Gỗ và Xe hơi

 Trước kia đã có rất nhiều loại chất liệu tốt hơn gỗ, ví dụ như xây nhà thì dùng bê-tông, đóng tàu thì dùng thép và ghế thì làm bằng nhựa. Thế giờ đây gỗ được dùng trong công nghệ xe hơi như thế nào?

Chiếc xe đầu tiên, chiếc Mercedes-Benz 3 bánh, dùng gỗ cho sàn xe trước khi gỗ được sử dụng nhiều cả ở bậc lên xuống và vô lăng. Đầu thế kỉ 20, một vài chiếc xe còn làm cả chiếc ca-bin bằng gỗ và gọi đó là “chiếc tàu nhỏ” theo hình dạng chiếc tàu mà những chiếc xe này mô phỏng. Chất liệu này còn tiếp tục được sử dụng rộng rãi trong suốt nửa đầu thế kỉ 20 như là cơ sở cho chiếc IP trước chất dẻo, cụ thể ở đây là Bakelite. Đến khi kim loại ép được dùng nhiều thì việc dùng gỗ dần giảm bớt.

Mercedes-Benz 3 bánh

Chẳng lâu sau, người ta chuyển từ dùng gỗ vì mục đích thực hiện chức năng sang vì mục đích thẩm mĩ. Những chiếc ô-tô được nâng niu vì cả vẻ đẹp thủ công cầu kì và chức năng của nó. Do đó, gỗ trở thành loại chất liệu được ưa thích cho những người thợ thủ công trổ tài. Và một vài thợ thủ công còn làm ra những tác phẩm đẹp hơn cả Brewster của New York làm nội thất của chiếc Rolls-Royce Phantom I đời 1927. Chiếc xe này thể hiện đẳng cấp của những người thợ thủ công, phải phân biệt hoàn toàn giữa tầng lớp quý tộc với những người giàu có đơn thuần. Đây là thời kì hưng thịnh của những người làm xe ngựa, những người đã để lại nhiều chiếc xe trông giống những chiếc tủ hơn là thiết kế xe hơi.

Không thể nói đến gỗ mà không nhắc đến những chiếc Woodies, một vài chiếc trong số đó còn dùng nhiều gỗ hơn cả chiếc xe tải Star đời 1927. Chiếc xe này trông chẳng khác gì một chiếc thùng gỗ gắn động cơ cả. Chính vì điều này mà chúng rất rẻ và dễ làm. Vì chúng rất thịnh hành ở những ga xe lửa nên chúng có cái tên là “Xe nhà ga” (Station Wagon). Ngược lại, ở Anh quốc, những chiếc xe như thế lại chuyên dùng để chở gà lôi ở những vùng nông thôn, nên tên gọi theo kiểu Anh của nó là “Xe gà lôi”.

 
Star Truck 1927

Nhưng những chiếc xe bằng gỗ không chỉ là xe tải. Đến cuối những năm 1940, cả Ford và Chrysler đều đưa ra những mẫu xe mui gỗ để gợi lên thời kì thống trị của ngành đóng xe ngựa; chiếc Chrysler Town & Country đời 1948 là một ví dụ điển hình. Theo như cái tên của nó, khung màu gụ và màu tro thích hợp với cái tên Country (đồng quê) còn những bộ phận bằng kim loại gợi lên cái tên Town (thành thị), để lại một tác phẩm lắp ghép đáng kinh ngạc giữa những cái chắn bùn bằng thép và những lỗ thoáng bằng gỗ. Ford hoàn thành tác phẩm Model 71. Nhưng cuối cùng cả hai mẫu xe này đều bị diệt vong vì rất tốn tiền bảo dưỡng, trong khi đó, crôm nhanh chóng trở thành sự lựa chọn về trang trí.

Năm 1963, hình ảnh những chi tiết ngoại thất bằng gỗ để phân biệt bị mờ nhạt đi khi được dùng làm hông của chiếc Jeep Wagoneer. Chiếc xe cơ bản này đã biến chiếc “xe nhà ga” thành chiếc SUV đầu tiên của thế giới và đưa gỗ từ chỗ không phổ biến đến chỗ phổ biến với giá cả mà những nhà sản xuất xe ngựa đã cho phép. Mặc dù “mốt” thời đó là lấp lánh, nhưng những tác phẩm long lanh như thế lại bị hạn chế sử dụng trên những chiếc SUV. Do đó, sự lựa chọn gỗ làm các viền khung bên ngoài càng làm phân biệt những chiếc Wagoneer với những sản phẩm toàn bằng thép là rất sáng tạo, tạo ra nhiều sản phẩm đối thủ theo mẫu này.

