Giải quyết khó khăn trong giải phóng mặt bằng: Giải pháp phải đồng bộ và quyết liệt (Kỳ 1)

Khổ vì điều chỉnh

Theo Trưởng phòng Tài nguyên- Môi trường huyện Thuỷ Nguyên, nguyên nhân sâu xa nhất khiến nhiều dự án trên địa bàn giải phóng mặt bằng chậm là thời gian thực hiện quá dài nên luôn phải đối mặt với sự thay đổi về chế độ, chính sách. Chẳng hạn, việc giải phóng mặt bằng dự án Nhà máy nhiệt điện Hải Phòng tại các xã Tam Hưng, Phục Lễ, Minh Đức được triển khai từ năm 2002, kéo dài đến nay, qua 5 lần thay đổi chính sách đền bù. Lúc đầu, địa phương tính toán phương án đền bù theo quyết định 1212 của UBND thành phố, sau đó là các quyết định 423, 485,1761 (ban hành ngày 19-9-2007) và gần đây nhất là điều chỉnh theo quyết định 1074. Điều này dẫn đến thực tế những hộ dân gương mẫu thực hiện giải phóng mặt bằng ngay từ đầu bị thiệt thòi vì mức giá đền bù theo quyết định sau thường cao hơn trước. Chẳng hạn, mức giá đền bù đất nông nghiệp hạng 1 từ quyết định 485 đến quyết định 1074 tăng gấp 2 lần. Việc tính toán vật kiến trúc cũng thay đổi liên tục Từ quyết định 444 đến công văn 5027, mới nhất là quyết định 1240, hệ số k từ 1,1 lên đến 1,31, rồi 2. Mỗi lần thay đổi, phải tính toán theo đơn giá mới, điều chỉnh theo giá đất hằng năm. Thế là phát sinh phức tạp, người dân kiến nghị, hội đồng đền bù của địa phương và chủ dự án mất rất nhiều thời gian, công sức giải quyết.

Dự án nhà máy đóng tàu Sông Cấm cơ sở 2 tại hai xã Hoàng Động, Lâm Động (Thuỷ Nguyên) đã qua 2 năm thực hiện mà vẫn bế tắc khâu giải phóng mặt bằng. Nguyên nhân cũng liên quan đến điều chỉnh giá đền bù, chính sách đền bù thay đổi. Tháng 12-2007, UBND thành phố ban hành quyết định 2539 về việc phân lại hạng đất (có hiệu lực từ 1-1-2008). Theo đó, 6 hạng đất phân theo quy định trước đây sẽ chia thành 3 nhóm vị trí, dẫn đến giá của một số hạng đất tăng lên. Quyết định này thể hiện sự quan tâm của thành phố đến những hộ dân nhường đất cho dự án, giá cả đền bù phù hợp hơn nhưng ở góc độ nào đó thêm khó khăn cho cơ sở. Việc phải tính toán, điều chỉnh bổ sung phương án bồi thường, hỗ trợ, làm tiến độ trả tiền cho các hộ dân bị ảnh hưởng. Nhiều hộ dân bắt đầu so sánh, kiến nghị, có những hành động phản đối kịch liệt, thậm chí còn cản trở đơn vị thi công bằng nhiều cách. Để thực hiện các cơ chế, chính sách mới, các cơ quan liên quan lại phải mất thêm thời gian giải quyết đơn thư, kiến nghị của nhân dân về hạng đất, giá cả theo chính sách mới. Có tới 86 đơn kiến nghị của người dân chung quanh vấn đề thay đổi hạng đất. Việc thay đổi cơ chế, chính sách trong một khoảng thời gian ngắn không chỉ khó cho các cơ quan tiến hành đền bù, giải phóng mặt bằng mà cả nhà đầu tư, vì kinh phí chi trả đội lên.

Hỗ trợ... phá giá

Anh Nguyễn Hải Hà, ở  khu dân cư số 3, phường Hải Thành, (quận Dương Kinh) nêu ví dụ: trên địa bàn phường, năm 2002, dự án của Công ty TNHH Đỉnh Vàng trả dân 72 nghìn đồng/m2, nhưng đến năm 2007, dự án khu đô thị Olympia lại chi trả dân 38 nghìn đồng/m2. Đáng nói là ngay tại thời điểm dự án Olympia chi trả tiền đền bù cho dân, dự án đường điện 220 KV Đồng Hoà- Đình Vũ đi qua địa bàn phường cũng chi trả tiền đền bù cho dân với mức giá 55 nghìn đồng/m2. Thấy sự chênh lệch giá quá lớn, nhiều hộ dân liên tục gửi đơn kiến nghị, khiến tiến độ giải phóng mặt bằng các dự án bị đình trệ.

Tương tự như vậy là việc các hộ dân ở cụm công nghiệp Vĩnh Niệm chây ì, giữ đất, hành hung công nhân xây dựng vì thắc mắc dự án quốc lộ 5, đất nông nghiệp được đền bù 129 nghìn đồng/ m2 trong khi cụm công nghiệp Vĩnh Niệm chỉ được đền bù 24 nghìn đồng/ m2... Khi yêu cầu tiến độ dự án gắt gao, Ban quản lý đền bù, giải phóng mặt bằng của dự án đã “xuống thang”, nâng mức tiền đền bù để các hộ di dời. Gần đây nhất, dự án xây dựng tổ hợp khu Resort Sông Giá tại xã Lưu Kiếm, Thủy Nguyên, chủ đầu tư đã phải chi thêm hơn 14 tỷ đồng hỗ trợ vì các hộ dân kiến nghị chênh lệch giữa quyết định 1761 và 1074. Để đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, chủ dự án đồng ý 9 khoản hỗ trợ nằm ngoài quy định chế độ, chính sách bồi thường. Việc này khiến cho các dự án khác trên địa bàn huyện gặp khó khăn hơn. Chủ tịch UBND phường Anh Dũng (quận Dương Kinh) cho rằng việc áp dụng giá đền bù không thống nhất làm cho người dân thiếu tin tưởng, phát sinh khiếu kiện. Các dự án của Nhà nước đền bù theo khung giá quy định; dự án kinh doanh lại đền bù theo hình thức tự thoả thuận. Do vậy, có tình trạng cùng một thửa đất như nhau, nhưng người cố tình chây ì, dây dưa có khi được đền bù giá cao hơn. Nhiều dự án phát triển nhà trên địa bàn phường sẵn sàng trả giá đền bù, hỗ trợ cao để thu hồi đất nhanh, còn với dự án phúc lợi công cộng thì không thể có giá đền bù, hỗ trợ như doanh nghiệp nên người dân không chấp nhận. Nhiều chủ dự án muốn cho xong việc, có mặt bằng sớm, sẵn sàng hỗ trợ, đền bù theo giá người dân yêu cầu. Được việc của chủ dự án thì lại phá vỡ mặt bằng giá đền bù chung theo quy định của thành phố. Các dự án vào sau lại phải hỗ trợ đền bù cao hơn dự án trước.

Nhiều cán bộ tâm huyết với công tác giải phóng mặt bằng đều bày tỏ mong muốn chính sách đền bù, hỗ trợ cần được xây dựng phù hợp với thực tế nhưng phải bao quát, đồng bộ, thống nhất, dài hạn và đi trước một bước, không chạy theo thực tế, nay thay đổi, mai lại điều chỉnh. Như vậy, không những khó cho người dân theo dõi, mà còn khó cho cả cán bộ làm công tác tính toán đền bù, làm chậm tiến độ giải phóng mặt bằng tại nhiều dự án.