Gặp "Vua lốp" một thời...

Vào những năm 80 và đầu năm 90 của thế kỷ trước, không mấy ai không biết tới vụ oan khuất của “Vua lốp” Nguyễn Văn Chẩn ở Ngọc Hà (Hà Nội). Hồi đó, tôi viết một số bài bênh vực cho quyền lợi hợp pháp của ông đăng trên Báo Pháp luật Việt Nam. Từ khi được minh oan, trả lại nhà ở (năm 1990) và đền bù một khoản tiền (năm 1993) về tài sản bị tịch thu đến nay, đúng 18 năm tôi mới có dịp đến thăm “Vua lốp.”…

Tôi đến thăm ông vào một buổi chiều Chủ nhật cuối tháng 5, khi đường phố Hà Nội rực rỡ hoa phượng đỏ và màu tím hồng của hoa bằng lăng đang vào kỳ nở rộ!

Từ phố Đội Cấn rẽ vào nhà ông, tôi ngỡ ngàng trước sự đổi thay sau gần 20 năm trở lại. Cái ao rau muống, nơi chứa đựng chất thải mà thường phải nín thở đi qua để đến nhà ông, nay đã trở thành hồ nước cho người dân vui chơi, dạo mát. Cảnh vật đổi thay là thế, nhưng mấy cây dừa trước cổng nhà ông vẫn đứng đó rung rinh tầu lá, chứng kiến cuộc đời chìm nổi của người chủ suốt mấy chục năm qua. Khoảng đất trống (trước kia là nhà xưởng sản xuất săm, lốp xe thồ, xe đạp) nay ông dựng lên một cái mái lợp lá cọ để ngày ngày ngồi chơi hóng mát.

“Vua lốp” trầm tư bên chiếc bàn bằng phiến đá trắng, kê trên bộ rễ cây gỗ lũa mà người con trai út chuyển từ Đắk Lắk về. Năm nay “vua lốp” đã bước sang tuổi 86, tuy vẫn đi lại bình thường, nhưng đờ đẫn như người mất trí. Có lẽ nỗi oan khuất từ mấy chục năm qua vẫn đeo bám cuộc đời ông.

 Tôi ngạc nhiên thấy “dung nhan”  “vua lốp” đã khác quá xa với cái thời ông đi gõ cửa các cơ quan chức năng đòi lại sự công bằng. Bốn lần vào tù và trốn tù là bốn lần tay trắng và cũng là bốn lần ông tạo dựng cơ nghiệp cho đến ngày nay. Những vốn liếng về tinh thần, vật chất ấy đã để lại cho 10 người con (7 trai, 3 gái) và mấy chục cháu, chắt nội, ngoại của ông một tấm gương sáng về cuộc đời lập nghiệp.

“Vua lốp” Nguyễn Văn Chẩn ngồi đó như một cái bóng u sầu. Ảnh: HC

Tiếp chuyện tôi không phải là “vua lốp” như trước đây mà là bà Trần Thị Oanh (vợ ông) và mấy con ông nhân dịp ngày Chủ nhật về thăm bố, mẹ. Qua câu chuyện tôi thấy được người con nào của ông cũng đều phương trưởng, làm ăn khấm khá với tài sản, nhà cửa hiện có hàng tỷ, mấy chục tỷ đồng. Có cô con gái đang quản lý cả khu trang trại, sinh thái rộng hàng mấy ha ngay tại Hà Nội, thu hút khá nhiều khách đến vui chơi, giải trí…

Người con trai út ở TP. Hồ Chí Minh sau khi nghề săm lốp hết thời đã hướng về Tây Nguyên kinh doanh, sản xuất đá xây dựng và đá cảnh. Anh đã tập kết về Hà Nội mấy chục tấn đá cảnh để chuẩn bị mở cửa hàng.

Cuối cùng câu chuyện của chúng tôi lại quay về một thời “vua lốp”. Chỉ học hết lớp 3, nhưng ông Chẩn lại chế ra một loại keo dán săm lốp bền chắc tới mức dùng lực kéo hai đầu thì chỉ đứt chỗ khác chứ không đứt chỗ nhựa dán. Do vậy lốp xe đạp, xe thồ của ông mang thương hiệu “Quyết Thắng” sản xuất ra tốt hơn nhiều lần lốp Sao Vàng và được người tiêu dùng ưa chuộng.

