Giám đốc Sở Tư pháp TP. HCM: Để thượng tôn pháp luật trở thành thói quen cần đi đôi với tổ chức thi hành và trách nhiệm phục vụ Nhân dân

Ngày 09-11 hằng năm là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nhằm tôn vinh Hiến pháp, pháp luật và nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật trong toàn xã hội. Năm 2026, Ngày Pháp luật Việt Nam càng có ý nghĩa khi gắn với dấu mốc 80 năm Ngày Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta - Hiến pháp năm 1946 (09-11-1946 – 09-11-2026).

Nhân dịp này, Báo Pháp luật Việt Nam có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Đại biểu Quốc hội, Thành ủy viên, Giám đốc Sở Tư pháp, Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật TP.HCM về ý nghĩa của Ngày Pháp luật Việt Nam, giải pháp đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và yêu cầu đưa pháp luật thực sự đi vào đời sống.

Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật từ mỗi người dân

Thưa bà, Ngày 09-11 hằng năm không chỉ là dịp tôn vinh Hiến pháp và pháp luật mà còn nhắc nhở mỗi cơ quan, tổ chức và người dân về trách nhiệm sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Nhìn từ thực tiễn TP.HCM, bà đánh giá như thế nào về ý nghĩa của Ngày Pháp luật Việt Nam trong việc xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong xã hội hiện nay?

Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh: Theo tôi, ý nghĩa quan trọng của Ngày Pháp luật Việt Nam là khơi dậy tinh thần tự giác học tập, tìm hiểu, tuân thủ và chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức, viên chức, học sinh, sinh viên và Nhân dân, góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm và từng bước hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật trong đời sống xã hội.

Đối với TP.HCM, một siêu đô thị năng động, dân số đông, hoạt động kinh tế và các quan hệ xã hội đa dạng, việc xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật càng có ý nghĩa hơn. Đó là khi mỗi người biết sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời tôn trọng quyền của người khác và có trách nhiệm với cộng đồng; từ việc tham gia giao thông, ứng xử trên không gian mạng, sinh hoạt tại chung cư đến giao kết hợp đồng, kinh doanh hay giải quyết tranh chấp, mỗi hành vi đúng pháp luật đều góp phần tạo nên môi trường sống an toàn, văn minh và môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định, phát triển bền vững.

Qua thực tiễn triển khai Ngày Pháp luật Việt Nam tại TP.HCM, các ngành, các cấp đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực như: ngày hội pháp luật, hội thi trực tuyến, phiên tòa giả định, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, đối thoại chính sách giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp… đã tạo thêm những cách tiếp cận gần gũi, phù hợp để người dân tìm hiểu pháp luật. Khi được giải đáp một vướng mắc cụ thể, được hướng dẫn bảo vệ quyền lợi hoặc nhận diện một rủi ro pháp lý, người dân sẽ thấy rõ hơn giá trị của pháp luật đối với cuộc sống của mình. Đây là cơ sở để việc chấp hành pháp luật dần trở thành nhu cầu và thói quen tự giác.

Ngày Pháp luật cũng đặt ra yêu cầu đối với các cơ quan công quyền và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phải thường xuyên tự nhìn lại trách nhiệm thực thi pháp luật, giữ gìn kỷ luật, kỷ cương và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân. Sự gương mẫu, công tâm, đúng pháp luật của cơ quan nhà nước có sức thuyết phục rất lớn trong việc củng cố niềm tin và ý thức tuân thủ của người dân.

Tôi cho rằng, giá trị của Ngày Pháp luật được thể hiện ở việc tinh thần “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” được thực hành hằng ngày, trong từng quyết định của cơ quan nhà nước và từng hành vi của mỗi người dân.

Đổi mới phổ biến, giáo dục pháp luật từ nhu cầu thực tế

Với đặc thù của một đô thị lớn, dân số đông và các quan hệ xã hội ngày càng đa dạng, Sở Tư pháp TP.HCM xác định những giải pháp trọng tâm nào để đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo đảm pháp luật đến được với người dân một cách thiết thực, hiệu quả?

Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh: Với vai trò là Cơ quan thường trực Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật TP, Sở Tư pháp xác định việc đổi mới phải bắt đầu từ nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp gắn với điều kiện thực tiễn của địa phương và nhiệm vụ chính trị của Thành phố. Nội dung tuyên truyền cần giúp người nghe trả lời được những câu hỏi cụ thể: mình có quyền, nghĩa vụ gì; cần thực hiện như thế nào; khi gặp vướng mắc thì tìm đến đâu để được hướng dẫn, hỗ trợ. Trên tinh thần đó, chúng tôi tập trung vào một số giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, lựa chọn nội dung sát đối tượng, sát địa bàn và những vấn đề phát sinh trong đời sống. Ví dụ: người lao động cần hiểu các quy định về hợp đồng, tiền lương, bảo hiểm; người dân sống ở chung cư quan tâm đến quản lý, sử dụng nhà chung cư; học sinh, sinh viên cần kiến thức về phòng, chống bạo lực học đường, an toàn trên không gian mạng; doanh nghiệp cần được thông tin kịp thời về chính sách liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh…. Cách truyền đạt cũng phải ngắn gọn, dễ hiểu, có tình huống minh họa và hướng dẫn áp dụng phù hợp, dễ nhớ.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, đồng thời duy trì các hình thức hỗ trợ trực tiếp. Trên cơ sở các hình thức đã triển khai như hội thi trực tuyến, sách nói pháp luật, tài liệu số và tuyên truyền qua các nền tảng mạng xã hội như: Zalo, Facebook, YouTube, TikTok… cần tiếp tục phát triển các sản phẩm thuận tiện cho việc tra cứu, chia sẻ và sử dụng phục vụ nhiệm vụ phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo đảm pháp luật đến được với người dân một cách kịp thời, thiết thực, hiệu quả. Nội dung phải được kiểm tra về tính chính xác, cập nhật và chỉ dẫn rõ nguồn thông tin chính thống. Cùng với đó, duy trì tuyên truyền trực tiếp, tư vấn tại cơ sở để người cao tuổi, người khuyết tật, người ít có điều kiện sử dụng công nghệ vẫn tiếp cận được pháp luật.

