Giai thoại về “Cây đa bến ngự” nơi chúa Nguyễn từng đóng binh ở Đồng Tháp

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Trước ngôi miếu Gia Long (ấp Hưng Mỹ Tây, xã Long Hưng A, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp) có một cây đa lớn độ 5-6 người ôm, tương truyền là “cây đa bến ngự”, nơi chúa Nguyễn Ánh thường ngồi câu cá trong thời gian bôn đào và đóng quân lại đây. Liên quan đến những dấu tích này dân gian lưu truyền nhiều câu chuyện ly kỳ.
Cây đa cổ thụ trước ngôi miếu gắn liền với những giai thoại ly kỳ. Cây đa cổ thụ trước ngôi miếu gắn liền với những giai thoại ly kỳ.

Miếu thờ vua trên nền đồn cũ

Miếu Gia Long hay còn gọi là Cao hoàng thái miếu hay là Đức Cao hoàng Miếu nằm cạnh bờ sông Nước Xoáy và cách chợ Nước Xoáy chừng vài trăm mét. Ngôi miếu này được nhân dân xây dựng trên nền đồn cũ Hồi Oa (Nước Xoáy) để lưu dấu thuở bôn đào của vị vua mở đầu triều đại nhà Nguyễn.

Các tài liệu lịch sử ghi chép, sau nhiều lần bại trận trước quân Tây Sơn, với lần đại bại là trận Rạch Gầm - Xoài Mút, chúa Nguyễn phải lưu vong bên Thái Lan một thời gian. Đến năm Đinh Mùi (1787), Nguyễn Ánh về nước đặt bản doanh đồn trú ở Hồi Oa, tức Nước Xoáy. Đây là nơi hai nguồn nước Tiền Giang và Hậu Giang giáp nối, cùng các sông rạch khác chảy dồn vào khiến cho con nước chảy xoáy vòng lại.

Đây cũng được đánh giá là nơi có địa thế thuận lợi cho chúa Nguyễn trong việc tiến quân đi các nơi. Ngược lại có nhiều yếu tố bất lợi cho việc tấn công của quân đối phương. Ngoài ra, vùng này đất đai trù phú cho nguồn lương thực, hậu cần dồi dào, dễ dàng quy tụ lòng người để củng cố lực lượng và tiến đánh các nơi.

Sách “Gia Định thành thông chí” chép rằng: “Hồi luân tam kỳ, tục gọi là Nước Xoáy, ở địa phận thôn Tân Long, chỗ này nước chảy xoáy quanh, là đường thông suốt bốn hướng từ nơi giao hiệp của sông Tiền, sông Hậu. Năm Đinh Mùi (1787), lúc mới Trung hưng, Thế Tổ (tức chúa Nguyễn Ánh-PV) tạm đồn trú ở đây để hiệu lịnh binh tướng các lộ, giữ lấy thế chính giữa chặn lấy nơi hiểm yếu, thu được nhiều công lớn ấy là một vùng đất có hình thắng vậy...”.

Giai thoại về “Cây đa bến ngự” nơi chúa Nguyễn từng đóng binh ở Đồng Tháp ảnh 1Miếu Gia Long được xây dựng trên nền đồn cũ năm xưa chúa Nguyễn đóng binh.

Cũng đề cập đến chuyện này, sách “Ðại Nam thực lục chánh biên” chép rằng: “Tháng 8 năm Ðinh Mùi (1787), Nguyễn Vương trở về đóng ở Hồi Oa, sai binh tướng đắp xây thành lũy bằng đất. Hoàng Văn Trương và Tống Phước Ngạn đóng bên tả, Nguyễn Văn Trương và Tô Văn Ðoài đóng bên hữu. Quân Tây Sơn kéo đến đắp lũy bao vây, hai bên đánh nhau suốt mấy ngày không phân định thắng thua. Nguyễn Vương nghe lời tham mưu chế ra súng bằng gỗ, lấy hột cau khô kết làm đạn, bắn hiệu quả vô cùng; quân Tây Sơn phải rút lui…”.

Trong cuốn “Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca” xuất bản năm 1909, tác giả Nguyễn Liên Phong cũng có đoạn ghi ghép về sự việc này: “...Chỗ sông Nước Xoáy tác quanh chảy dồn. Hồi Luân chữ đặt lưu tồn. Cao hoàng thuở trước ngự đồn đóng binh”.

Trong thời gian đóng quân ở đồn Hồi Oa, Nguyễn Ánh đã tạo được nhiều thiện cảm đối với dân chúng. Nhiều gia đình đã không tiếc tiền của công sức, sẵn sàng góp gạo và lương thực, xung phong phục vụ hậu cần cho quân lính chúa Nguyễn. Về sau Nguyễn Ánh thấy Nước Xoáy là một nơi nhân hoà, địa lợi, nơi giúp cho ông trung hưng phục nghiệp, nên cho đổi tên Nước Xoáy thành Long Hưng.

