Giỗ Tổ Hùng Vương - Hành trình trở về cội nguồn dân tộc

Sợi dây kết nối tâm linh dân tộc

Trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh, giữa mênh mang đất trời trung du, Đền Hùng hiện lên như một biểu tượng bất tử của lịch sử dân tộc. Nơi đây gắn với truyền thuyết dựng nước của các Vua Hùng - những người đặt nền móng đầu tiên cho quốc gia Văn Lang, khai mở dòng chảy văn hiến Việt Nam.

Giỗ Tổ Hùng Vương được tổ chức hằng năm vào ngày 10 tháng Ba âm lịch, từ lâu đã trở thành một “quốc lễ” trong tâm thức người Việt. Không phân biệt vùng miền, tầng lớp, dù ở trong nước hay xa xứ, người Việt đều chung một niềm tin: “Dù ai đi ngược về xuôi/Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba”.

Năm 2026, Lễ hội được tổ chức quy mô cấp tỉnh tại Phú Thọ, kéo dài từ ngày 17 - 26/4 dương lịch, với chuỗi hoạt động phong phú, kết hợp hài hòa giữa phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi động. Đây không chỉ là dịp tri ân tổ tiên mà còn là cơ hội để lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống đến cộng đồng và bạn bè quốc tế.

Trong tổng thể Lễ hội, phần lễ luôn được xác định là trọng tâm, là linh hồn của Giỗ Tổ. Mọi nghi thức đều được tổ chức trang nghiêm, chuẩn mực, mang đậm dấu ấn truyền thống, thể hiện lòng thành kính sâu sắc đối với tổ tiên.

Mở đầu là chuỗi hoạt động dâng hương tưởng niệm của các xã, phường trong tỉnh, diễn ra từ đầu tháng Ba âm lịch. Những đoàn người nối dài trong trang phục truyền thống, tay nâng lễ vật, lòng thành kính dâng lên các bậc tiền nhân, tạo nên một không gian thiêng liêng, xúc động.

Đặc biệt, nghi lễ Giỗ Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân và dâng hương tưởng niệm Tổ Mẫu Âu Cơ (ngày 22/4) mang ý nghĩa sâu sắc về nguồn cội “con Rồng, cháu Tiên”. Đây là dịp để mỗi người Việt nhắc nhớ về truyền thuyết khai sinh dân tộc, một biểu tượng văn hóa giàu tính nhân văn, thể hiện khát vọng đoàn kết và cội nguồn chung.

Ngày hội chính 26/4 (tức mùng 10 tháng Ba âm lịch) là thời khắc thiêng liêng nhất với Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương. Trong không gian linh thiêng của Đền Thượng, lãnh đạo Đảng, Nhà nước cùng Nhân dân cả nước thành kính dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng. Khói hương lan tỏa, tiếng nhạc lễ vang lên trầm hùng như kết nối quá khứ - hiện tại - tương lai.

Một điểm nhấn giàu ý nghĩa là nghi thức dâng hoa tại bức phù điêu “Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, chiến sỹ Đại đoàn quân Tiên Phong”, gợi nhắc lời căn dặn bất hủ của Hồ Chí Minh: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.

Lời dạy ấy không chỉ là di huấn lịch sử, mà còn là “kim chỉ nam” cho các thế hệ người Việt trong hành trình dựng xây và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.

Nếu phần lễ mang sắc thái trang nghiêm, thì phần hội lại là bức tranh rực rỡ của đời sống văn hóa dân gian. Tại Lễ hội năm 2026, hàng loạt hoạt động phong phú được tổ chức, tạo nên không khí vui tươi, sôi nổi, thu hút đông đảo người dân và du khách.

Chương trình nghệ thuật khai mạc Lễ hội, hội trại văn hóa, lễ hội văn hóa dân gian đường phố, hội thi gói và nấu bánh chưng - giã bánh giầy…

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ là sự kiện chính trị, văn hóa lớn của tỉnh Phú Thọ và cả nước, góp phần tôn vinh giá trị văn hóa thời đại Hùng Vương, giáo dục truyền thống lịch sử và quảng bá hình ảnh địa phương.

Hội trại văn hóa là nơi hội tụ sắc màu của các địa phương, tái hiện không gian sinh hoạt truyền thống, từ kiến trúc nhà ở đến ẩm thực, trang phục. Đây không chỉ là hoạt động giao lưu mà còn là “bảo tàng sống” về văn hóa vùng miền.

Hội thi gói, nấu bánh chưng và giã bánh giầy mang ý nghĩa đặc biệt, gắn với truyền thuyết Lang Liêu - câu chuyện về lòng hiếu thảo và triết lý “trời tròn, đất vuông”. Những chiếc bánh không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng văn hóa, gửi gắm quan niệm vũ trụ của người Việt cổ.

