Giải pháp nào hạn chế các cuộc đình công, nghỉ việc?

Nhiều doanh nghiệp chưa thực hiện đúng các quy định

Tại các cuộc họp rút kinh nghiệm về công tác quản lý nhà nước trong hai ngành da giày và dệt may do UBND thành phố tổ chức và tại hội thảo về đình công trong các doanh nghiệp do Chi nhánh phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tại Hải Phòng, đại diện các doanh nghiệp, các ngành chức năng đều phân tích, làm rõ những vấn đề liên quan.

Nguyên nhân chủ yếu do các doanh nghiệp chấp hành chưa nghiêm các quy định của Nhà nước về chế độ tiền lương, thời gian lao động, thời gian nghỉ ngơi và chế độ, chính sách khác như đóng BHXH, BHYT...đối với người lao động. Ngay tại những doanh nghiệp (ngoài quốc doanh) được coi là có điều kiện làm việc tốt trong ngành da giày của thành phố cũng chưa thực hiện đúng thang, bảng lương của Nhà nước. Nhiều doanh nghiệp có tỷ lệ đóng BHXH cho người lao động rất thấp. Theo cơ quan chức năng, Công ty giày Vĩnh Phát, Công ty TNHH Châu Giang mới đóng BHXH và ký hợp đồng lao động với 20% tổng số lao động; Nhà máy giày Liên Dinh đóng BHXH mới đạt 21,16%. Ngoài ra, mối quan hệ giữa người sử dụng lao động và người lao động chưa tốt. Nhiều doanh nghiệp làm gia công cho phép chuyên gia nước ngoài can thiệp nhiều vào hoạt động của doanh nghiệp từ khâu tuyển chọn lao động, đào tạo, điều hành đến việc trả lương, thưởng, phạt...khiến người lao động lầm tưởng là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Một số người nước ngoài có hành động thiếu tôn trọng người lao động Việt Nam dẫn đến người lao động nghỉ việc để phản đối như ở Công ty ILJO mới xảy ra gần đây. Ngôn ngữ bất đồng giữa người nước ngoài và người lao động Việt Nam cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp.

Nguyên nhân không kém phần quan trọng là do người lao động chịu áp lực của việc trượt giá, nhu cầu của đời sống xã hội ngày càng cao, nhưng thu nhập hạn chế. Vào trung tuần tháng 2 vừa qua, hơn 5.000 lao động trong tổng số hơn 6.000 lao động Công ty TNHH Sao Vàng (An Tràng, An Lão) ngừng việc tập thể trong 5 ngày, yêu cầu được tăng lương tối thiểu như doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong khi Công ty TNHH Sao Vàng là doanh nghiệp có vốn đầu tư trong nước. Những người này còn lôi kéo cả gần 2.000 lao động của công ty ở Uông Bí (tỉnh Quảng Ninh) nghỉ việc 2 ngày; một số tiếp tục vào nhà máy của công ty ở tỉnh Hưng Yên để vận động người lao động ngừng việc, nhưng bị ngăn chặn kịp thời. So với nhiều doanh nghiệp trong ngành da giày, Công ty TNHH Sao Vàng có công nghệ, nhà xưởng hiện đại; các điều kiện vệ sinh công nghiệp, vệ sinh môi trường, bảo hộ lao động, chế độ BHXH, BHYT... được thực hiện đầy đủ. Ngoài ra công ty còn tạo điều kiện cải thiện đời sống người lao động với mức thu nhập không thấp so với mặt bằng chung toàn ngành. ở đây, ngoài nguyên nhân do áp lực trượt giá còn có nguyên nhân khác do nhận thức của người lao động chưa đầy đủ về các quy định của Nhà nước về chế độ tiền lương, do có sự lôi kéo, kích động; ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thiếu sót chưa xếp lương cho người lao động theo các thang, bảng lương quy định.