Khi chúa Nguyễn cùng quân binh rời khỏi đồn cũ Hồi Oa, khu vực này được trả lại cho dân làng. Như để lưu giữ dấu tích về nơi nhà vua từng dừng chân trên hành trình khôi phục cơ nghiệp tổ tiên, người làng không phá bỏ mà giữ gìn nền đồn cũ qua năm tháng. Đến năm 1819, vua Gia Long băng hà, dân làng thương nhớ dựng ngôi miếu nhỏ bằng tre lá trên nền đồn năm xưa để thờ cúng.

Có ý kiến cho rằng, miếu Gia Long được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Sách “Sa Ðéc nhơn vật chí” của Nguyễn Văn Dần, Nguyễn Văn Cứng viết rằng, vào năm 1849, Tổng Ðốc An Hà là Doãn Uẩn khi đi qua nơi đây đã cho dựng bia kỷ niệm tại nền đồn. Năm 1920, khi làm chủ quận Lai Vung, ông Nguyễn Ðăng Khoa thường đến đây thăm viếng, chiêm bái và nhắc nhở dân địa phương trông nom gìn giữ.

Giai thoại về “Cây đa bến ngự” nơi chúa Nguyễn từng đóng binh ở Đồng Tháp ảnh 2Miếu được xây dựng với kiến trúc đơn giản với diện tích khiêm tốn nhưng nổi tiếng tôn nghiêm và linh thiêng.

Những năm đầu thời Việt Nam Cộng hòa, miếu bị hư hại, xuống cấp và được trùng tu, xây dựng bằng gạch, gọi là “Cao Hoàng thái miếu”. Vị quan đầu tỉnh vùng này khi đó đã dâng cúng một cặp sư tử đá đến nay vẫn còn tại miếu. Người làng cũng cắt cử một người lo việc trông coi, hương khói tại miếu.

Sau năm 1975, ngôi miếu và khuôn viên nhiều lần được tôn tạo, sửa chữa. Trước miếu có đỉnh hương bằng đá mài, hai bên cửa miếu là cặp sư tử đá. Miếu có diện tích khá khiêm tốn chừng hơn 15m2, bên trong bài trí đơn giản bàn thờ và bài vị vua Gia Long cùng với bàn thờ Tả Ban - Hữu Ban bắt trên tường. Hàng năm vào ngày 18-19 tháng Chạp (ngày mất của vua Gia Long), nhân dân tổ chức cúng giỗ trang trọng.

Ly kỳ chuyện gốc cây vua ngồi

Nếu miếu Gia Long ra đời sau khi vua Gia Long mất thì “cây đa bến ngự” (còn gọi là “cây da bến ngự”-PV) đã có từ những ngày đầu chúa Nguyễn xây dựng đồn cũ Hồi Oa. Chuyện là trong thời gian đóng đồn tại đây, chúa Nguyễn thường đến cội đa cạnh rạch Nước Xoáy (Long Hưng) để câu cá. Nhân dân sau tôn kính gọi chỗ ấy là “cây đa bến ngự”.

Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, khoảng năm 1946, dân làng Long Hưng đã đào gốc “cây đa bến ngự”, cho nó bật rễ ngã xuống rạch Nước Xoáy để làm chỗ tựa đắp cản ngăn tàu giặc Pháp. Hơn chục năm sau đó, khi Cao Hoàng thái miếu được xây dựng xong, có người dân mang cây đa nhỏ đến trồng cạnh miếu, thay thế “cây đa bến ngự” ngày xưa, chính là cây đa to lớn đằng sau cánh cổng khuôn viên miếu người ta thấy bây giờ.

Điều thú vị, cây đa xưa dù đã không còn nữa nhưng sau hàng trăm năm người ta vẫn còn nhắc nhớ với những lưu truyền dân gian đầy tính ly kỳ. Truyền rằng, cạnh gốc đa cổ thụ khi đó còn có một cây sao lớn, chu vi đến 2 người ôm, nơi chúa Nguyễn thường ngồi. Sau khi chúa Nguyễn thống nhất sơn hà, về kinh đô lên ngôi vua thì cây đa ngày một tốt tươi, cây sao cũng sinh trưởng nhưng dần nghiêng mình xuống dòng nước, ngâm thân dưới mặt nước.

Giai thoại về “Cây đa bến ngự” nơi chúa Nguyễn từng đóng binh ở Đồng Tháp ảnh 3

Bàn thờ vua Gia Long.