Nhưng chữ “tài” thường đi liền với chữ “tai”, “vua lốp” đã phải ba lần vào tù (39 tháng) và một lần trốn tù (gần 200 ngày) cùng nhà cửa, máy móc, vật tư, nguyên liệu… đều bị tịch thu hết vì ông bị liệt vào danh sách Z30 với tài sản bất minh. Sau 76 tháng 10 ngày bị tịch thu nhà, gia đình, vợ con phải sống cầu bơ, cầu bất, ông Chẩn mới được minh oan trở về nơi ở cũ. Nhưng, tính các loại vật tư, nguyên liệu mà Nhà nước phải trả ông trị giá lúc ấy là 1.659 chỉ vàng mà với giá vàng hiện nay gần 4 triệu đồng/chỉ thì quả là một khoản tiền lớn.

Thế nhưng, với gần nửa tạ đơn gửi tới các cơ quan công quyền và hàng chục bài báo cùng một cuốn tiểu thuyết kêu oan cho ông, cuối cùng “vua lốp” cũng chỉ được trả lại 80 triệu đồng… Bà Oanh cho biết: “80 triệu đồng này ông ấy vào Nam, ra Bắc và đãi đằng bạn bè gần hết”. Tôi hỏi bà, với số tiền trả lại quá ít như thế thì giờ đây bà còn ý định đòi tiếp không? Bà bảo, mặc dù chưa thỏa đáng, nhưng bây giờ cũng chẳng kiện tụng gì nữa, vì đã bao năm ông ấy kiệt sức về việc này rồi… cũng như bát nước bị đổ thì đâu còn hót lại được đầy.

Tôi còn được nghe một câu chuyện về tính khoáng đạt của “vua lốp” Nguyễn Văn Chẩn. Ở cái thời ấy, bụng mọi người còn đang lép kẹp thì cứ mỗi lần đi ăn sáng, ra đến cổng gặp ai quen biết là ông đều tươi cười rủ đi ăn cùng. Thậm chí có người chẳng quen biết gì mấy làm nghề “ve chai”, “đồng nát”, ông cũng rất tôn trọng và đãi họ một bữa no. Chính vì vậy mà đội quân này đã giúp ông thu mua nhiều phế liệu để sản xuất ra săm, lốp xe.

Bà Oanh còn kể về mối tình lãng mạn với ông nhà từ hồi còn ở cái làng Mậu Xuân, xã Nga Thắng, huyện Nga Sơn (Thanh Hóa). Bà từng bán chiếc áo len của mình được 7 đồng bạc đưa cho chồng để rời khỏi nơi quê nghèo ra Hà Nội làm ăn, lập nghiệp. Nhưng ông thương bà mới hơn 20 tuổi, đang ở tuổi thích ăn diện lại phải bán chiếc áo đẹp đi. Ông từ chối mãi không được cuối cùng đành nuốt nước mắt cầm 4 đồng, còn 3 đồng để cho vợ đong gạo nuôi con. Từ 4 đồng đó, ông Chẩn đã làm nên sự nghiệp và trong số 1.659 chỉ vàng bị tịch thu mất ấy có cả 4 đồng mà vợ ông làm vốn cho từ quê nhà.

Bà Oanh không chỉ nuôi, dạy con cái, trông nom chu đáo việc “hậu cung” mà còn là “mưu sĩ” luôn bên cạnh “vua lốp” trong những khi khốn khó. Và hiện tại, khi “vua lốp” ngồi đó như một cái bóng u sầu thì bà Oanh lại nổi lên với vị trí của một “Hoàng hậu buông rèm, nhiếp chính” chỉ đạo các con làm ăn. Tuy đã đến tuổi 80, nhưng bà còn khá nhanh nhẹn, tháo vát với chiếc điện thoại di động luôn mang theo người, liên tục đổ chuông…

Tạm biệt “vua lốp” ra về mà lòng tôi dội lên bao ý nghĩ: Nếu như đất nước đổi mới sớm hơn thì biết đâu ngành sản xuất săm lốp, cao su của ta đã có bước đột phá trên thế giới và nó được bắt nguồn từ thời “vua lốp”...

Hồng Chanh