Gã họa sĩ “một mình một chợ”

Tại Viện Goethe (56-58 Nguyễn Thái Học, Hà Nội) đang diễn ra một triển lãm với nội dung thú vị và nhiều tương tác với người xem mang tên “Chung sống trên thiên đường”. Đây là lần đầu tiên họa sỹ Nguyễn Mạnh Hùng giới thiệu mô hình chung cư của mình với công chúng Việt Nam. Giấc mơ của anh về không gian ở đẹp hơn đồng thời là mô hình đầu tiên được triển lãm tại Việt Nam trong khuôn khổ một triển lãm nghệ thuật.

Họa sỹ Nguyễn Mạnh Hùng

Nguyễn Mạnh Hùng sinh ra và lớn lên ở một khu tập thể tại thủ đô Hà Nội, bố là một phi công lái máy bay chiến đấu, mẹ là một kỹ sư của Tổng cục đường sắt Việt Nam. Với hơn 20 năm sống trong khu tập thể, Nguyễn Mạnh Hùng kết luận: Cư trú tại đây thường là cán bộ, công nhân, viên chức. Do đó, dù quê hương, điều kiện kinh tế khác nhau nhưng họ lại gần gũi về công việc, giờ giấc, tuổi tác... Nhờ đó, họ biết chung sống hòa thuận, biết bảo nhau giữ mối quan hệ, giữ gìn môi trường.

Rồi khi thế hệ ban đầu về già hoặc không còn, thế hệ tiếp nối không được gắn bó như trước. Nhiều căn hộ mua đi bán lại. Dần dà, nền nếp tập thể bị xem nhẹ, khu tập thể không mang nhiều đời sống của đô thị mà dần biến thành một quần thể các khu “làng” chồng chất lên nhau. Người ta tự cải tạo không gian sống, chăn nuôi, trồng trọt và nâng cấp điều kiện sống trong hoàn cảnh chung chạ. Ở đó, mọi người chia sẻ với nhau mọi chuyện và không có nhiều khoảng riêng tư, bí mật. Anh tự hỏi: “Liệu các thiên thần có thể sống chung với nhau trên một thiên đường?”.

Từ nung nấu có một triển lãm mô hình, năm 2004, Hùng đã bắt đầu vẽ cả khu vực dân cư. Bản vẽ này là hình mẫu cho mô hình 3D của anh sau này. 5 năm sau, anh chuyển hóa ý tưởng đã vẽ thành một tác phẩm 3 chiều. Đó là một chung cư có kích thước 70x70cm và cao 3m, được tạo lập bởi các nguyên liệu tái chế. Và rồi mô hình chung cư của anh đã được giới thiệu tại 3 triển lãm quốc tế ở Đức.

Một mô hình nhà chung cư cao gần 3m với vô số phần cơi nới trông như những tổ én dán vào và trước mỗi ô cửa sổ phơi đầy quần áo - nay được mang về nước trưng bày và gần như chiếm toàn bộ diện tích gian phòng triển lãm của Viện Goethe.

Mạnh Hùng cho rằng, điều kiện vật chất và tinh thần của xã hội ngày càng tăng cao, càng yêu cầu con người phải từ bỏ một số tập quán sống không còn thích hợp, từng bước hình thành và xây dựng một số tập quán sống mới, không những phù hợp với sự phát triển của văn minh, mà còn phù hợp với đòi hỏi của tính văn hóa. Đối với việc xây dựng các chung cư cũng vậy, muốn cư dân sớm làm quen với kiểu tổ chức cuộc sống mới và hiện đại, thì ngay từ khi các khu chung cư ra đời, các cơ quan chức năng, nhất là các cơ quan quản lý văn hóa ở địa phương, cần sớm quan tâm tới việc tuyên truyền, động viên dân cư tổ chức, xây dựng lối sống văn hóa, văn minh. Không nên chờ tới khi xuất hiện hiện tượng tiêu cực mới xử lý. Bởi dù sao thì, xây dựng nền nếp văn hóa từ khi mới bắt đầu hình thành một khu dân cư sẽ hiệu quả hơn nhiều so với khi đã “nên hình, nên hài”.

