Giải pháp bảo đảm chất lượng và hiệu quả của công trình Nhà nước

Ngày 18-4-2005, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 80/2005/QĐ-TTg về Quy chế giám sát đầu tư (GSĐT) của cộng đồng. Mặc dù đã có quy định cụ thể về vai trò, phạm vi, nội dung giám sát, những quyền cụ thể của cộng đồng… nhưng cho đến nay, trên địa bàn thành phố, vai trò GSĐT của cộng đồng, nhất là đối với các công trình Nhà nước vẫn chưa phát huy tác dụng.

Người dân chỉ đứng bên lề dự án

	Khu vui chơi giải trí khu vực Khái Tây, phường Hòa Quý bị ngập nước và xuống cấp

Một điều vô lý lâu nay vẫn tồn tại, đó là những dự án liên quan đến cộng đồng hầu như nhân dân là những người biết cuối cùng, trong khi họ là đối tượng chịu tác động trực tiếp. Câu chuyện xây dựng hệ thống cống ở phường Hòa Thọ Đông, quận Cẩm Lệ là một ví dụ điển hình. Suốt từ năm 2005 đến nay, những vấn đề liên quan đến thiết kế và thi công công trình đều được tiến hành ở cấp thành phố và những Ban quản lý dự án liên quan.
 
Chính quyền địa phương chỉ biết đến khi dự án được thông báo và triển khai thực hiện. Người dân trong cộng đồng cũng chỉ nhìn thấy chứ không thể tiếp cận và tìm hiểu những vấn đề về kỹ thuật, về quy trình xây dựng, định mức vật tư, tổng vốn đầu tư… Cũng xuất phát từ việc không được biết rõ về dự án, nên có những điều bất hợp lý của thiết kế dự án mà người dân sống trong khu vực rất bức xúc.

Ông Nguyễn Văn Hoa, Bí thư Đảng ủy, kiêm Chủ tịch UBND phường Hòa Thọ Đông cho biết, hệ thống cống chênh khoảng 2m so với mặt đường hiện tại nên hạn chế khả năng thoát nước. Trong khi đó, thiết kế đầu ra của cống lại đổ trực tiếp vào vùng rau sạch La Hường đã được quy hoạch. Nếu như cộng đồng và chính quyền địa phương được tham gia ngay từ đầu vào quá trình lập thiết kế dự án thì chắc không xảy ra những điều bất hợp lý trên.

Hiện tại, việc GSĐT của cộng đồng chỉ dừng lại ở những phản ánh liên quan đến tác hại của việc kéo dài thời gian xây dựng tuyến cống này, trong đó, dễ thấy nhất chính là tình trạng ngập úng cục bộ xảy ra trong những đợt mưa lớn vừa qua.

Điều tương tự cũng xảy ra ở quận Ngũ Hành Sơn khi người dân quay lưng với một khu vui chơi giải trí được xây dựng để phục vụ trẻ em khu vực Khái Tây, phường Hòa Quý. Một công trình đầu tư từ ngân sách Nhà nước với số vốn hàng trăm triệu đồng nhưng bây giờ chỉ là khu vui chơi bị bỏ hoang, mặc dù sát bên cạnh là một trường tiểu học và trường mẫu giáo. Ông Trương Văn Mai, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam quận Ngũ Hành Sơn bức xúc nói:

“Người dân thờ ơ, quay lưng lại với công trình đáng lý họ sẽ được hưởng lợi. Vì sao? Vì công trình chất lượng kém, không phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân. Đáng lý ở đây là vùng nước trũng, dễ ngập lụt thì nên xây một hồ bơi để trẻ tập bơi và lấy đất đào hồ nâng cao nền, tạo thành một khu vui chơi, một sân bóng mini thì mới tạo một sân chơi thật sự cho trẻ. Nhưng “người ta” cứ xây mà không tính toán, hoàn thành rồi mà trẻ em chẳng muốn đến đây chơi”. Hiện giờ, sau những đợt mưa lớn, khu vui chơi này đã ngập nước và không thể sử dụng được.

Làm sao để cộng đồng giám sát hiệu quả

Đã có hướng dẫn liên ngành về hoạt động GSĐT của cộng đồng với sự tham gia của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính và Ủy ban MTTQ Việt Nam sau khi Quy chế GSĐT của cộng đồng ra đời. Tuy nhiên, cho đến năm 2009, các cơ quan liên quan ở Đà Nẵng mới “rục rịch” tập huấn cho cán bộ và chuẩn bị quy chế phối hợp liên ngành để triển khai việc GSĐT của cộng đồng. Chính vì cấp thành phố chưa có quy định cụ thể để “bật đèn xanh” nên cấp quận, huyện không thể mạnh tay triển khai công tác GSĐT của cộng đồng.

