Giải quyết án hành chính bằng... tố tụng dân sự?

Xung quanh vụ kiện này, chúng tôi có cuộc trao đổi với Luật sư Lê Văn Đài để làm rõ hơn vai trò của Tòa án trong việc giải quyết các vụ kiện hành chính:

Thưa Luật sư, ông có đánh giá gì về việc Tòa án “ngâm” hồ sơ vụ kiện đến hơn 4 tháng nhưng không ra quyết định thụ lý vụ án?

- Việc nhận hồ sơ khởi kiện đã lâu nhưng không thông báo cho bên khởi kiện cung cấp đầy đủ chứng cứ, tài liệu để xét điều kiện thụ lý là trái quy định của pháp luật, gây phiền hà cho người khởi kiện. Đây là một trong những thủ tục thể hiện sự “hành” dân nhiều nhất trong các cơ quan nhà nước, kể cả tòa án.

Theo quy định của Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính, trong thời gian 7 ngày kể từ ngày nộp đơn, người khởi kiện phải nộp tạm ứng án phí  sơ thẩm. Điều này có nghĩa là trong khoảng thời gian này, Tòa án phải xem xét điều kiện khởi kiện của đương sự. Nếu đủ điều kiện khởi kiện thì Tòa án thông báo cho đương sự biết và yêu cầu đương sự nộp tạm ứng án phí. Nếu không đủ điều kiện khởi kiện thì phải trả lại đơn khởi kiện.

Trong khi chưa thụ lý vụ án, việc thẩm phán mời đương sự đến để “hòa giải” có đúng pháp luật hay không, thưa ông?

- Việc làm này cũng không đúng quy định của pháp luật, thể hiện ở hai khía cạnh:

Thứ nhất, vụ kiện hành chính là vụ kiện không có thủ tục hòa giải giống như tố tụng dân sự. Trong tố tụng dân sự, đối với một số vụ kiện thì việc hòa giải tại tòa án là thủ tục bắt buộc. Khi thụ lý vụ án mà tòa án không tiến hành hòa giải giữa nguyên đơn và bị đơn là trái pháp luật, bản án có thể bị hủy bỏ. Tuy nhiên, trong tố tụng hành chính, không có thủ tục hòa giải giữa bên bị kiện và bên khởi kiện. Khi thụ lý vụ kiện, Tòa phải thông báo việc thụ lý và yêu cầu các bên nêu ý kiến của mình về yêu cầu khởi kiện. Nếu bên bị kiện không hủy bỏ quyết định hành chính và bên khởi kiện không rút đơn kiện thì tòa án đưa vụ án ra xét xử.

Thứ hai, về trình tự tố tụng, Tòa phải có quyết định thụ lý vụ án và phân công thẩm phán phụ trách thì thẩm phán mới được tiến hành tố tụng. Chưa thụ lý mà thẩm phán đã “hòa giải” là chưa đúng trình tự.

Việc công dân kiện các quyết định xử phạt và cưỡng chế tháo dỡ nhà có phải thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án không, thưa ông?

- Quyết định xử phạt vi phạm hành chính và quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai là các quyết định mà đương sự có quyền khởi kiện ra tòa án để yêu cầu giải quyết nếu cơ quan có thẩm quyền không giải quyết khiếu nại hoặc giải quyết khiếu nại không thỏa đáng.

 Vì vậy, vụ việc này thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án.