Jeep Wagoneer

30 năm sau, mui gỗ vẫn còn được dùng ở mẫu thay thế cho chiếc Wagoneer – chiếc Grand Cherokee – mang nhiều tính hoài cổ hơn là phong cách. Những khách hàng bảo thủ đã kéo dài việc dùng gỗ vượt trên nhiều chất liệu khác mà các nhà thiết kế thích dùng. Nhưng giờ đây, tình hình dường như đang thay đổi. Không có truyền thống đóng xe ngựa nên sử dụng gỗ trong những chiếc xe Châu Á dường như không hợp thời; cả 3 chiếc xe gần đây nhất của Nhật đều không có một mẩu gỗ nhỏ nào, từ Honda Accord, Nissan GT-R đến Suzuki Kizashi 3 concept.

Chrysler Town & Country

Nhưng không phải tất cả gỗ đều tệ; một ví dụ điển hình của loại xe này có công suất đến 600 mã lực. Chiếc Splinter là một chiếc xe thể thao nặng 1130kg được phát triển bởi một nhóm sinh viên trường North Carolina State University, những người đã khám phá thử nghiệm gỗ thích và gỗ bu-lô để làm chất liệu thay thế cho nhôm và sợi cac-bon; một nỗ lực mang tính quý tộc, làm cho giá cả vật liệu tăng lên chót vót. Không may thay, những hình ảnh kĩ thuật số đến nay chỉ ra hình dạng những siêu xe được tiên đoán là sẽ quay trở lại dùng hạt gỗ chứ không dùng kim loại nữa, bỏ qua rất nhiều dạng gỗ mới được gợi ý là có tiềm năng. Một vài người làm việc này còn tốt hơn cả Charles và Ray Eames. Có lẽ nhiều người đã biết đến chiếc ghế Eames nhưng không phải ai cũng biết đến chiếc chân gỗ mà họ đã tạo ra cho Hải quân Hoa Kỳ và những chiếc ghế đẩu kiểu con voi duyên dáng của họ. Mỗi người khám phá sự linh hoạt của gỗ dán, đáng tiếc thay, sau đó họ chưa bao giờ tập trung vào những chiếc xe.

May mắn thay, chúng ta vẫn còn những nhà thiết kế ở Aston Martin, những người đã biến tre sắp tái chế thành một loại chất liệu sang trọng ở cửa và IP ở chiếc DB9 một cách tài tình. Thực sự thì người sở hữu trước kia của Ford đã làm thế năm 2002 với chiếc concept MA quái dị, sử dụng nan tre làm sàn giữa những cạnh bằng nhôm. Sự mềm mại tự nhiên của gỗ xác định mặt nghiêng một chuyển động của chiếc xe này và từ đó chuyển tải sự sạch sẽ của sản phẩm.

Nadia Arnaout đã tiến một bước xa hơn bằng cách loại bỏ gỗ hoàn toàn khỏi nội thất chiếc BMW CS concept của bà được ra mắt ở Thượng Hải vào năm ngoái. Những bức ảnh đã tiết lộ rằng những chiếc 7 Series tiếp theo sẽ sử dụng gỗ. Nhưng hãy hi vọng rằng BMW sẽ không nhượng bộ áp lực của thị trường khi chiếc CS được sản xuất và hãng sẽ tiếp tục sử dụng những mắt lưới bằng nhôm sáng tạo của Arnaout. Những hãng khác đã chậm chạp hơn trong việc bắt kịp bà về sự cân bằng giữa đạo đức và thẩm mĩ. Mặc dù vì những chất liệu thay thế như sợi các-bon hay những chi tiết hiệu ứng kim loại trông kém hấp dẫn hơn nên gỗ vẫn còn rất được ưa chuộng. Nhưng với chức năng hiện tại là một đồ trang trí háo nhoáng, nó sẽ nhanh chóng trở thành một vấn đề của thiết kế nội thất sẽ làm dấy lên những mối quan tâm ngày càng lớn về môi trường. Chúng ta đang trông chờ xem chất liệu nào sẽ thay thế được nó.

• Thái Thanh (Theo Cardesignnews)