Giải quyết khiếu kiện về đền bù, giải phóng mặt bằng: Hy vọng có “đột phá”

Ngày càng “nóng”

Ngày khởi công dự án xây dựng sân golf và khu nghỉ dưỡng tổng hợp Sông Giá, một số hộ dân của thôn Mỹ Hiệp (xã Lưu Kiếm) đưa cây ra trồng trên khu đất ruộng đã thu hồi, khi được nhắc nhở, số người này có hành vi chống đối. 3 công dân ở xã Thái Sơn (An Lão) nhận án tù do hành vi quá khích có liên quan đến việc đền bù, giải phóng mặt bằng chung quanh Dự án nuôi trồng thuỷ sản Đầm Bầu (xã Thái Sơn-An Lão)…Đây chỉ là 2 trong số nhiều vụ việc người dân tham gia khiếu kiện về chế độ đền bù, GPMB rồi vướng vào lao lý, tình trạng này đang có xu hướng gia tăng?

Không chỉ người dân bức xúc, chính quyền địa phương, nơi có nhiều dự án phải đền bù, GPMB cũng chịu áp lực. Tiến hành cưỡng chế 4 hộ dân ở đường Hoa Sữa phục vụ dự án mở rộng Trường đại học Hải Phòng, Phó chủ tịch UBND quận Kiến An Hoàng Văn Nhiên cẩn thận rà soát từng khâu, bảo đảm việc cưỡng chế diễn ra đúng luật, an toàn. Cùng với việc có nhiều dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn, thì nguy cơ khiếu kiện đông người, mất ổn định, mất cán bộ…từ quá trình thực hiện đền bù, GPMB chưa chấm dứt. 

Tình trạng người dân khiếu kiện chung quanh việc đền bù, GPMB có nhiều nguyên nhân; trong đó, có những điểm bất hợp lý từ cơ chế, chính sách đền bù.

Lỗi từ cơ chế, chính sách

Quy định định giá đất phải sát với giá thị trường trong điều kiện bình thường vẫn là điều “không tưởng”, bởi giá đất trên thị trường luôn biến động. Trong khi đó, chính quyền chưa có cách nào xác định chính xác giá đất thị trường để đền bù sát mức giá này; chưa có cơ quan chuyên môn, độc lập hay một căn cứ nào để xác định giá thị trường cho khu đất tại thời điểm thu hồi, GPMB. Đây là nguyên nhân cơ bản của nhiều vụ khiếu kiện. Nhưng đến khi xảy ra khiếu kiện, cũng không có cơ quan nào xác định thế nào là giá thị trường để giải quyết. Đối với đất nông nghiệp, việc xác định giá còn gây nhiều tranh cãi hơn. Đất nông nghiệp không có trao đổi, nên không có giá thực tế để tính. Giá đền bù đất nông nghiệp thấp, chỉ vài trăm nghìn đồng/m2, khi được chuyển giao cho doanh nghiệp có thể thành vài chục triệu đồng? Một thực tế khác đang diễn ra ở những dự án chậm trễ về tiến độ đền bù, đáng quan tâm là những người dân chấp hành tốt quy định về GPMB thì lại được đền bù giá thấp. Công tác đền bù GPMB thường kéo dài 2 - 3, cá biệt có dự án kéo dài 5-8 năm. Giá đất mỗi năm một khác nên những người gương mẫu nhận đền bù trước bị thiệt thòi. Những người “chây ì” không chịu giao đất thì lại được đền bù với mức cao hơn. Điều này có thể thấy ở dự án nút giao thông Quán Trữ. Dự án có 181 hộ dân thuộc diện đền bù, GPMB, trong đó 32 hộ thuộc diện cấp đất tái định cư. Năm 2000, có 15 trong số 32 hộ nhận 70% số tiền đền bù. Nhưng sau 8 năm, dự án vẫn chưa được tiến hành. Những hộ chưa nhận được tiền sẽ được nhận mức hỗ trợ, đền bù đất và vật kiến trúc theo giá mới.

Hé mở hướng đột phá

Một vấn đề đang thu hút dư luận những ngày qua là nội dung trả lời chất vấn đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên - Môi trường Phạm Khôi Nguyên đó là, sắp tới sẽ có chính sách đền bù cả những "giá trị vô hình" cho người dân. Giá trị vô hình ở đây được hiểu là việc đền bù sẽ tính thêm các thiệt hại vô hình khác như mất công ăn việc làm, mất những thuận lợi khác như gần bệnh viện, trường học... Tổng các khoản giá trị vô hình này ước tính tương đương 40-50% giá trị hữu hình.

Thêm 50% số tiền đền bù là con số hấp dẫn đối với người dân. Tuy nhiên, các giá trị vô hình không thể định lượng rõ ràng, đó có thể là việc thay đổi môi trường sống quen thuộc, mảnh đất thờ tự, xáo trộn văn hoá…Do đó, những người lập dự án phải có trách nhiệm tính toán hết những mất mát phát sinh từ sự thay đổi. Điều mà cử tri Hải Phòng đang quan tâm là thành phố sẽ áp dụng và thực thi để biến cái "vô hình" thành hiện thực như thế nào. Quan tâm đến việc làm sao người dân bị thu hồi đất được nhận số tiền bồi thường, hỗ trợ nhiều hơn để ổn định và nâng cao chất lượng cuộc sống, thành phố có cơ chế hỗ trợ phù hợp, điều đó được thể hiện việc xây dựng giá đất. Tại kỳ họp 14 HĐND thành phố Giám đốc Sở Tài nguyên-Môi trường Bùi Quang Sản cho biết: Bảng giá đất năm 2009 xây dựng trên cơ sở kế thừa bảng giá đất nông nghiệp năm 2008. Năm 2008, giữ đất hạng 1, 2 là 60 nghìn đồng/m2; điều chỉnh tăng đối với đất hạng 3, 4 lên 55 nghìn đồng/m2; hạng 5, 6 lên 50 nghìn đồng/m2. Mức giá đất nông nghiệp hạng 1, 2 về hình thức đạt 44,4% so với giá trần đất nông nghiệp theo quy định của Chính phủ. Giá đất nông nghiệp của Hải Phòng cao hơn so với một số địa phương khác, giá đất giá đất nông nghiệp tỉnh Quảng Ninh là 33 nghìn đồng/m2 (hạng 1, 2), thành phố Đà Nẵng là 28 nghìn đồng/m2 (hạng 1, 2). Ngoài ra, UBND thành phố hỗ trợ thêm 20% mức giá đất nông nghiệp.

Vấn đề đáng lưu ý là việc chăm lo ổn định đời sống cho người dân di dời, GPMB không chỉ cho một vài cá nhân hay dự án cụ thể, mà là cho cả một cộng đồng hay khu vực hành chính. Do đó, thành phố cần có sự hoạch định những chiến lược và chính sách lâu dài./.

Thu Thuỷ