Thấy cây sao ngâm mình dưới nước và mỗi ngày thêm tươi tốt, một người chài lưới trong lúc đi thuyền đến đây thì dừng lại bàn tính với vợ con tìm cách đốn vớt gốc cây lên để đem bán cho đám thợ thuyền. Biết rằng gốc cây sao bán được khá tiền nhưng người vợ can chồng rằng, đó là dấu tích của nhà vua lưu lại, người làng ai cũng giữ gìn. Kẻ nào dám mạo phạm thì khó tránh khỏi tai họa.

Người chồng nghe vậy cười lạt, bỏ ngoài tai những lời khuyên của vợ, bảo rằng cây cối có phải của riêng ai mà phải sợ. Nói rồi nhảy tõm xuống nước tìm cách lặn mò thân cây để tìm cách đưa lên. Anh ta vừa chạm vào thân cây thì toàn thân đau đớn quằn quại, vừa gào thét kêu cứu vừa luôn mồm cầu xin đấng bề trên tha tội. Vợ con ngồi trên thuyền nhìn cảnh tượng chỉ biết tái mặt, há hốc mồm kinh ngạc.

Người làng nghe ồn ào chạy tới xem, có người cho là anh chài lưới bị thần linh quở phạt. Nhưng trong đám người làng không phải ai cũng tin theo, có mấy người hiếu kỳ sau đó lén ra tay đốn gốc cây sao ấy. Kết cục là ai làm tổn hại thân cây thì đều gặp chung hiện tượng. Ai biết khấn xin thì hết đau đớn, người ngoan cố thì bị hành cho ốm đau liệt giường. Năm tháng bể dâu, cả cây đa bến ngự và cây sao cổ thụ sau này đều không còn, nhưng câu chuyện lạ kỳ trên vẫn được các thế hệ lưu truyền.

Miếu Gia Long hàng trăm năm qua được người dân xem như là chốn linh địa, tôn kính gìn giữ. Đó như là cách mà người dân gửi gắm tình cảm, tưởng nhớ đến vị vua từng gắn bó đất này, được nhân dân phò trợ giữa lúc gian nan mà làm nên cơ nghiệp. Nơi đây nhắc nhớ về các bậc tiền nhân đã dày công khai mở đất đai về phương Nam dưới thời các chúa Nguyễn, mà thành quả là vùng đất trù phú, nghĩa tình bây giờ.

Ngoài các ngày cúng lễ hàng tháng và ngày lễ giỗ tổ chức trịnh trọng hàng năm, thường ngày người dân mỗi khi qua lại nơi này thường ghé vào miếu hương khói cầu gia đạo bình an, mạnh khỏe và những điều tốt lành.

Gia Nguyễn – Dạ Lan
Cùng chuyên mục
Thơ Thiền Việt Nam (Bài 15): Ni sư Diệu Nhân với bài kệ Thị tịch lay động thân tâm

Thơ Thiền Việt Nam (Bài 15): Ni sư Diệu Nhân với bài kệ Thị tịch lay động thân tâm

(PLVN) - Ni sư Diệu Nhân là nữ thiền sư đầu tiên ở thế hệ thứ XVII, là Ni sư hy hữu của dòng Thiền dân tộc Nam phương do Tổ sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi sáng lập. Trong sự nghiệp tu hành của mình, Ni sư chỉ lưu lại một bài kệ thị tịch nhưng đủ gây chấn động mãnh liệt nơi nội tâm, thức tỉnh chúng ta trên dòng sinh tử.

Đọc thêm

Cầu Thăng Long và cầu Vũ Hán khác nhau thế nào?

Cầu chính Thăng Long bằng thép vượt sông mùa nước.
(PLVN) - Sau khi loạt bài Chuyện cũ cầu Thăng Long đăng tải trên báo và được các bạn đọc quan tâm, trong số ấy nhiều bạn đọc cũng muốn biết về sự giống hay khác nhau giữa cầu Thăng Long của Việt Nam và cầu Vũ Hán của Trung Quốc vì “nghe nói Trung Quốc khi viện trợ xây dựng cầu Thăng Long họ đã dựa vào mẫu cầu Vũ Hán…”

Người dân Nam Định vui mừng chờ cầu phao Ninh Cường “thay áo”

Người dân Nam Định vui mừng chờ cầu phao Ninh Cường “thay áo”
(PLVN) - Ước mơ cây cầu cứng vượt sông Ninh Cơ của người dân Nam Định đã trở thành hiện thực khi mới đây Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 22/QĐ — TTg phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án xây dựng cầu Ninh Cường vượt sông Ninh Cơ trên quốc lộ 37B, sử dụng vốn vay của Chính phủ Hàn Quốc.

Chỉ cần bạn sống tốt, mọi việc sẽ tự chuyển hóa

Chỉ cần bạn sống tốt, mọi việc sẽ tự chuyển hóa
(PLVN) - Ngạn ngữ nói rằng: chỉ cần anh lương thiện, tử tế, trời xanh tự khắc an bài. Thực tế đúng là vậy, tuy nhiên giản dị và vô cùng ấm áp: chỉ khi nào bạn biết thương mình trọn vẹn, thì mới có thể hiểu, thấu cảm và thương người một cách rộng dài và sâu lắng.

