Gìn giữ và thắp sáng truyền thống cách mạng vùng đất Tiên

Vang mãi chiến công

Đến xã Hùng Thắng, một số cụ già phấn khởi kể chuyện các “chiến sí 16 tháng Giêng” và những địa danh lịch sử cách mạng hào hùng như chùa Chử Khê, bến đò, cây đa Dương áo. Đúng 5 giờ sáng ngày 16 tháng Giêng năm 1948, địch cho ca- nô, tàu chiến đổ bộ 4 mũi tiến công bao vây làng Chử Khê, các “chiến sĩ 16 tháng Giêng” quyết chiến với địch ở từng căn nhà, góc sân; dùng lựu đạn, dao, mã tấu để đánh giặc. Thậm chí, hết vũ khí được trang bị, họ còn dùng gạch, đá đánh giặc. ông Vũ Văn Phông, trực tiếp chỉ huy chiến đấu bị địch bắn bị thương tự băng bó vết thương và trút hơi thở cuối cùng khi đã bắn chết 1 tên lính Pháp. Sau trận càn khốc liệt nhất năm 1948, địch còn mở nhiều cuộc càn quét nhỏ. Tại chùa Chử Khê, có lần giặc càn vào chùa, thấy có nhiều bát đĩa, nghi chùa nuôi giấu cán bộ, chúng bắt sư cụ Thích Thanh Quất  tra tấn dã man nhưng cụ một mực không khai hoạt động cách mạng của dân quân du kích địa phương. Sau đó, chúng sát hại cụ. Bến đò Dương áo xưa từng đưa các dũng sĩ Cát Bi qua sông để vào trận chiến …

Tại xã Khởi Nghĩa, cán bộ văn hóa đưa tôi đến thăm ngôi nhà cổ hơn 100 năm tuổi. Anh kể: “Ngôi nhà đó là nơi thành lập chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của huyện Tiên Lãng, ngày 25 – 12 – 1946. Cụ Nguyễn Văn Sơ, chủ nhân của ngôi nhà được bầu là Bí thư Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện. Chính vì vậy, nhiều lần con cháu cụ Sơ muốn xây lại ngôi nhà đó theo kiểu kiến trúc mới, hiện đại, nhưng cán bộ địa phương vận động  gia đình cụ gìn giữ, bảo tồn”. Cũng tại xã Khởi Nghĩa, nhiều địa danh gắn liền với chiến thắng oanh liệt của trận càn Cờ lốt tháng 8 -1953 như các thôn: Ninh Duy, An Tử, Cương Nha…Ngày ấy, mỗi thôn, làng ở xã Khởi Nghĩa đều thực hiện khẩu hiệu “rào làng chiến đấu”. Từ người già đến trẻ nhỏ, phụ nữ nhất tề tham gia đánh giặc…Toàn xã tiêu diệt 189 tên giặc Pháp, Đảng bộ, quân và dân xã bắn rơi một máy bay địch…

Trên vùng đất Tiên Lãng còn nhiều địa danh ghi chiến công những anh hùng nhỏ tuổi. Họ thắp sáng truyền thống yêu nước cách mạng, góp phần vào “cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện, lâu dài”. ở xã Bạch Đằng, thực dân Pháp mở nhiều trận càn, lớn nhất là trận càn năm 1953 làm xóm làng xơ xác, tiêu điều. Dân làng đi sơ tán, ở địa phương chỉ còn lại bộ đội, dân quân du kích. 13 tuổi, cậu thiếu niên Phạm Ngọc Đa đã hăng hái làm giao liên. Năm 1953, trong trận càn lớn vào làng, giặc bắt Phạm Ngọc Đa, tra tấn dã man ngay tại cây đa đầu làng nhưng cậu nhất định không khai hầm trú ẩn của bộ đội. Cuối cùng , Phạm Ngọc Đa anh dũng hy sinh để bảo vệ an toàn cơ sở cách mạng. Thiếu niên Phạm Văn Bước 15 tuổi , thôn Thái Lai, xã Cấp Tiến cũng nhiệt tình làm liên lạc. Có lần, em ném lựu đạn vào giữa đội hình địch . Địch bắt, tra tấn dã man, nhưng em quyết bảo vệ cách mạng đến cùng. Trước lúc hy sinh, em còn hô vang khẩu hiệu: Đả đảo thực dân Pháp dã man! Việt Nam độc lập, thống nhất muôn năm! Hồ Chủ tịch muôn năm!”. Đội thiếu niên “gang thép” ở xã Quyết Tiến hàng ngày phân công nhau làm liên lạc, mang cơm cho bộ đội, du kích. Một số em còn thâm nhập vào nơi địch đóng quân lấy trộm đạn của địch để tiếp tế cho du kích đánh địch.

