Giám định xây dựng thu không đủ chi

Đó là phản ánh của đại diện Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng tại Hội nghị tổng kết 5 năm thi hành Pháp lệnh Giám định tư pháp (GĐTP).

Đủ điều kiện làm thì muốn “lảng tránh”       

Ông Phạm Tiến Văn, Phó cục trưởng Cục Giám định nhà nước về Chất lượng công trình xây dựng (CLCTXD) cho biết: Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thì các tranh chấp liên quan đến lĩnh vực xây dựng cũng xảy ra càng nhiều và giám định tư pháp trong lĩnh vực xây dựng là một hoạt động bổ trợ tư pháp có vai trò quan trọng trong hoạt động tố tụng hình sự.

Tuy nhiên, ông Văn cho biết, theo quy định của Pháp lệnh GĐTP và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan thì trong lĩnh vực xây dựng lại không có tổ chức thực hiện giám định chuyên nghiệp. Trong khi, đối tượng để xảy ra tranh chấp rộng và phức tạp, dẫn đến các cơ quan tiến hành tố tụng còn lúng túng trong việc trưng cầu tổ chức phù hợp để thực hiện giám định tư pháp.

Vì lẽ đó việc trưng cầu giám định trong thời gian qua đôi lúc gặp khó khăn, chủ yếu hiện nay các cơ quan tiến hành tố tụng yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng giới thiệu tổ chức tư vấn xây dựng có đủ điều kiện, năng lực để cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện trưng cầu giám định.

Do việc thực hiện giám định tư pháp trong lĩnh vực xây dựng rất nhạy cảm, kết luận của tổ chức thực hiện giám định tư pháp là cơ sở để kết án, liên quan đến sinh mạng chính trị, quyền lợi của các đương sự, rất dễ dẫn đến khiếu kiện nại. Vì vậy, việc trưng cầu tổ chức thực hiện giám định tư pháp thường khó khăn do các tổ chức tư vấn đủ điều  kiện thực hiện thường có biểu hiện “e ngại”, “lảng tránh”.

Ông Văn đưa ra nhiều nguyên nhân của tình trạng nói trên, trong đó có vấn đề thanh toán và chi trả chi phí giám định hiện nay không hợp lý. Ngoài việc kinh phí của cơ quan tiến hành tố tụng dành cho công tác trưng cầu giám định rất hạn hẹp trong khi chi phí thực hiện giám định tư pháp rất lớn, không những nhiều trường hợp “thu không đủ chi” mà còn có vấn đề rất lớn là liệu có được thanh toán không khi mà kết quả giám định cho thấy việc nghi ngờ chất lượng của cơ quan trưng cầu là không có cơ sở vì trong trường hợp này, cơ quan trưng cầu không có tiền để chi trả cho việc thực hiện giám định. Khi chi phí tạm ứng không đủ để thực hiện giám định thì tổ chức tư vấn sẽ bị “lỗ” trong công việc này.

Con người và tổ chức đều bất cập

Theo thống kê hiện ngành xây dựng có hơn 80 giám định viên được cấp thẻ, các giám định viên đều có trình độ chuyên môn từ đại học trở lên và hầu hết đều thuộc biên chế của các Sở Xây dựng, có sự hiểu biết pháp luật cần thiết cho hoạt động giám định.

Tuy nhiên, theo các số liệu điều tra và kết quả trao đổi với các cơ quan hữu quan thì trong thời gian qua, giám định viên tư pháp đối với lĩnh vực xây dựng chủ yếu thực hiện giám định đối với các vụ án có liên quan đến các vấn đề kỹ thuật đơn giản, thuộc chuyên ngành hẹp và chỉ đòi hỏi có người có chuyên môn về xây dựng. Một số vụ việc có tính chất phức tạp cần trưng cầu giám định tư pháp nhưng giám định viên tư pháp từ chối thực hiện giám định với lý do nội dung trưng cầu vượt quá sự hiểu biết của họ.

Còn về tổ chức thực hiện giám định tư pháp xây dựng, theo ông Phạm Tiến Văn, việc thiếu thông tin về các tổ chức có năng lực thực hiện giám định dẫn đến việc trưng cầu tổ chức thực hiện giám định tư pháp trong lĩnh vực xây dựng đa phần dựa trên các mối quan hệ quen biết giữa cơ quan tiến hành tố tụng và các tổ chức tư vấn có nhiều kinh nghiệm, đã từng thực hiện nhiều vụ việc có liên quan đến giám định tư pháp trong lĩnh vực xây dựng.

Trong khi đó, các tổ chức tư vấn đều là các doanh nghiệp, họ rất ngại làm công việc này không chỉ do phức tạp về mặt kỹ thuật, xã hội mà còn về kinh phí và hiệu quả kinh doanh. Đối với một số trường hợp khi công trình ở xa, khối lượng công việc lớn thì việc thực hiện giám định của các đơn vị này thường gặp khó khăn, ảnh hưởng đến công tác xử lý vụ án.

Một trong những đề xuất được ông Văn đưa ra là yêu cầu các cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng ở địa phương xem xét các tổ chức tư vấn có đủ điều kiện năng lực thực hiện giám định, kịp thời gửi về Bộ Xây dựng để được thẩm định, công bố theo quy định.

Liên quan đến vấn đề kinh phí, theo ông Văn do kinh phí thực hiện giám định tư pháp xây dựng thường lớn, trong khi nguồn vốn ngân sách của các cơ quan trưng cầu eo hẹp nên đề nghị có một cơ chế đặc biệt về kinh phí thực hiện giám định để công tác giám định không làm ảnh hưởng đến công tác điều tra, truy tố, xét xử.

Việt Hòa