Những áng thơ trên vách đá biên cương Tổ quốc của vua Lê Thái Tổ

Bia ma nhai ngự chế được tìm thấy khắc trên đỉnh núi PhJa Tém ở Cao Bằng.
(PLVN) - Sinh thời, vua Lê Thái Tổ ít làm thơ nhưng đã để lại cho hậu thế 3 bài thơ tuyệt tác đều khắc trên vách đá. Văn bia là một di sản văn hóa quý báu, đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia, và là một minh chứng hùng hồn, khẳng định mốc son lịch sử đấu tranh giành và giữ độc lập dân tộc, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia nơi biên cương.

Đầu Xuân lễ đền Rồng – đền Nước, mong một năm tươi tốt, an lành

Toàn cảnh Khu di tích đền Rồng - đền Nước.
(PLVN) - Tọa lạc tại thôn Nghĩa Đụng, xã Hà Long (Hà Trung, Thanh Hóa) một vùng đất cổ địa linh nhân kiệt, cụm di tích đền Rồng – đền Nước là một địa chỉ văn hóa tâm linh nổi tiếng linh thiêng với tín ngưỡng thờ Mẫu, được người dân và du khách gần xa chiêm bái, nhất là mỗi dịp Tết đến Xuân về.

Những kỷ vật nhỏ gắn với cây cầu lớn Thăng Long

Hình huy hiệu “Cầu Thăng Long- Cầu hữu nghị”.
(PLVN) - Trong qua trình làm việc tại công trình xây dựng cầu Thăng Long, dù thời gian chỉ 6 -7 năm của cả giai đoạn Liên Xô giúp xây dựng tới khi hoàn thành cây cầu, lúc ấy tôi cũng mới chỉ là “cậu thanh niên” mới tốt nghiệp từ Liên Xô về làm việc ở đây.

Lời của tâm nguyện đúc chuông đại hồng

Lời của tâm nguyện đúc chuông đại hồng
(PLVN) - Chúng ta đang ở vào thời gian, mà tất cả được đo lường bằng vận tốc công nghệ cao nhất, công nghệ 4.0. Thời gian như vậy, thì không gian? Không gian Việt, may mắn, vẫn còn điểm canh bởi "tiếng chày nện sương". Đó là tiếng chuông sớm khuya trong ngôi chùa.

Say đắm cung đường tuần tra biên giới Bình Liêu

Say đắm cung đường tuần tra biên giới Bình Liêu
(PLVN) - Bình Liêu không chỉ nổi tiếng với các sắc màu văn hóa như Lễ hội hoa sở, Phiên chợ tình Bình Liêu, các địa danh hấp dẫn như “sống lưng khủng long” hay núi Cao Xiêm cao nhất Quảng Ninh... mà còn mê hoặc du khách bằng những con đường tuần tra biên giới đẹp hư ảo như những thước phim...

Du lịch Ninh Bình thích ứng an toàn với dịch COVID-19

Du lịch Ninh Bình thích ứng an toàn với dịch COVID-19
(PLVN) - Nhằm phục hồi và phát triển hoạt động du lịch sau thời gian dài "đóng băng" do ảnh hưởng của dịch COVID-19, tỉnh Ninh Bình đã bắt đầu triển khai những biện pháp để thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch bệnh.

Quảng Ngãi: Nỗ lực phục hồi và phát triển kinh tế

Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đặng Văn Minh phát biểu tại Kỳ họp thứ 6, HĐND tỉnh khóa XIII, nhiệm kỳ 2021 – 2026.
(PLVN) - Tại phiên bế mạc Kỳ họp thứ 6, HĐND tỉnh khóa XIII vừa diễn ra, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đặng Văn Minh đã có bài phát biểu làm rõ thêm một số kết quả đạt được, những vấn đề còn tồn tại trong năm 2021. Đồng thời, đề ra các nhiệm vụ, giải pháp chỉ đạo, điều hành của UBND tỉnh để phục hồi, phát triển kinh tế, đảm bảo an sinh năm 2022.

Năm 2022: Du lịch Việt đón vận hội mới

Du lịch sinh thái Cần Giờ (TP HCM) tri ân Đoàn bác sĩ, điều dưỡng chống dịch trong dịp "mở cửa" trở lại.
(PLVN) - 2021 là một năm vắng lặng của ngành du lịch trong nước. Nhưng, những người làm du lịch không hề “ngủ quên” khi đã tận dụng thời gian này để có sự chuẩn bị tốt nhất, tạo đà cho sự bứt phá vào năm 2022.