Băn khoăn việc lưu giữ truyền thống…

“Khó kể hết những chiến công và những vùng đất anh hùng ở đất Tiên”. Nhiều cụ già khẳng định vậy. Bởi trong cuộc kháng chiến ấy, một số nơi như các xã: Bạch Đằng, Khởi Nghĩa, Hùng Thắng, Kiến Thiết, Cấp Tiến, Tiên Minh…không tiếc sức người, sức của tham gia. Mô hình “làng kháng chiến” , đào hầm bí mật nuôi giấu cán bộ ở một số xã trở thành mô hình điển hình toàn miền Bắc. Nhiều đình, chùa cũng trở thành cơ sở cách mạng, nuôi giấu cán bộ, một số nhà sư cũng” tạm gác cà sa, khoác chiến bào”, tuổi trẻ thắp sáng ngọn lửa cách mạng…Theo thống kê, trong cuộc kháng chiến chống Pháp, quân và dân huyện Tiên Lãng đánh 1342 trận, tiêu diệt và bắt sống 5561 tên địch, phá hủy 3 xe lội nước, bắn chìm 1 tàu chiến, 7 ca nô, 2 máy bay…Lịch sử ghi chiến công to lớn của  quân và dân huyện Tiên Lãng . Bác Hồ gửi thư khen ngợi,  Đảng bộ quân và dân Tiên Lãng nhận Huân chương Kháng chiến hạng nhất.

Nhưng, làm thế nào để luôn thắp sáng và gìn giữ truyền thống hào hùng của địa phương cho thế hệ sau là trăn trở của nhiều cán bộ và nhân dân địa phương. Ông Vũ Văn Cốc ở xã Hùng Thắng cho biết: Những người chứng kiến giây phút lịch sử hào hùng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bây giờ không còn nhiều. Tuy nhiên, việc sưu tầm, ghi lại dấu tích lịch sử ở một số địa phương chưa được quan tâm. Chẳng hạn như ở xã Hùng Thắng, hiện nay chưa có nhà truyền thống để lưu giữ hình ảnh, hiện vật liên quan tới những sự kiện lịch sử quan trọng ở địa phương. Ông Cốc kể lại, ở xã Hùng Thắng có 30 người trực tiếp tham gia vào trận phá càn oanh liệt năm 1948, được gọi là “chiến sĩ 16 tháng Giêng”, trong số đó hầu hết đã hy sinh. Người còn sống hiện nay đều ở tuổi 70 – 80. Họ muốn ôn lại những kỷ niệm lịch sử phải tự liên lạc, tổ chức để gặp nhau.

Ông Nguyễn Văn Bộ, Trưởng phòng Văn hóa – thông tin huyện băn khoăn: Hầu hết điểm di tích lịch sử cách mạng của huyện chưa được tu sửa , nâng cấp. Trải qua thời gian, các di tích đó có thể bị hỏng. Một số xã như Kiến Thiết, Hùng Thắng, Toàn Thắng…ý thức được tầm quan trọng của những điểm di tích đó,  nhân dân tự đóng góp kinh phí tu sửa một phần di tích lịch sử cách mạng: chùa Bảo Khánh, chùa Dương áo , đình Cẩm Khê…Trên thực tế, việc tôn tạo chưa theo một quy mô, tổ chức lớn và thống nhất. Theo ông Bộ, thế hệ trẻ dường như chưa hiểu hết về lịch sử hào hùng đất Tiên Lãng, do việc giáo dục truyền thống còn làm chưa tốt.

Bởi vậy,  sưu tầm và lưu giữ truyền thống là những việc cần làm ngay và không thể sao nhãng ở Tiên Lãng. Người dân Tiên Lãng mong có một tượng đài cách mạng tại khu vực trung tâm huyện. Việc giáo dục truyền thống cần được làm thường xuyên. Đoàn Thanh niên phối hợp với các trường học trên địa bàn nên đưa chương trình giáo dục truyền thống kết hợp với việc tham quan các địa chỉ đỏ thành chương trình ngoại khóa trong các bậc học ở địa phương. Một số địa phương nơi ghi dấu lịch sử cách mạng cần quan tâm hơn nữa đến việc bảo tồn và tranh thủ nguồn kinh phí huy động sức dân và sự hỗ trợ của cấp trên cải tạo, tu bổ lại các điểm di tích…./.