Các vụ ngừng việc tập thể cho thấy công tác quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp da giày và dệt may còn nhiều khoảng trống. Nhiều ngành chức năng chưa làm hết trách nhiệm quản lý nhà nước, không nắm chắc tình hình chấp hành pháp luật của doanh nghiệp. Trong số 46 doanh nghiệp ngành da giày chỉ có 23 doanh nghiệp có tổ chức công đoàn. Nhiều công đoàn cơ sở hoạt động còn hình thức, không đại diện được cho người lao động. Điều này lý giải vì sao phần lớn các vụ ngừng việc trên địa bàn thành phố không theo các quy định của pháp luật, không do tổ chức công đoàn lãnh đạo. Khâu xử lý vi phạm cũng chưa nghiêm. Có những doanh nghiệp vi phạm Luật Lao động, thanh tra ngành kiểm tra, ghi mức phạt đến 10 triệu đồng, có doanh nghiệp đề nghị xử lý 20- 50 triệu đồng, song đến nay chưa phạt được trường hợp nào. Những doanh nghiệp không đóng đầy đủ BHXH cũng chưa bị xử lý...

Thiệt hại từ nhiều phía

Theo ông Nguyễn Gia Thảo, Chủ tịch Hiệp hội giày Việt Nam, nhìn chung, các cuộc đình công, nghỉ việc gây thiệt hại rất lớn cho doanh nghiệp. Đặc biệt vào dịp xuất hàng, nếu không chuyển hàng đúng ngày xuống tàu doanh nghiệp phải chuyển bằng máy bay, rất tốn kém. Ngoài ra, nếu vi phạm hợp đồng, doanh nghiệp sẽ bị phạt nặng. Uy tín doanh nghiệp giảm sút, khách hàng có thể rút đơn hàng. Trong trường hợp này không phải chỉ doanh nghiệp thiệt hại, người lao động cũng có thể mất việc làm nếu doanh nghiệp phá sản. Hiện nay, các doanh nghiệp trong ngành da giày đang phải đối phó với việc bị áp thuế chống bán phá giá các sản phẩm giày mũ da vào thị trường EU. Một số đối tác có đơn hàng yêu cầu doanh nghiệp của ta phải cùng chịu thuế chống bán phá giá, như vậy, ngoài việc bị hạn chế đơn hàng, tiền gia công vốn đã thấp tiếp tục bị ảnh hưởng. Do vậy, hai tháng đầu năm nay, một số doanh nghiệp sản xuất da giày của Hải Phòng giảm 50% đơn hàng.

Bên cạnh đó, thu nhập của người lao động cũng bị ảnh hưởng đáng kể. ở hầu hết các vụ ngừng việc tập thể, không ít người lao động bị buộcccc phải nghỉ theo, trong khi đời sống còn không ít khó khăn. Nhiều người lao động có gia đình ở xa, những ngày nghỉ việc, không có thu nhập, đành vay tiền trở về nhà, hoặc kiến việc làm tạm thời. Đó là chưa kể, các vụ nghỉ việc tập thể, có vụ có quy mô đến vài nghìn người, ảnh hưởng không nhỏ đến trật tự an toàn xã hội...

Kiến nghị và giải pháp

Ngừng việc, đình công là kết quả của những mâu thuẫn trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường. Trình tự đình công được quy định trong Bộ Luật Lao động. Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường, mở cửa theo định hướng XHCN, cần bảo vệ quyền lợi chính đáng không chỉ của các nhà đầu tư mà cả của người lao động; làm cho môi trường đầu tư của thành phố lành mạnh. Có như vậy mới hạn chế được các vụ đình công, ngừng việc, hạn chế các thiệt hại và những vấn đề phức tạp nảy sinh từ các cuộc đình công nếu xử lý không tốt. Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Anh Điền chỉ đạo, cần làm tốt hơn nữa công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và làm hết trách nhiệm về quản lý nhà nước của các ngành, các cấp; tăng cường tuyên truyền, giáo dục để người lao động, chủ doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hiểu rõ các chính sách, pháp luật của Nhà nước, chỉ rõ những vi phạm, chấn chỉnh hoạt động của các doanh nghiệp và có biện pháp xử lý; củng cố tổ chức công đoàn cơ sở; thực hiện đề án xây dựng nhà ở nhằm cải thiện điều kiện sống cho người lao động.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng kiến nghị Nhà nước cần xem xét lại chế độ tiền lương, sửa đổi một số quy định của Bộ luật Lao động; thay vì cho phép người lao động tự do nghỉ việc 5 ngày mới bị chấm dứt hợp đồng lao động, giảm xuống còn 2 ngày để hạn chế các trường hợp lợi dụng điều này đình công, ngừng việc, gây khó khăn cho doanh nghiệp./.

Minh Châu