Giảm hệ lụy từ những dòng tiền vay

Khi thị trường chứng khoán khởi sắc, việc dùng tiền vay ngân hàng hoặc các hình thức khác để đầu tư chứng khoán là bình thường. Cả người vay lẫn người cho vay đều cảm thấy phấn khích vì nguồn lợi nhuận thu được không nhỏ. Nhưng khi thị trường lình xình, liên tục đi xuống, các món tiền vay lại trở thành gánh nặng. Đến hẹn phải trả, áp lực giải chấp như “ lửa đổ thêm dầu” vào thị trường, ảnh hưởng mạnh tới giá các loại cổ phiếu. Bởi thế, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước và Hiệp hội Kinh doanh chứng khoán Việt Nam (VASB) cùng một số công ty chứng khoán bàn về vấn đề này.

Tại sàn chứng khoán An Bình Ảnh: Phương Nga

Nhiều hình thức cho vay

Hiện có nhiều hình thức để nhà đầu tư thực hiện vay tiền. Có CTCK cho nhà đầu tư mở 2 tài khoản: một tài khoản thường và một tài khoản ký quỹ. Theo đó, khi chuyển tiền/chứng khoán vào tài khoản ký quỹ, nhà đầu tư sẽ được đầu tư 150% giá trị ký quỹ. Tại một số công ty, việc cho vay dựa trên thỏa thuận của các môi giới với nhà đầu tư. Tùy lịch sử giao dịch, năng lực tài chính mà CTCK có thể cho vay nhiều hay ít, với thủ tục đơn giản, thời gian vay từ 3-60 ngày.

Một hình thức khác khá phổ biến  là CTCK và nhà đầu tư ký hợp đồng hợp tác đầu tư. Trên danh nghĩa, cả CTCK và nhà đầu tư cùng tham gia đầu tư, nhưng trên thực tế, chỉ có nhà đầu tư bỏ một phần tiền của mình, còn CTCK cho vay với tỷ lệ lớn. Cho dù giá chứng khoán biến động ra sao, CTCK vẫn thu được gốc và lãi vay. Một hình thức khác nữa là repo cổ phiếu. CTCK và nhà đầu tư ký một hợp đồng mua bán chứng khoán, theo đó nhà đầu tư nộp một số tiền theo tỷ lệ nhất định (thường trên 30% giá trị cổ phiếu) và CTCK cho vay phần còn lại. Giá repo do CTCK đánh giá và đưa ra. Bảo lãnh thanh toán tiền mua chứng khoán (chậm trả) cũng là dịch vụ được nhiều CTCK triển khai. Tuy nhiên, thời gian khá ngắn, chỉ 1 - 3 ngày (nhiều công ty không tính phí). Khi thị trường thuận lợi, tỷ lệ đòn bẩy tài chính được các CTCK cho nhà đầu tư sử dụng phổ biến ở mức 1:1. Đối với khách hàng VIP, tỷ lệ này có thể lên đến 1:4.

Đến thời điểm này, chưa có một số liệu thống kê nào thật chính xác về số tiền được vay để đầu tư chứng khoán theo các hình thức trên, nhưng chắc chắn, đây là con số không nhỏ, lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Theo đánh giá của cả nhà quản lý và các chuyên gia chứng khoán, việc giải chấp cổ phiếu trong thời gian qua có ảnh hưởng nhất định tới thị trường nhưng vẫn trong tầm kiểm soát. Mặc dù vậy cũng đã tới lúc cần có biện pháp quản lý chặt chẽ hơn, tránh tình trạng tới một lúc nào đó, áp lực giải chấp bung ra làm khó cho cả nhà quản lý và gây thiệt hại cho nhà đầu tư.

Thúc đẩy nhanh việc ban hành chính sách

Trong cuộc làm việc giữa đại diện giữa UBCK, VASB và các CTCK chiều 31- 8, các CTCK kiến nghị cơ quan quản lý thúc đẩy nhanh việc ban hành những chính sách đã được chuẩn bị từ khá lâu như bán chứng khoán T+2, cho mở nhiều tài khoản… Các CTCK cho rằng, nếu vấn đề bán chứng khoán T+2 khó khăn, có thể cho bán T+3 (bởi thực chất hiện tại đang là T+4). Liên quan đến việc sử dụng đòn bẩy tài chính trên thị trường, trong khi văn bản pháp lý chưa ban hành kịp thực tiễn, các CTCK đề xuất giải pháp: thống nhất đưa ra mức ký quỹ trong việc dùng đòn bẩy. Một mặt bảo đảm an toàn hệ thống, mặt khác duy trì sự cạnh tranh lành mạnh trên thị trường. Quy định hiện hành không cho phép CTCK cho nhà đầu tư vay tiền đầu tư chứng khoán, mà chỉ các tổ chức tín dụng mới được phép thực hiện hoạt động này. Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, tính đến hết tháng 5- 2010, dư nợ cho vay vào TTCK là 14.000 tỷ đồng, tăng 13,6% so với đầu năm 2010. Tuy nhiên, không ít CTCK lách quy định trên thông qua những hình thức cho vay khác nhau. Bởi vậy, công tác quản lý cần chặt chẽ hơn.

Có thể nói, áp lực hàng giải chấp giai đoạn vừa qua không lớn, nhưng thị trường đặt ra yêu cầu UBCK cần có biện pháp quản lý để có con số thống kê tương đối chính xác dòng tiền chảy vào thị trường. Hiện tại, UBCK đang trình Bộ Tài chính dự thảo thông tư về giao dịch ký quỹ. Tuy nhiên, trong khi chờ Bộ Tài chính ban hành thông tư này, nhiều CTCK triển khai nghiệp vụ này với đủ loại hình thức nên việc sớm ban hành chính sách quản lý càng trở nên cấp thiết hơn.

Thanh Hiệp