Giữ rừng trên đỉnh Copia

Những bước chân bám rừng

Những ngày tháng 9, chúng tôi theo chân cán bộ Ban Quản lý rừng Đặc dụng - Phòng hộ Thuận Châu, tỉnh Sơn La vào khu rừng đặc dụng Copia. Sương sớm còn bảng lảng trên những sườn núi. Con đường lên rừng quanh co, nhiều đoạn dốc cao, dựng đứng. Càng đi sâu, tiếng xe nhỏ dần, nhường chỗ cho tiếng gió luồn qua tán cây, tiếng lá khô xào xạc dưới mỗi bước chân.

Với những người thường xuyên bám rừng, mỗi chuyến tuần tra không đơn thuần là đi qua những cánh rừng. Đó là hành trình quan sát, kiểm tra, phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường để kịp thời ngăn chặn nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng.

Sau mỗi cung đường, cán bộ quản lý, bảo vệ rừng lại dừng chân quan sát. Một vết chặt trên thân cây, dấu chân người, lối mòn mới mở hay khoảng đất có dấu hiệu bị tác động đều được lưu ý. Trong rừng, những dấu vết tưởng như rất nhỏ ấy có thể trở thành đầu mối của một vụ việc.

Theo ông Nguyễn Văn Việt, Giám đốc Ban Quản lý rừng Đặc dụng - Phòng hộ Thuận Châu, Ban Quản lý rừng Đặc dụng Phòng hộ Thuận Châu hiện quản lý gần 26.500 ha rừng và đất lâm nghiệp trên địa bàn các xã Thuận Châu, Nậm Lầu, Co Mạ, Long Hẹ, Mường Bám và một số khu vực lân cận. Phần lớn diện tích nằm ở địa hình núi cao, bị chia cắt bởi nhiều khe suối, đường dốc; không ít khu vực cách xa khu dân cư.

“Địa bàn rộng, địa hình phức tạp khiến công tác quản lý, bảo vệ rừng gặp nhiều khó khăn. Có những khu vực cán bộ phải đi bộ nhiều giờ mới tiếp cận được. Thời tiết vùng núi thay đổi thất thường cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc tuần tra”, ông Việt chia sẻ.

Từ đầu năm đến nay, đơn vị đã thực hiện 151 ngày công tuần tra rừng. Mỗi chuyến đi có thể kéo dài nhiều giờ, qua những cung đường hiểm trở. Công việc đòi hỏi cán bộ không chỉ có sức khỏe mà còn phải có kinh nghiệm để nhận biết những thay đổi rất nhỏ giữa một cánh rừng tưởng như bình lặng.

Qua công tác tuần tra, đơn vị đã phát hiện, xử lý 7 vụ vi phạm về phá rừng trái pháp luật, thu nộp ngân sách Nhà nước 365 triệu đồng. Đằng sau mỗi vụ việc được phát hiện là quá trình kiểm tra hiện trường, xác minh, lập hồ sơ và xử lý theo quy định. Những công việc âm thầm ấy diễn ra đều đặn giữa đại ngàn.

Copia không chỉ rộng lớn về diện tích mà còn sở hữu hệ sinh thái đa dạng, với 696 loài thực vật, 60 loài thú, 215 loài chim, 35 loài bò sát và 28 loài lưỡng cư. Trong đó có nhiều loài quý hiếm được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ IUCN.

Để nâng cao hiệu quả quản lý, thời gian qua Ban Quản lý từng bước ứng dụng công nghệ vào công tác chuyên môn. Cán bộ được tập huấn sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV), các phần mềm MapInfo, QGIS, SMART để cập nhật diễn biến rừng, xác định khu vực có nguy cơ và hỗ trợ xây dựng kế hoạch tuần tra.

Công nghệ giúp mở rộng khả năng quan sát, nhưng không thể thay thế những người trực tiếp bám rừng. Khi vào thực địa, việc nhận biết một lối mòn mới, dấu vết tác động hay đánh giá mức độ ảnh hưởng vẫn cần đến kinh nghiệm của cán bộ.

Khi người dân trở thành “tai mắt” của rừng

Với gần 26.500 ha rừng và đất lâm nghiệp, công tác bảo vệ rừng không thể chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách. Sự tham gia của cộng đồng dân cư vùng đệm vì thế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Những năm qua, Ban Quản lý xác định tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân là một trong những giải pháp then chốt. Vừa qua, đơn vị tổ chức 68 buổi tuyên truyền với hơn 2.000 lượt người tham gia, tập trung vào các quy định pháp luật về lâm nghiệp, trách nhiệm bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng.

Mỗi lần cán bộ xuống bản, tham gia họp cộng đồng, trực tiếp trao đổi với các hộ nhận khoán bảo vệ rừng. Từ những quy định pháp luật, người dân dần hiểu rằng giữ rừng cũng là giữ nguồn nước, đất sản xuất và sinh kế của chính gia đình mình.

Cùng với tuyên truyền, Ban Quản lý phối hợp với Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Sơn La thực hiện chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng cho cộng đồng và các hộ nhận khoán. Nguồn kinh phí vừa tạo thêm thu nhập, vừa khuyến khích người dân chủ động bảo vệ diện tích rừng được giao.

Từ những bản làng vùng đệm, người nhận khoán trở thành những “tai mắt” gần rừng nhất. Họ quen từng con đường, khe suối, nắm được những biến động trên địa bàn và có thể thông tin sớm khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Cùng với bảo vệ rừng tự nhiên, Ban Quản lý phối hợp triển khai các chương trình hỗ trợ sinh kế, cấp cây giống phát triển kinh tế hộ gia đình và nghiên cứu phát triển dược liệu dưới tán rừng. Đây là hướng đi nhằm tạo thêm nguồn thu nhập, giảm áp lực khai thác tài nguyên rừng. Đồng thời, phối hợp với các cơ quan, doanh nghiệp trồng hàng trăm hecta rừng, từng bước bổ sung diện tích cây xanh và phục hồi hệ sinh thái.

Trên đỉnh Copia, những bước chân giữ rừng vẫn lặng lẽ nối dài qua những cung đường quen thuộc. Mỗi chuyến tuần tra thêm một lần phát hiện sớm nguy cơ. Mỗi hộ dân thêm một ý thức giữ rừng; mỗi diện tích rừng được bảo vệ tốt hơn là thêm một phần đất, nguồn nước và môi trường sống được gìn giữ.

Giữa núi rừng Tây Bắc, màu xanh Copia vì thế không chỉ được giữ bằng những bước chân của lực lượng quản lý, bảo vệ rừng, mà còn bằng sự chung tay của cộng đồng. Đó là nền tảng để những cánh rừng đặc dụng tiếp tục phát huy giá trị bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ môi trường và góp phần bảo đảm sinh kế cho người dân hôm nay và các thế hệ mai sau.