Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của nghệ thuật múa rối gắn với phát triển du lịch Hải Phòng- Hướng đi mới (kỳ cuối)

Khó khăn nội tại

Cách đây vài năm, Nhà hát Sông Cấm chưa được đầu tư, cơ sở sập sệ, dột nát, khu vệ sinh không bảo đảm,… Không có điều hòa khiến các em thiếu nhi, đối tượng khách chính của đoàn không chịu nổi cái nóng mùa hè nên lượng khách thưa dần. Nguồn ngân sách Nhà nước có hạn, chỉ được cấp  theo từng giai đoạn, mong muốn đầu tư cải thiện cơ sở biểu diễn của đoàn không thể nhanh chóng hoàn thành.

Bộ con rối nước có giá thành hơn 100 triệu đồng, nhưng khó bảo quản trong điều kiện khí hậu nhiệt đới và môi trường biểu diễn, liên tục ngâm nước rồi mang lên cạn khiến cho chất lượng và vẻ đẹp của rối dễ bị giảm nhanh. Bên cạnh đó, bể nước 70 khối là sân khấu để múa rối nước khó vận chuyển, yêu cầu phải có địa điểm rộng để trình diễn nên chỉ có thể biểu diễn tại nhà hát  rất khó khăn cho việc quảng bá rộng rãi loại hình nghệ thuật này.

Các phường rối tại Vĩnh Bảo phục vụ du khách từ nhiều năm nay nhưng mang tính chất tự phát, nội dung khá phong phú, nhưng chất lượng nghệ thuật theo thời gian bị suy giảm dần. Từ chất lượng con rối (do tự đục đẽo) đến khả năng biểu diễn (do người nông dân học hỏi theo hình thức truyền nghề qua nhiều thế hệ) và thiếu sự đầu tư đồng bộ, khả năng thu hút người xem của các phường rối càng suy giảm. Chưa kể đến sự cạnh tranh từ Thủ đô Hà Nội, múa rối Hải Phòng đứng trước nguy cơ mai một. Trong khi khách không về Vĩnh Bảo xem múa rối thì các đoàn rối…tự phát của các làng lại được mời đi biểu diễn tại thành phố Hạ Long với giá các suất diễn khá rẻ: 1 -1.5 triệu đồng/suất.

Thách thức lớn

Gìn giữ và phát huy những nét đẹp văn hóa của loại hình nghệ thuật truyền thống gắn với việc phát triển sản phẩm du lịch độc đáo đặt ra nhiều thách thức lớn.

Để gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thông qua một loại hình nghệ thuật, cần mở rộng đối tượng thưởng thức, đưa múa rối trở thành một sản phẩm du lịch để quảng bá với bạn bè trong nước và quốc tế. Hướng đi mới đã được xác định đồng thời với những thách thức. NSƯT Ngô Kim Loan, Trưởng Đoàn nghệ thuật múa rối Hải Phòng trăn trở: “Nếu không đưa nghệ thuật biểu diễn rối chuyên nghiệp đến được với du khách, mà chỉ diễn tự phát khi có yêu cầu, không đầu tư về chất lượng, thì loại hình nghệ thuật này không những  sẽ bị mai một dần, mà còn ảnh hưởng đến nét đẹp văn hóa của Hải Phòng và Việt Nam trong con mắt du khách quốc tế. Nhưng, để đưa múa rối đến với công chúng, sự phối hợp giữa đoàn nghệ thuật và các đầu mối đưa khách đến Hải Phòng như các đơn vị lữ hành và khách sạn chưa được thiết lập.”

Không ít “rào cản” khiến nghệ thuật múa rối khó đến được với du khách. Nhà hát Sông Cấm nơi biểu diễn nằm tại tuyến đường một chiều, không thu hút người xem; các doanh nghiệp lữ hành không muốn tăng giá tua, giảm khả năng cạnh tranh, không đưa múa rối vào danh mục các sản phẩm du lịch, các đoàn khách theo tua nghỉ tại các khách sạn phần lớn do các hãng lữ hành Hà Nội khai thác đã đưa khách đi xem rối tại Hà Nội;…

Phát triển múa rối thành một sản phẩm du lịch độc đáo cần có sự phối hợp giữa các ban, ngành chức năng trong việc xã hội hóa đầu tư bảo tồn và nâng cấp loại hình nghệ thuật múa rối nước, rối cạn tại các làng nghề, các điểm phục vụ du khách. Bên cạnh đó, cần cải tạo cơ sở vật chất, đưa Nhà hát Sông Cấm thành nơi vừa biểu diễn, vừa trưng bày các sản phẩm rối truyền thống, kết hợp biểu diễn với quảng bá và kinh doanh đồ lưu niệm. Mối quan hệ các hãng lữ hành, các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ lưu trú và Đoàn nghệ thuật múa rối Hải Phòng cần được thắt chặt hơn nữa để thu hút du khách, gắn việc gìn giữ, bảo tồn những nét đẹp văn hóa với phát triển du lịch thành phố là hướng tới sự phát triển bền vững cho 2 lĩnh vực quan trọng: văn hóa và du lịch.

Huệ Vũ