Giải bài toán quản trị đô thị Thủ đô: Khi kỷ cương pháp quyền đồng hành cùng an sinh xã hội

Giải quyết triệt để vi phạm, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân

Theo UBND TP Hà Nội, nhiều năm qua, tình trạng vi phạm trật tự xây dựng tại TP vẫn diễn biến phức tạp; nhiều công trình xây dựng sai phép, không phép, sai quy hoạch, sai thiết kế chưa được xử lý dứt điểm.

Mặc dù còn tồn tại vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng và chưa hoàn tất các thủ tục pháp lý liên quan đến nghiệm thu công trình đưa vào sử dụng, trên thực tế, nhiều chủ đầu tư tại các dự án này đã bàn giao căn hộ cho khách hàng đến sinh sống.

Điển hình cho tình trạng vi phạm pháp luật về đất đai, trật tự xây dựng trên địa bàn TP là một số công trình, dự án do các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Mường Thanh làm chủ đầu tư. Các dự án này đã được cơ quan thanh tra, kiểm tra chỉ ra các sai phạm nghiêm trọng liên quan đến đầu tư, đất đai, quy hoạch và trật tự xây dựng.

Tuy nhiên, đến nay các vi phạm vẫn chưa được xử lý dứt điểm, gây nên nhiều hệ lụy cho xã hội như: Quá tải về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; đơn thư khiếu kiện kéo dài cho người mua nhà không được cấp sổ đỏ…

Trên cơ sở kết quả làm việc, rà soát, đối chiếu giữa các sở, ngành và UBND các phường, xã, TP Hà Nội đã xác định các dự án có vi phạm nghiêm trọng do các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Mường Thanh làm chủ đầu tư gồm CT6 Kiến Hưng, CT5 Tân Triều, VP3, VP5, VP6, HH1, HH2, HH3, HH4 Linh Đàm, CT8 và CT10 Đại Thanh, CT11 và CT12 Kim Văn Kim Lũ, Khu nhà ở Xa La.

Trong đó, chủ đầu tư đã xây dựng sai quy hoạch, tăng diện tích sàn, chia nhỏ căn hộ, tăng số lượng căn hộ làm tăng quy mô dân số (tổng số căn hộ theo quy hoạch hoặc giấy phép xây dựng là 6.759, thực tế hiện nay lên đến 24.943 căn hộ, tăng 18.184 căn hộ), gây áp lực lên hạ tầng của khu vực, giảm chất lượng cuộc sống của người dân.

Tuy nhiên, các dự án được xây dựng từ lâu, đến nay dân cư đã sinh sống ổn định, một số dự án đã được Sở Tài nguyên và Môi trường (cũ) cấp Giấy chứng nhận cho các căn hộ. Việc xử lý các sai phạm buộc tháo dỡ công trình vi phạm và di dời toàn bộ các căn hộ thuộc phần diện tích vi phạm theo đúng quy định với số lượng lớn có thể gây ảnh hưởng đến trật tự, an sinh xã hội và khiếu kiện tập trung đông người.

Từ thực tế đó, UBND TP Hà Nội đã trình và HĐND TP tại Kỳ họp thứ 7 vừa qua đã thông qua Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả để giải quyết tồn tại, vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị tại một số dự án trên địa bàn TP (thực hiện khoản 2 Điều 8 và khoản 4 Điều 14 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16).

Cách giải quyết thấu tình, đạt lý

Theo nhiều ý kiến chuyên gia, đây là Nghị quyết tính nhân văn, thể hiện tầm nhìn dài hạn trong tư duy quản trị đô thị của TP Hà Nội.

Trong đó, một điểm quan trọng của Nghị quyết là không lựa chọn cách xử lý cơ học, cực đoan mà phân loại từng công trình, từng hạng mục trên cơ sở quy hoạch, hiện trạng, an toàn chịu lực, phòng cháy, chữa cháy và khả năng đáp ứng hạ tầng.

Theo đó, Nghị quyết quy định công trình được tồn tại có điều kiện, áp dụng cho các công trình cao tầng/thấp tầng hoặc hạ tầng xã hội đã hoàn thành, đảm bảo an toàn chịu lực, phòng cháy, chữa cháy, không ảnh hưởng lân cận, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc có phương án khắc phục khả thi.

