương hiệu đẳng cấp quốc tế (Bài 4): Hội tụ “Thế và Lực” hướng tới thương hiệu đẳng cấp quốc tế

 Như một Việt Nam thu nhỏ, Quảng Ninh hội tủ nhiều kỳ quan thiên nhiên hiếm có. (Ảnh minh họa).
(PLVN) - Tầm nhìn dài hạn, quyết liệt trong chỉ đạo điều hành, tiên phong đổi mới trong nhiều lĩnh vực cùng những lợi thế so sánh mà thiên nhiên ban tặng là “thế và lực” để Quảng Ninh tự tin trở thành trung tâm kinh tế quan trọng của cả nước xứng tầm đẳng cấp khu vực và quốc tế.

Quảng Ninh trên hành trình vươn tới thương hiệu đẳng cấp quốc tế (Bài 2): Tiếp tục khẳng định vị trí dẫn đầu về cải cách hành chính

Ông Nguyễn Xuân Ký - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Ninh.
(PLVN) - Tỉnh Quảng Ninh đã khẳng định vị trí dẫn đầu về chỉ số cải cách thủ tục hành chính trong nhiều năm, hướng tới một nền hành chính phục vụ, đây là lĩnh vực quan trọng góp phần khẳng định thương hiệu Quảng Ninh thân thiện và năng động trong mắt bạn bè trong nước, khu vực và quốc tế.

Quảng Ninh trên hành trình vươn tới thương hiệu đẳng cấp quốc tế (Bài 1): Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát triển bền vững

Thành phố Hạ Long khang trang, hiện đại hôm nay (ảnh: Báo Quảng Ninh).
(PLVN) - Thời gian vừa qua, Quảng Ninh đã thể hiện vai trò ở tầm cao hơn trong khu vực, cơ cấu kinh tế chuyển dịch phù hợp với xu thế chung của cả nước, phát triển theo hướng bền vững và hội nhập. Đây là một trong những bước đi bài bàn trong chiến lược dài hạn để Quảng Ninh sớm khẳng định thương hiệu phát triển bền vững trong nước và quốc tế.

Gói thầu EPC Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4: Công nghệ của Nhật Bản, châu Âu không đáp ứng được tiêu chí trong Hồ sơ mời thầu?

Gói thầu EPC Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4: Công nghệ của Nhật Bản, châu Âu không đáp ứng được tiêu chí trong Hồ sơ mời thầu?
(PLVN) - Tại gói thầu Thiết kế, mua sắm, xây dựng, lắp đặt, chạy thử và nghiệm thu (EPC) Nhà máy Điện Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4 do Tổng Công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam - CTCP (PV Power) làm chủ đầu tư, 2 nhà sản xuất tua-bin khí nổi tiếng thế giới là Mitsubishi Power và Siemens Energy còn không nộp hồ sơ do họ tự thấy rằng không đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật của Hồ sơ mời thầu. Vậy thực lực về công nghệ, kỹ thuật và năng lực của 2 nhà thầu này đến đâu mà lại như vậy?

Vì sao gói thầu EPC Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4 phải gia hạn thời điểm đóng thầu?

Vì sao gói thầu EPC Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4 phải gia hạn thời điểm đóng thầu?
(PLVN) - Ngày 6/8/2021 vừa qua, Tổng Công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam - CTCP (PV Power) tổ chức lễ mở thầu Gói thầu thiết kế, mua sắm, xây dựng, lắp đặt, chạy thử và nghiệm thu (EPC) Nhà máy Điện Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4 với trị giá lên tới hơn 1 tỷ USD. Gói thầu này được rất nhiều nhà thầu lớn trong và ngoài nước quan tâm, đã có đến 16 nhà thầu mua hồ sơ về nghiên cứu, chuẩn bị. Tuy nhiên đa số các nhà thầu đã không thể tham dự vì không đủ điều kiện, hoặc nếu có tham gia thì có thể bị loại ngay từ đầu...

Dấu mốc ra đời danh xưng “tỉnh Hải Dương”

Một góc thành phố Hải Dương địa linh nhân kiệt, sơn thủy hữu tình.
(PLVN) - Trên dải đất hình chữ S, Hải Dương là vùng đất địa linh nhân kiệt, có nhiều đóng góp cho sự phát triển chung của dân tộc. Đó là miền đất gợi nhớ về quá khứ hào hùng từ buổi bình minh dựng nước đến quá trình đấu tranh giữ nước...