Mô hình nhà chung cư cao gần 3m đang được trưng bày ở Viện Goethe

Kẻ thích “một mình một chợ”

Hùng thích làm việc hoặc nghĩ về công việc hơn là nghỉ ngơi, vui chơi. Các chuyến đi của anh từ trong nước đến nước ngoài thường là do được mời và hoàn toàn liên quan đến các hoạt động nghệ thuật. Và Hùng thích đi một mình, đơn giản vì anh tự nhận mình là kẻ thích “một mình một chợ”. Đi làm việc một mình, đi các bảo tàng, triển lãm nghệ thuật, hoặc xem phim một mình...

“Tôi thích sự hài hước và muốn đùa cợt trên mọi thứ. Siêu thực là ngôn ngữ giúp tôi làm được việc đó. Các tác phẩm của tôi cũng có những bối cảnh hài hước, không thực và đẹp đẽ, như giấc mơ của trẻ thơ...”, Hùng chia sẻ. Trong hội họa, trường phái Siêu thực (Surrealism) là khuynh hướng nghệ thuật bắt nguồn từ chủ nghĩa Tượng trưng và Phân tâm học, đặt phi lý tính lên trên lý tính. Theo chủ trương, khuynh hướng này nhằm giải phóng con người khỏi mọi xiềng xích xã hội, thể hiện nội tâm và tư duy tự nhiên, không bị gò bó bởi lý trí, lô-gíc, luân lý, mỹ học, kinh tế, tôn giáo. Có lẽ đó cũng là điều phù hợp với tâm trạng muốn vượt thoát ra khỏi “sự tù túng của nội tâm cùng với những ý tưởng mơ mộng và kỳ lạ” trong anh.

Các tác phẩm của Mạnh Hùng ghi chép tất cả những trạng thái tâm lý luôn luôn chuyển biến trong tiềm thức, không phân biệt thực hay mộng, tỉnh hay điên, đúng hay sai. Những chủ thể rất bình dị được đặt trong một phông màn hoặc bí ẩn, hoặc hùng vĩ, khiến cho bức tranh mang một sức sống mới, ý nghĩa mới, như tồn tại trong mơ cùng những sự vật hiện thực trong trạng thái không thực.

Quân phục, máy bay chiến đấu, khu tập thể lắp ghép của những năm 60, tường vôi vàng, mảng rêu bám, cửa gỗ mục, hành lang tối... có mặt nhiều trong các tác phẩm của anh, từ tranh, đến sắp đặt, trình diễn. Tuy nhiên những thứ này đã được anh sắp xếp lại: Nông dân trồng cấy trên trần nhà tập thể, máy bay chiến đấu chở lúa ngô, trẻ con thì khổng lồ...

“Tôi thích kết hợp những yếu tố hiện đại kỹ thuật cao với những yếu tố thô sơ, thủ công. Tôi thích dùng những hình ảnh về đời sống xã hội quanh tôi để làm nguyên liệu cho những bức tranh. Nghệ sĩ như một cái gương phản ánh đời sống xã hội xung quanh mình. Cái gương trung thực nhất là cái gương không nói dối” - Hùng nói.

“Cuộc đời có những điều tốt đẹp, mình biết hưởng thụ là tốt, nhưng biết tạo ra những điều tốt đẹp thì càng đáng trân trọng. Không để tim mình lạnh đi - tôi nghĩ đó là trách nhiệm của người nghệ sĩ trước cuộc đời. Tôi yêu cuộc sống, vì thế tôi sáng tạo và dâng hiến cho cuộc sống”. Sau gần hai chục năm dấn thân vào hội họa, Nguyễn Mạnh Hùng đã có thể nói như thế về mình.

Thu Hồng