Giải quyết khó khăn trong giải phóng mặt bằng- Giải pháp phải đồng bộ và quyết liệt (kỳ 3)
Tại nhiều dự án nguyên nhân chủ yếu khiến tiền độ giải phóng mặt bằng chậm là do khó khăn trong xác định nguồn gốc đất để áp giá đền bù, chính quyền địa phương buông lỏng quản lý đất đai, nên khi tính toán đền bù, cán bộ làm công tác này không biết đâu mà lần”, buộc phải rà đi, soát lại nhiều lần, có lúc ”bó tay” không tính toán nổi phương án đền bù cho dân.
Khó từ xác định nguồn gốc đất…
Trên thực tế, có rất nhiều dự án triển khai trong nhiều năm nhưng luôn gặp khó khăn trong khâu giải phóng mặt bằng. Nguyên nhân là do chính quyền địa phương buông lỏng quản lý đất đai, không xác định được nguồn gốc đất để tính toán đền bù.
Dự án nâng cấp, cảo tạo hệ thống thuỷ lợi kênh Hòn Ngọc (Thuỷ Nguyên), 4 năm liền “vật lộn” với công tác giải phóng mặt bằng do phải dò lại nguồn gốc đất của từng hộ dân để tính toán đền bù.ở dự án này, nguồn gốc đất rất phức tạp; có khi trên cùng một đoạn kênh, có tới 3-4 loại đất khác nhau: đất lấn chiếm, đất thuê của xã, đất được cấp giấy chứng nhận sử dụng. Nhiều khu vực cùng là đất lấn chiếm nhưng có hộ được địa phương cấp “sổ đỏ” từ nhiều năm trước thì được đền bù (theo Luật Đất đai), còn hộ không có bìa đỏ không được đền bù do vi phạm Pháp lệnh Thủy nông. Có tình trạng phức tạp này là do chính quyền địa phương buông lỏng quản lý đất hai bên hành lang hệ thống thuỷ nông trong nhiều năm. Tương tự, dự án mở rộng đường 100m (thuộc dự án khu đô thị trung tâm Lạch Tray, Hồ Đông) đoạn qua phường Đông Khê (Quận Ngô Quyền) đang triển khai với tốc độ “rùa bò” do 84 hộ dân kiến nghị quận phải có quyết định giao đất đến từng hộ dân. Nhưng cái khó là toàn bộ diện tích đất nông nghiệp ở đây chưa được giao theo Nghị định 03 của Chính phủ, việc giao đất vẫn theo hình thức giao khoán, do HTX nông nghiệp cũ điều tiết, các hộ dân chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, diện tích của từng hộ lại không được đăng ký, theo dõi trên bản đồ dải thửa trong nhiều năm, dẫn đến không thể ra quyết định thu hồi đất riêng biệt cho từng hộ. Các hộ dân không đồng tình với việc này, cho rằng trước đây huyện An Hải đã giao đất canh tác lâu dài cho dân. Rõ ràng, nguyên nhân sâu xa của việc này là do trước đây, khi tiếp nhận xã Đông Khê từ huyện An Hải cũ, quận Ngô Quyền không kiểm tra, rà soát lại diện tích đất nông nghiệp để có hình thức quản lý phù hợp, thống nhất, đồng bộ.
Tình trạng buông lỏng quản lý đất đai nhiều năm khiến xác định nguồn gốc đất khó khăn, làm tiến độ tính toán đền bù, giải phóng mặt bằng chậm, khá phổ biến ở nhiều dự án. Chẳng hạn như dự án mỏ sét tại thị trấn Minh Đức và xã Minh Tân (Thủy Nguyên) cho Công ty xi măng Chin-phong; dự án khu nhà ở Vườn Đốm (Anh Dũng, Dương Kinh), dự án xây dựng khu công nghiệp vừa và nhỏ tại phường Sở Dầu (Hồng Bàng), dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội- Hải Phòng đoạn qua phường Hoà Nghĩa (quận Dương Kinh)…
…Đến quản lý mặt bằng trong vùng quy hoạch
Nhiều mặt bằng dự án nằm trong vùng thông báo quy hoạch, đã kiểm kê đất đai, vật kiến trúc, chờ áp giá đến bù, thu hồi đất đền bù, nhưng do chính quyền địa phương không quản lý chặt chẽ nên thường xuyên có tình trạng dân xây dựng trái phép, mua bán trao tay nhà cửa, đất đai, khiến việc tính toán đền bù sau đó của các dự án thêm khó khăn, phức tạp. Nhiều nơi, dự án đã thu hồi đất, đền bù, giải phóng mặt bằng xong nhưng do để một thời gian không triển khai xây dựng, trong khi chính quyền địa phương buông lỏng quản lý trên địa bàn, nên có tình trạng dân tái lấn chiếm, khiến các dự án và lực lượng chức năng phải mất công giải phóng mặt bằng lại. Chẳng hạn, dự án khu đô thị ngã 5- sân bay Cát Bi, vài năm nay có hiện tượng người dân tự ý chia tách đất, nhà, một số chỉ chấp nhận kiểm kê sau khi “hoàn thành” các công trình nhà tạm, gạch vôi, cơi nới nhà cấp 4 thành 2 tầng để được nhận tiền bồi thường cao hơn. Do vậy, khi dự án tiếp tục vào lấy đất theo quy hoạch, việc đền bù, giải phóng mặt bằng khó khăn, phức tạp hơn. Dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội- Hải Phòng cũng thường xuyên phải đối mặt với tình trạng dân trong vùng quy hoạch dự án cứ nghe phong thanh đền bù giải phóng mặt bằng ở đâu là trồng cây, xây nhà tạm trên đất dự án, để được bồi thường cao hơn. Chẳng hạn, như khu vực các xã Thuận Thiên (Kiến Thụy), Thái Sơn (An Lão), Hòa Nghĩa, Hải Thành (Dương Kinh)…
Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước
Từ thực tế này, có thể thấy, để công tác giải phóng mặt bằng đạt kết quả, đúng tiến độ, trước hết cần nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất, quản lý mặt bằng các dự án của cấp chính quyền địa phương. Các địa phương phải rà soát lại hiện trạng đất trên địa bàn để có biện pháp quản lý, sử dụng hợp lý, tạo điều kiện cho các dự án khi vào lấy đất có thể tính tóan đền bù, giải phóng mặt bằng nhanh. Trong đó, cần đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra việc quản lý, sử dụng đất đai của các cấp cơ sở, doanh nghiệp; công khai về quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch các dự án. Việc thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phải gắn liền với việc tăng cường quản lý nhà nước, thực hiện nghiêm kỷ cương giao đất, đền bù giải phóng mặt bằng của chính quyền địa phương và các ngành chức năng. Các ngành chức nắng thành phố rà soát lại các quy hoạch, quy hoạch nào còn phù hợp thì tiếp tục triển khai thực hiện nhanh trên cơ sở thông báo công khai cho người dân và chính quyền địa phương; các địa phương đặc biệt quan tâm thắt chặt quản lý thực hiện quy hoạch; quản lý mặt bằng đã thuộc chỉ giới quy hoạch của các dự án, tránh việc phải giải phóng mặt bằng lại do các hộ dân tái chiếm.