Giáo dục di sản từ những câu chuyện do học sinh kể
Thông qua các chương trình trải nghiệm và ứng dụng công nghệ số, giáo dục di sản đang được đổi mới theo hướng sinh động, gần gũi hơn với học sinh, góp phần nuôi dưỡng tình yêu lịch sử, văn hóa và ý thức gìn giữ di sản quê hương.
Biến di sản thành bài học trực quan
Được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới năm 2011, Thành nhà Hồ là công trình kiến trúc bằng đá độc đáo, lưu giữ những dấu ấn quan trọng của lịch sử dân tộc. Tuy nhiên, để những giá trị ấy thực sự đi vào nhận thức của thế hệ trẻ, việc giới thiệu di sản không thể chỉ dừng lại ở những trang sách hay các bài thuyết minh trong những chuyến tham quan.
Từ thực tế đó, Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa (BQL) phối hợp với Trường THCS Vĩnh Lộc - phân hiệu 1 (xã Vĩnh Lộc) tổ chức cuộc thi video clip với chủ đề “Thành Nhà Hồ – Di sản gọi tên em”. Cuộc thi tạo cơ hội để học sinh chủ động tìm hiểu, khám phá và giới thiệu di sản bằng chính góc nhìn, cảm nhận của mình.
Theo ông Nguyễn Văn Long, Phó Giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, việc kết hợp giáo dục di sản với ứng dụng công nghệ số thông qua các chương trình trải nghiệm, học tập gắn với lịch sử, văn hóa địa phương là hướng đi thiết thực để đưa di sản đến gần hơn với học sinh, sinh viên.
Điểm đáng chú ý của cuộc thi là học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức có sẵn mà trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm giới thiệu di sản. Từ tìm kiếm thông tin, lựa chọn nội dung đến xây dựng kịch bản và hoàn thiện video, mỗi công đoạn đều đòi hỏi các em chủ động tìm hiểu, trao đổi và chọn lọc kiến thức.
Theo thể lệ, mỗi lớp xây dựng một video có thời lượng từ 3 - 5 phút, sử dụng hình ảnh tự chụp, video tự quay và phần thuyết minh trực tiếp của học sinh bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh. Sau 5 tháng triển khai, cuộc thi tiếp nhận 11 video dự thi của học sinh các khối lớp 7, 8 và 9 tại Trường THCS Vĩnh Lộc – phân hiệu 1.
Em Lê Vũ Quỳnh Chi, học sinh lớp 7A1, Trường THCS Vĩnh Lộc – phân hiệu 1, cho biết nhóm của em gồm 10 thành viên tham gia cuộc thi với video đầu tay mang tên “Thanh Hóa có Thành nhà Hồ”.
Dưới sự hướng dẫn của cô Tổng phụ trách Đội, trong các tiết học ngoại khóa, nhóm được đến Thành nhà Hồ để ghi chép thông tin, tìm hiểu lịch sử, quay phim và chụp ảnh. Sau chuyến đi, các thành viên cùng thảo luận, lựa chọn những cảnh quay phù hợp, viết lời dẫn và dựng video hoàn chỉnh.
Theo Quỳnh Chi, cuộc thi giúp em và các bạn có cơ hội khám phá di sản ngay tại địa phương. Qua trải nghiệm, tình yêu đối với di sản quê hương cũng được bồi đắp một cách tự nhiên.
Từ góc độ nhà trường, thầy giáo Đỗ Trương Thuận, Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường THCS Vĩnh Lộc – phân hiệu 1, cho biết nhà trường khuyến khích học sinh tham gia cuộc thi, đồng thời tạo điều kiện để các em hoàn thiện sản phẩm với kết quả tốt nhất. Các video sau khi hoàn thành được gửi đến BQL để chuẩn bị đăng tải, bình chọn.
Theo thầy Thuận, cuộc thi không chỉ tạo cơ hội để học sinh trải nghiệm, phát huy khả năng sáng tạo mà còn là hoạt động giáo dục giá trị di sản, góp phần bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước.
Công nghệ số mở rộng không gian lan tỏa di sản
Nếu trải nghiệm thực tế giúp học sinh hiểu di sản từ những quan sát trực tiếp thì công nghệ số tạo điều kiện để kiến thức ấy tiếp tục được chia sẻ rộng rãi. Đây là giá trị vượt ra ngoài khuôn khổ một cuộc thi trong trường học.
Theo thông tin từ đơn vị tổ chức, những video được lựa chọn sẽ đăng tải trên Fanpage Di sản Thế giới Thành nhà Hồ để phục vụ bình chọn, tuyên truyền và lan tỏa hình ảnh di sản. Nhờ đó, sản phẩm học tập của học sinh có thể tiếp cận phụ huynh, giáo viên, bạn bè và cộng đồng, góp phần đưa những câu chuyện về Thành nhà Hồ đến gần hơn với công chúng.
Bên cạnh cuộc thi “Thành Nhà Hồ – Di sản gọi tên em”, BQL cũng phối hợp với Trường THCS Lam Sơn (xã Lam Sơn) tổ chức cuộc thi “Em là hướng dẫn viên di tích quê em” tạo cơ hội để học sinh các khối lớp 6, 7 và 8 tìm hiểu, giới thiệu những điểm tham quan tiêu biểu thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh. Các video có thời lượng từ 3 - 5 phút, do học sinh trực tiếp thuyết minh, với nội dung mở rộng đến văn hóa, phong tục, lễ hội, làng nghề và đặc sản địa phương. Sau 5 tháng phát động, cuộc thi tiếp nhận 12 video dự thi.
Song song với các hoạt động giáo dục, BQL cũng đẩy mạnh công tác số hóa tư liệu và hiện vật tại Thành nhà Hồ. Đến nay, đơn vị đã số hóa hơn 10.000 hiện vật; hồ sơ khoa học được xây dựng cho các cụm di tích khai quật. Những ứng dụng như mã QR, thuyết minh tự động, công nghệ 3D và hình ảnh 360 độ góp phần tạo thêm phương thức tiếp cận thông tin cho khách tham quan.
Việc kết hợp tham quan thực tế với tra cứu thông tin, tiếp cận hình ảnh và tư liệu số giúp học sinh có thêm cơ sở tìm hiểu giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa của công trình. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong một chương trình giáo dục có mục tiêu rõ ràng, nội dung chính xác và sự phối hợp giữa đơn vị quản lý di sản với nhà trường.
Trải qua hàng trăm năm lịch sử, Thành nhà Hồ và Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh vẫn là những chứng tích tiêu biểu về lịch sử, văn hóa trên vùng đất xứ Thanh. Phát huy giá trị di sản không chỉ dừng ở công tác bảo tồn mà còn cần được tiếp nối bằng việc giáo dục thế hệ trẻ. Thông qua các hoạt động trải nghiệm và sáng tạo, học sinh có thêm cơ hội hiểu về lịch sử quê hương, từ đó hình thành ý thức trân trọng, gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa đến cộng đồng.