Các chương trình liên hoan văn nghệ quần chúng, biểu diễn múa lân - sư - rồng, trình diễn nhạc cụ dân tộc… tạo nên một không gian nghệ thuật đa sắc. Đặc biệt, những tiết mục trình diễn văn hóa Mường, đánh trống đồng, đâm đuống mang đậm dấu ấn của cư dân bản địa, tái hiện sinh động đời sống tinh thần của cộng đồng người Việt cổ.

Liên hoan văn nghệ quần chúng, triển lãm mỹ thuật quốc tế, hội sách Đất Tổ, các giải thể thao, hội chợ Hùng Vương, giao lưu ngoại giao văn hóa, các triển lãm văn hóa - du lịch, chương trình bắn pháo hoa tầm cao góp phần làm phong phú thêm trải nghiệm của du khách. Mỗi hoạt động đều là một “mảnh ghép” trong bức tranh tổng thể về bản sắc văn hóa Việt Nam.

Lan tỏa giá trị di sản từ tín ngưỡng đến bản sắc quốc gia

Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là một Lễ hội truyền thống mà còn là biểu tượng của bản sắc văn hóa dân tộc. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, khẳng định giá trị toàn cầu của di sản này.

Điểm đặc biệt của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là tính cộng đồng sâu sắc. Không chỉ diễn ra tại Phú Thọ, tín ngưỡng này còn được thực hành rộng rãi ở nhiều địa phương trên cả nước, với hàng nghìn đền, đình, miếu thờ các Vua Hùng. Điều đó cho thấy sức sống bền bỉ và sự lan tỏa mạnh mẽ của di sản trong đời sống xã hội.

Lễ hội năm 2026 còn mang ý nghĩa quảng bá hình ảnh vùng Đất Tổ - nơi hội tụ và giao thoa của ba không gian văn hóa: Phú Thọ - Vĩnh Phúc - Hòa Bình. Đây là khu vực giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, với nhiều di sản quý giá như hát xoan, văn hóa Mường, tín ngưỡng dân gian…

Thông qua lễ hội, những giá trị ấy được giới thiệu rộng rãi, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn di sản. Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là sự kiện văn hóa, mà còn là hành trình tâm linh của mỗi người Việt. Đó là hành trình trở về với cội nguồn, với những giá trị nền tảng đã làm nên bản sắc dân tộc.

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống có nguy cơ mai một, việc duy trì và phát huy Lễ hội Giỗ Tổ càng trở nên ý nghĩa. Đây không chỉ là trách nhiệm của chính quyền hay ngành Văn hóa, mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội.

Sự chuẩn bị kỹ lưỡng cho Lễ hội năm 2026 từ công tác tổ chức, bảo đảm an ninh, vệ sinh môi trường đến việc nâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa cho thấy nỗ lực của địa phương trong việc giữ gìn và phát huy di sản.

Quan trọng hơn, Lễ hội đã và đang khơi dậy ý thức trách nhiệm của mỗi người dân đối với truyền thống dân tộc. Từ những hành động nhỏ như giữ gìn vệ sinh, ứng xử văn minh nơi công cộng, đến việc tìm hiểu, trân trọng giá trị văn hóa. Tất cả đều góp phần làm nên một lễ hội văn minh, giàu bản sắc.

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng không chỉ là một sự kiện văn hóa thường niên, mà là biểu tượng thiêng liêng của tinh thần dân tộc. Đó là nơi mỗi người Việt tìm về cội nguồn, để hiểu mình là ai, đến từ đâu và sẽ đi về đâu.

Với sự chuẩn bị chu đáo, tổ chức bài bản, Lễ hội năm 2026 hứa hẹn sẽ tiếp tục lan tỏa những giá trị tốt đẹp, khẳng định sức sống trường tồn của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trong lòng dân tộc.

Lễ hội không chỉ là dịp để tưởng nhớ tổ tiên, mà còn là cơ hội để mỗi người nhìn lại mình, để hiểu rằng mình là một phần của dòng chảy lịch sử. Từ đó, nuôi dưỡng lòng tự hào, ý thức trách nhiệm và khát vọng xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh. Dù thời gian có trôi qua, dù xã hội có đổi thay, thì hành trình trở về cội nguồn, hành trình về với Đền Hùng, về với các Vua Hùng vẫn mãi là sợi dây thiêng liêng kết nối mỗi người Việt với lịch sử, với đất nước, với chính mình.

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, Giỗ Tổ Hùng Vương vẫn giữ nguyên sức sống và ý nghĩa sâu sắc trong đời sống người Việt. Đó là minh chứng cho sức mạnh của truyền thống, cho sự gắn kết bền chặt của cộng đồng dân tộc.

Giữa hội nhập quốc tế, việc giữ gìn bản sắc văn hóa càng trở nên quan trọng. Giỗ Tổ Hùng Vương, với những giá trị độc đáo, chính là “cầu nối” giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và hiện đại, giữa Việt Nam và thế giới.