Các công trình, phần công trình vi phạm không đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn, không có phương án khắc phục khả thi, hoặc nằm sai chức năng quy hoạch hạ tầng kỹ thuật, xã hội sẽ bắt buộc phải phá dỡ.

Đồng thời, TP không đánh đồng trách nhiệm của chủ đầu tư với quyền lợi của những người dân đã bỏ tiền mua nhà, sinh sống ổn định và không có lỗi trong các vi phạm. Đây là nguyên tắc có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ quyền sở hữu tài sản và quyền lợi chính đáng của người dân.

Theo Nghị quyết, chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm về nghĩa vụ tài chính, nộp lại lợi ích bất hợp pháp và toàn bộ chi phí khắc phục hậu quả.

Cụ thể, chủ đầu tư các dự án được phép tồn tại có điều kiện bắt buộc phải nộp lại số lợi bất hợp pháp về xây dựng (được tính bằng tổng số mét vuông sàn vi phạm nhân với suất vốn đầu tư tại thời điểm đưa vào sử dụng và nhân với hệ số 50%).

Chủ đầu tư phải chịu toàn bộ chi phí di dời, phá dỡ, cải tạo hạ tầng; tuyệt đối không sử dụng ngân sách nhà nước để chi trả thay cho các vi phạm của chủ đầu tư.

Đối với cư dân thuộc diện phải di dời do vướng phần công trình phải phá dỡ, chuyển đổi công năng được nhận tiền bồi thường, được ưu tiên mua nhà ở tại các dự án do chủ đầu tư thực hiện hoặc mua/thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm.

Đồng thời, cư dân cũng được hỗ trợ ổn định sản xuất kinh doanh (mức tương đương 6 tháng lương tối thiểu vùng, chi trả một lần) cho cư dân có nguồn thu nhập duy nhất từ hoạt động kinh doanh tại phần khối đế bị chuyển đổi công năng.

Một số ý kiến nhấn mạnh, việc TP Hà Nội thông qua nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù dựa trên Luật Thủ đô để xử lý các dự án vi phạm trật tự xây dựng lâu năm không chỉ đánh dấu bước ngoặt trong tư duy quản trị đô thị theo hướng nhân văn, thực tiễn mà còn bảo đảm hài hòa giữa nguyên tắc thượng tôn pháp luật và quyền lợi chính đáng của hàng vạn người dân.

Như Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn đã nhấn mạnh khi trình bày Tờ trình về dự thảo Nghị quyết tại Kỳ họp của HĐND TP, để bảo đảm tính thượng tôn pháp luật, mọi vi phạm đều phải được xử lý, nhưng đồng thời cũng phải tính đến yếu tố đảm bảo trật tự, an toàn, an sinh xã hội, Nghị quyết đã đáp ứng được yêu cầu tạo cơ chế, chính sách đặc thù để giải quyết triệt để vi phạm đất đai, trật tự xây dựng tại một số dự án và đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Dưới góc nhìn chuyên gia, giá trị của Nghị quyết này vượt xa phạm vi xử lý một vài dự án đơn lẻ mà nằm ở việc giải quyết đồng thời nhiều vấn đề vốn tồn tại đan xen, từ pháp lý đất đai, trật tự xây dựng, cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở đến an toàn công trình, phòng cháy, chữa cháy và quyền lợi cư dân.

Thay vì để những tồn tại kéo dài tiếp tục gây bất an cho hàng nghìn hộ dân, TP đã xây dựng cơ chế xử lý có điều kiện, có tiêu chí, có trách nhiệm cụ thể và có sự giám sát của các cơ quan dân cử.

Do đó, nếu được tổ chức thực hiện nghiêm túc, đồng bộ và minh bạch, nghị quyết sẽ góp phần khơi thông nguồn lực đất đai, khắc phục những bất cập trong phát triển đô thị, nâng cao chất lượng sống của cư dân, đồng thời tạo tiền đề để Hà Nội giải quyết những dự án tồn đọng khác trong tương lai.

Ngoài ra, với văn bản pháp lý quan trọng này, Hà Nội là một trong những địa phương đầu tiên ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả để giải quyết tồn tại vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị.

Vì vậy, việc thực hiện thành công Nghị quyết được kỳ vọng sẽ là kinh nghiệm để các địa phương khác có thể tham khảo.