Thứ ba, tăng cường tương tác, đối thoại và gắn tuyên truyền với giải quyết nhu cầu pháp lý. Các mô hình ngày hội pháp luật, phiên tòa giả định, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý cho người thuộc diện được trợ giúp cần tiếp tục được tổ chức phù hợp với từng nhóm đối tượng. Qua đối thoại, cơ quan nhà nước vừa giải đáp vướng mắc, vừa ghi nhận phản ánh của người dân và doanh nghiệp để kiến nghị tháo gỡ những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn. Việc truyền thông chính sách ngay từ quá trình xây dựng văn bản cũng cần được chú trọng để người dân, doanh nghiệp có điều kiện tham gia góp ý.

Thứ tư, nâng cao chất lượng đội ngũ báo cáo viên pháp luật và hiệu quả phối hợp. Sở Tư pháp chú trọng bồi dưỡng kỹ năng lựa chọn nội dung, truyền đạt, xử lý tình huống và sử dụng công nghệ cho báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật; phát huy sự tham gia của luật sư, luật gia, giảng viên và những người có chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành, chính quyền cấp xã, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên và cơ quan báo chí, bảo đảm rõ trách nhiệm, tránh trùng lặp và bỏ sót nhóm đối tượng cần được hỗ trợ.

Thứ năm, đổi mới cách đánh giá hiệu quả được tiếp nhận từ việc tương tác, phản hồi, góp ý của người dân và doanh nghiệp làm cơ sở để Hội đồng Phối hợp, phổ biến giáo dục pháp luật Thành phố có giải pháp phù hợp nhằm đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong tình hình mới.

Mục tiêu xuyên suốt là giúp người dân tiếp cận được thông tin pháp luật chính xác, hiểu đúng và áp dụng đúng trong cuộc sống.

Đưa Ngày Pháp luật vào thực tiễn thi hành pháp luật

Từ thực tiễn công tác tư pháp tại TP.HCM, theo bà, cần làm gì để Ngày Pháp luật Việt Nam không chỉ dừng lại ở hoạt động hưởng ứng, tuyên truyền mà thực sự tạo chuyển biến trong ý thức chấp hành pháp luật của người dân và trách nhiệm thực thi pháp luật của các cơ quan công quyền?

Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh: Theo tôi, cần tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa tuyên truyền phổ biến với tổ chức thi hành pháp luật và kiểm tra, giám sát kết quả thực hiện.

Đối với cán bộ, công chức, viên chức, yêu cầu quan trọng là gương mẫu chấp hành pháp luật, thực hiện đúng thẩm quyền, đúng trình tự và tận tình hướng dẫn người dân. Mỗi lần tiếp nhận hồ sơ, giải đáp thắc mắc hay xử lý một vụ việc đều là cơ hội để thể hiện tinh thần phục vụ và giúp người dân hiểu pháp luật. Một thủ tục được giải quyết đúng hẹn, một câu trả lời rõ ràng, có căn cứ sẽ góp phần thiết thực xây dựng niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào cơ quan công quyền.

Đối với người dân, cần duy trì giáo dục pháp luật thường xuyên trong gia đình, nhà trường, nơi làm việc và khu dân cư; hướng dẫn những hành vi cụ thể như tuân thủ tín hiệu giao thông, tôn trọng quy tắc sinh hoạt chung, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, lựa chọn cách giải quyết tranh chấp đúng pháp luật. Cùng với việc cung cấp kiến thức, phải giúp người dân biết địa chỉ tư vấn, hỗ trợ và kênh phản ánh khi quyền, lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng.

Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên, báo chí và Nhân dân; tiếp nhận, xử lý, phản hồi kịp thời những kiến nghị bức xúc chính đáng của Nhân dân. Các hành vi vi phạm phải được xử lý kịp thời, nghiêm minh, công bằng; những cách làm tốt, hành vi ứng xử đúng pháp luật cần được ghi nhận, tuyên dương lan tỏa trong cộng đồng.

Tôi mong rằng, sau mỗi dịp tổ chức Ngày Pháp luật Việt Nam hằng năm, mỗi cơ quan có thêm một cải tiến trong phục vụ Nhân dân, mỗi cán bộ, công chức, viên chức có thêm một hành động trách nhiệm và mỗi người dân có thêm một thói quen ứng xử văn minh, đúng pháp luật. Chính những chuyển biến cụ thể ấy sẽ làm nên sức sống lâu dài của Ngày Pháp luật Việt Nam – 09/11 hằng năm.

Xin trân trọng cảm ơn bà!