Giải quyết tốt hơn mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển

Ông CAO ANH, cán bộ Học viện Chính trị-Hành chính khu vực III: Giải quyết tốt hơn mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển

Dự thảo Báo cáo Chính trị Đại hội XI được trình bày có hệ thống, mạch lạc với các nội dung rất khoa học, rõ ràng và chặt chẽ. Là người hiện nay đang  công tác tại Học viện, nhưng nhiều năm trước đây tôi đã có thời gian dài làm công tác quản lý ngành văn hóa-thông tin cấp huyện, nên bản thân tôi rất tâm đắc với tiểu mục 2: Phát triển sự nghiệp văn học - nghệ thuật; bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa truyền thống, cách mạng (thuộc Đề mục VI Chăm lo phát triển văn hóa của Dự thảo). Theo tôi, với tiểu mục 2 này nên bổ sung cụm từ: “Nêu cao ý thức tự tôn dân tộc” để thành “Phát triển sự nghiệp văn học-nghệ thuật; bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa truyền thống, cách mạng, nêu cao ý thức tự tôn dân tộc”.

Các văn kiện của Đảng từ Đại hội lần thứ VI đến Đại hội lần thứ X đã thể hiện rất rõ quá trình đổi mới tư duy của Đảng trong lý luận và thực tiễn, với một hệ thống gồm nhiều vấn đề, liên quan trực tiếp đến tất cả các lĩnh vực xã hội - con người Việt Nam trong đó có đặt ra giải quyết mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển. Bám sát thực tiễn và tổng kết quá trình đổi mới của đất nước, Đảng ta đã kế thừa, bổ sung và phát triển những quan điểm cơ bản được trình bày trong Đề cương Văn hóa Việt Nam (1943) văn kiện đầu tiên có tính chất cương lĩnh của Đảng về văn hóa, qua đó xây dựng các quan điểm mới, toàn diện ngày càng sâu sắc về vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội và đối với phát triển. Đó là bước tiến rất quan trọng, tư duy có tính chất chiến lược của Đảng ta đối với sự phát triển bền vững của đất nước.

Văn kiện Đại hội VI nhấn mạnh: “Không có hình thái tư tưởng nào có thể thay thế được văn học và nghệ thuật trong việc xây dựng tình cảm lành mạnh, tác động sâu sắc vào việc đổi mới nếp nghĩ, nếp sống của con người”. Đến Đại hội VII, Đại hội VIII, Đảng ta tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội. Trong Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, tư duy và quan niệm của Đảng ta về văn hóa, vai trò của văn hóa đối với sự phát triển đất nước đã được nâng lên một bước.

Nghị quyết đã vạch ra phương hướng xây dựng, phát triển văn hóa với 5 quan điểm chỉ đạo, 10 nhiệm vụ cụ thể, cùng với các nhiệm vụ cấp bách đến năm 2000. Với nghị quyết này, Đảng ta đã nhìn nhận toàn diện hơn các giá trị về văn hóa dân tộc, đặc biệt đã nhấn mạnh, xác định rõ mối quan hệ giữa phát triển văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội. Có thể nói, điểm mới và nổi bật của Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) là nêu rõ sự cần thiết phải xây dựng những chính sách kinh tế trong văn hóa và những chính sách văn hóa trong kinh tế; khẳng định văn hóa là nhân tố liên quan trực tiếp đến phát triển, là “nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của phát triển”.

Với Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XI, Đảng ta tiếp tục khẳng định văn hóa là nền tảng và là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đồng thời chỉ ra việc phát huy bản sắc văn hóa dân tộc phải bắt đầu từ xây dựng con người, trên cơ sở ý thức tự giác của cả cộng đồng dân tộc. Tuy nhiên, theo tôi, cần làm rõ hơn nội dung của quan điểm phát triển văn hóa trở thành nền tảng tinh thần và là động lực thúc đẩy phát triển của xã hội. Nên chăng, cần chú ý nhiều hơn đến các chức năng và vai trò của văn hóa đối với phát triển lâu dài, bền vững của đất nước; đặc biệt chú trọng chức năng định hình các giá trị, chuẩn mực trong đời sống xã hội.

Đồng thời phải có cơ chế thiết thực, bảo đảm để các giá trị, chuẩn mực đó được truyền bá, lưu giữ, chắt lọc và không ngừng phát triển trở thành hệ thống giá trị vừa mang bản sắc dân tộc, vừa phù hợp với các chuẩn mực chung và phổ biến của nhân loại hiện đại. Vai trò nền tảng tinh thần xã hội của văn hóa trước hết phải được hiện thực hóa trong xây dựng con người, cả về trí tuệ, tâm hồn, năng lực, sự thành thạo, tính chuyên nghiệp, tài năng, đạo đức, nhân cách, lối sống của cá nhân và cộng đồng.

Trong thời kỳ đổi mới của đất nước, cần phải có các cơ chế mới để bảo đảm làm cho văn hóa ngày càng gắn kết chặt chẽ, đồng bộ hơn với phát triển kinh tế - xã hội; làm cho văn hóa thật sự thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, vào từng con người, từng gia đình, đơn vị, khu dân cư, bản làng,  nhất là những nơi sinh hoạt của cộng đồng dân cư, khu vực của đồng bào các dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa.

Vì thế, tôi đề nghị: nên chú trọng nâng cao tố chất, chất lượng văn hóa (theo nghĩa rộng) cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở các cấp và các ngành; tập trung nhân lực, vật lực, tài lực theo chương trình, có kế hoạch thiết thực để thật sự nâng cao chất lượng đời sống văn hóa cơ sở; bảo đảm tự do, dân chủ cho mọi hoạt động trong việc sáng tạo văn học, nghệ thuật, khoa học và công nghệ; ban hành một số chính sách mới bảo đảm thật sự coi trọng, trọng dụng các tài năng văn hóa, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của văn nghệ sĩ, cán bộ khoa học - công nghệ; tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa để hoạt động lý luận - phê bình văn học, nghệ thuật thật sự được nâng cao chất lượng, hiệu quả; sớm có quy định, lộ trình cụ thể đối với việc đổi mới nội dung, phương thức hoạt động và cơ cấu tổ chức của các hội văn học-nghệ thuật từ Trung ương đến tỉnh, thành phố, ban hành các cơ chế, chính sách, chế tài mới bảo đảm tính ổn định trong quản lý văn hóa, đáp ứng một cách thiết thực các yêu cầu về phát triển văn hóa trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế.