Giải quyết khó khăn trong giải phóng mặt bằng: Giải pháp phải đồng bộ và quyết liệt (kỳ 2)
Tái định cư là khâu hết sức quan trọng trong công tác đền bù, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng đối với mỗi dự án, vì vậy luôn được xác định phải đi trước một bước. Tuy nhiên, thực tế hiện nay rất ít dự án làm được điều đó.
Tái định cư thiếu và chậm
Trong tổng số 34 dự án triển khai trên địa bàn quận Ngô Quyền từ năm 2003 đến 2008 với diện tích thu hồi gần 600 ha, có 18 dự án đã hoàn thành giải phóng mặt bằng, còn lại đang triển khai. Trong số này dự án có diện tích thu hồi đất lớn nhất là Khu đô thị mới Ngã Năm-sân bay Cát Bi, với diện tích sử dụng đất trên địa bàn quận hơn 190 ha, liên quan đến 7 phường. Đến thời điểm này mới giao tái định cư hơn 1000 hộ trong tổng số 1400 hộ cần bố trí tái định cư. Các ông Trần Quang Ninh và Đinh Như Thu, Bí thư chi bộ cụm 4 và 5, phường Đông Khê cho biết : Tại đây có rất nhiều hộ nằm trong dự án Ngã Năm-sân bay Cát Bi đã thu hồi đất 5-6 năm nay, nhưng mãi đến tháng 6 vừa qua mới được giao đất tái định cư, như các hộ : bà Trần Thị Im, ông Trần Viết Dũng, Trần Viết Hiệp, Trần Đức Dưỡng, Trần Đức Hùng, Trần Hữu Ghi, Trần Phú Mặc, Trần Đức Sản...Tình trạng đó khiến nhiều hộ rơi vào cảnh ở nhờ hoặc ở nhà thuê, cuộc sống không ổn định kéo dài. Tương tự như vậy, dự án đường có mặt cắt 100m triển khai hơn 2 năm nay, nhưng hiện diện tích quy hoạch làm khu tái định cư vẫn trong giai đoạn giải phóng mặt bằng.
Tại huyện Thuỷ Nguyên, trong năm nay có 41 dự án triển khai, với diện tích thu hồi gần 1000 ha, tổng số hộ cần bố trí đất tái định cư và bố trí giãn dân là 1063 trường hợp. Đến đầu tháng 11, gần 60% diện tích đã GPMB (gần 580ha), nhưng mới có 220 hộ được bố trí tái định cư. Dự án xây dựng sân gôn và khu nghỉ dưỡng tổng hợp tại xã Lưu Kiếm đã có quy hoạch chi tiết, có quyết định thu hồi đất, nhưng đến đầu tháng 11 khu đất tái định cư vẫn chưa tiến hành việc kiểm kê, lập phương án bồi thường, hỗ trợ vì chưa có quy hoạch và bản đồ địa chính của cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, dẫn đến khó khăn trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng và di dời các hộ có đất ở nằm trong chỉ giới thu hồi của dự án. Theo lãnh đạo huyện Thuỷ Nguyên, việc xây dựng các khu tái định cư ở hầu hết dự án đều chậm, thủ tục rườm rà, một số dự án đã đưa vào sử dụng, nhưng người dân vẫn chưa được hoàn tất các thủ tục nhận đất tái định cư (Nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng). Thực tế triển khai một số dự án thời gian qua cho thấy, không ít chủ dự án có đất bán kinh doanh nhưng không có đất tái định cư trả cho các hộ dân, tình trạng chỗ đất đẹp bán kinh doanh, chỗ đất xấu dành làm tái định cư đang xảy ra ở một số dự án. Công tác đền bù, hỗ trợ, tái định cư mới chỉ dừng ở việc đền bù quyền sử dụng đất và các tài sản thiệt hại trực tiếp. Các thiệt hại gián tiếp và vô hình khác về thu nhập kinh tế, lợi thế vị trí kinh doanh, bất ổn tâm lý...chưa được tính đến đầy đủ.
Theo thống kê của cơ quan chuyên môn, hiện nay toàn thành phố còn nợ khoảng 52% tái định cư, tương đương hơn 4530 trường hợp, trong đó có nhiều trường hợp nợ kéo dài 7,8 năm.
Chưa có mô hình phù hợp
Để giải quyết nhu cầu tái định cư, phục vụ triển khai các dự án trên địa bàn, những năm qua thành phố chỉ đạo các cấp, ngành, doanh nghiệp thực hiện một số hình thức tái định cư : xây dựng khu tái định cư tập trung phục vụ các dự án lớn (dự án Khu đô thị mới Ngã Năm-sân bay Cát Bi, dự án đường 100m); các địa điểm tái định cư phân tán đối với các dự án có quy mô vừa và nhỏ do các doanh nghiệp phối hợp với các địa phương tự giải quyết; khuyến khích các hộ dân có đất thổ cư hợp pháp bị thu hồi tự nguyện không nhận đất tái định cư, nhận hỗ trợ bằng tiền theo mức quy định. Ngoài ra còn mô hình tái định cư bằng chung cư. Nhưng thực tế, trên địa bàn thành phố, các mô hình tái định cư này đều bất cập. Chẳng hạn, tại khu vực ngoại thành, các hộ dân được giao tái định cư diện tích nhỏ hẹp, chỉ đủ xây nhà ống, không có diện tích vườn tược để họ duy trì sản xuất và tổ chức cuộc sống phù hợp. Khu đô thị Ngã Năm-sân bay Cát Bi đã cơ bản hoàn thành khu chung cư tái định cư 9 tầng, tuy nhiên hầu hết các hộ dân chưa tiếp nhận các căn hộ tái định cư, một mặt do thiết kế, môi trường chung quanh căn hộ bộc lộ những bất hợp lý, mặt khác, nhiều hộ dân cho rằng các khu chung cư phải có ban quản lý, nếu không người dân không biết “bấu víu” vào đâu khi có những “sự cố” phát sinh…
Rõ ràng, tái định cư phải đi trước một bước, nhằm tạo sự chủ động cho công tác GPMB, tuy nhiên thời gian qua thành phố chưa đủ điều kiện kinh phí để đầu tư xây dựng các khu tái định cư tập trung, do vậy để đáp ứng nhu cầu tái định cư của các dự án cần có kế hoạch xây dựng quỹ nhà, quỹ đất trong từng năm và từng giai đoạn bảo đảm đáp ứng nhu cầu giải phóng mặt bằng, đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, theo tiêu chí của khu đô thị mới. Đa dạng hình thức tái định cư như: xây dựng hạ tầng kỹ thuật để giao đất, các khu tái định cư nhiều tầng, ít tầng, khuyến khích các hộ dân nhận tái định cư bằng tiền với mức hỗ trợ hợp lý...cần được đặc biệt quan tâm. Muốn vậy, thành phố cần xem xét chính sách ưu tiên về đất đai, quản lý đầu tư xây dựng...lựa chọn các doanh nghiệp có đủ năng lực lập dự án, đầu tư xây dựng các khu tái định cư với nhiều mô hình khác nhau. Kiên quyết thực hiện đúng chủ trương tái định cư phải đi trước một bước, “nơi ở tái định cư phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”...
Nhóm pv kinh tế