Gắn phát triển đô thị với đổi mới mô hình tăng trưởng

Gắn phát triển đô thị với đổi mới mô hình tăng trưởng
Ảnh minh họa - VGP.

Có một vấn đề rất thú vị mới đây được đặt ra tại Diễn đàn phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026 với chủ đề: “Mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia” do Bộ Xây dựng phối hợp Ban Chính sách, chiến lược Trung ương vừa tổ chức. Đó là trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, mô hình các đô thị cần phát triển theo hướng ra sao và mỗi đô thị sẽ tạo ra những giá trị mới gì?

Đại diện Cục Phát triển đô thị (PTĐT, Bộ Xây dựng) cho biết, sau một năm sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống đô thị của Việt Nam đã được tái cấu trúc, sắp xếp lại. Đến nay, cả nước có 2 đô thị đặc biệt, 7 đô thị loại I, 892 đô thị loại II & loại III, đưa tỷ lệ đô thị hóa đạt khoảng 53,3%.

Các cực tăng trưởng mới đã hình thành thông qua các TP trực thuộc Trung ương mới được thành lập (TP Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh). Việc mở rộng và hình thành các cực tăng trưởng mới không chỉ dừng lại ở quy mô đô thị, mà còn tạo điều kiện để tổ chức lại không gian phát triển, tăng cường liên kết vùng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. 

Hệ thống đô thị, đặc biệt là các đô thị lớn, đã thể hiện rõ vai trò. 6/10 địa phương có tổng thu ngân sách lớn nhất cả nước năm 2025 đều là các đô thị. Trong 10 địa phương có mức đóng góp lớn nhất cho tăng trưởng kinh tế của đất nước, thì 7 địa phương là các đô thị.

Từ nay đến 2030, đại diện Cục PTĐT cho rằng cần ưu tiên phát triển đô thị thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu, thường xuyên đánh giá năng lực chống chịu của đô thị dựa trên Bộ tiêu chí do Bộ Xây dựng ban hành; tập trung cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị phát triển gắn với giao thông công cộng, cân đối hài hòa giữa phát triển mới và cải tạo đô thị hiện hữu.

Ở góc nhìn quy hoạch, đại diện Hội Quy hoạch PTĐT Việt Nam cho rằng, nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững. Trong tiến trình đó, đô thị không chỉ là nơi tập trung dân cư, hoạt động kinh tế - xã hội, hệ thống hạ tầng, mà phải trở thành không gian kiến tạo động lực tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để đô thị thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần tổ chức không gian khoa học, phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, tăng cường kết nối giao thông, tạo môi trường đầu tư thuận lợi, xây dựng cơ chế quản trị phù hợp. Do đó, quy hoạch không chỉ được nhìn nhận là công cụ quản lý không gian, phân bổ đất đai mà phải trở thành công cụ chiến lược để tổ chức phát triển, tích hợp nguồn lực, định hướng đầu tư và kiến tạo giá trị mới cho đô thị.

Một yêu cầu quan trọng khác là gắn PTĐT với đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh. Mỗi đô thị cần phát huy lợi thế về vị trí, nguồn nhân lực, hạ tầng, khoa học công nghệ và bản sắc riêng, tránh phát triển dàn trải, thiếu liên kết hoặc sao chép mô hình không phù hợp với thực tế. Đồng thời, hướng tới những đô thị có bản sắc, sức cạnh tranh, phát triển xanh, thông minh.

Nói cách khác, vấn đề cần giải quyết không chỉ là chúng ta cần phát triển thêm bao nhiêu đô thị, mở rộng bao nhiêu không gian, đầu tư thêm bao nhiêu công trình; mà có những quy hoạch với tầm nhìn dài hạn để mỗi đô thị sẽ tạo ra những giá trị mới; đóng góp vào năng suất, chất lượng tăng trưởng, sức cạnh tranh của nền kinh tế; nâng cao chất lượng sống của người dân.

Huỳnh Ngọc Hiếu