Hiện tại, Ban GSĐT cộng đồng ở các địa phương được lồng ghép vào Ban Thanh tra nhân dân. Nếu như trước đây, Ban Thanh tra nhân dân chỉ có thể giám sát những công trình, dự án Nhà nước và nhân dân cùng làm thì hiện nay, với quy chế đã ban hành, họ có quyền giám sát tất cả các công trình được đầu tư bằng nguồn vốn và công sức của cộng đồng hoặc dự án có sử dụng vốn Nhà nước, không thuộc diện bí mật quốc gia.

Theo quy định thì Ban Thanh tra nhân dân là chủ thể GSĐT của cộng đồng khi đáp ứng đủ các yêu cầu đề ra. Hiện nay, thành viên của Ban Thanh tra nhân dân ở các phường, xã là những cán bộ Mặt trận, đoàn thể hoặc cán bộ, đảng viên đã nghỉ hưu. Một câu hỏi đặt ra là liệu Ban Thanh tra nhân dân có đủ năng lực và trình độ để triển khai việc giám sát một công trình hoặc một dự án không? Ông Trương Văn Mai khẳng định hoàn toàn có thể làm được.
 
Vì bản thân thành viên của Ban Thanh tra nhân dân là những cán bộ đã nghỉ hưu nên họ có năng lực làm việc nhất định. Nếu như những vấn đề gì liên quan đến mặt kỹ thuật, thiết kế, đến tài chính, định mức vật tư để xây dựng dự án… thì họ có thể mời những cộng tác viên là những chuyên gia trong ngành để cùng tham gia giám sát.

Và do vậy, không có vấn đề gì về năng lực giám sát của cộng đồng. Quan trọng nhất vẫn là chờ cơ chế và quy định rõ ràng từ cấp thành phố để Ban Thanh tra nhân dân cùng người dân có cơ sở thực hiện vai trò giám sát của mình. Đồng thời, khi đã có quy định cụ thể thì việc yêu cầu chủ đầu tư và chủ dự án hợp tác hỗ trợ việc giám sát của cộng đồng sẽ trở nên thuận lợi hơn, hạn chế việc gây trở ngại từ phía người thực hiện dự án. 

Có thể khẳng định, nếu được quyền giám sát thì những công trình phúc lợi của Nhà nước như trường học, chợ, khu vui chơi giải trí, nhà sinh hoạt cộng đồng… sẽ được thực hiện với chất lượng bảo đảm và phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân hơn. Khu vui chơi ở Khái Tây, phường Hòa Quý nếu ngay từ đầu người dân có quyền giám sát việc thi công thì chất lượng công trình không xuống cấp như hiện nay và thiết kế cũng sẽ phù hợp hơn với mong muốn của trẻ em nơi đây.
 
Với những công trình có vốn đầu tư của Nhà nước đã và đang triển khai trên địa bàn thành phố, GSĐT của cộng đồng sẽ phát hiện những dấu hiệu tiêu cực, hạn chế sự lãng phí, thất thoát, nâng cao trách nhiệm của những người đầu tư thực hiện dự án, bảo đảm chất lượng, hiệu quả và minh bạch trong việc đầu tư xây dựng và quản lý vận hành. Quan trọng hơn cả là việc giám sát này sẽ phát huy dân chủ ở cơ sở, tăng cường sự tham gia và trách nhiệm của cộng đồng trong sự phát triển chung của thành phố.

Trách nhiệm của Ban Giám sát cộng đồng 1- Yêu cầu chủ đầu tư, các nhà thầu báo cáo, giải trình, cung cấp thông tin làm rõ những vấn đề mà cộng đồng có ý kiến. 2- Tổng hợp ý kiến của cộng đồng, các cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan, các báo cáo của chủ đầu tư và các nhà thầu, đề xuất biện pháp giải quyết đối với những vấn đề mà cộng đồng có ý kiến, kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. 3- Thông báo cho cộng đồng và các cơ quan có liên quan biết về quyết định của cấp có thẩm quyền đối với những vấn đề mà cộng đồng có ý kiến. Kết quả đầu ra của GSĐT cộng đồng Là các báo cáo nhận xét, đánh giá về việc chấp hành quy định pháp luật về đầu tư xây dựng công trình; phát hiện các việc làm vi phạm quy định pháp luật, xâm hại lợi ích cộng đồng, gây lãng phí, thất thoát tài sản thuộc các công trình, gây ô nhiễm môi trường; kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý những vi phạm được cộng đồng phát hiện và kiến nghị.

Bài và ảnh: MỸ HẠNH