Đừng đùa với thuốc phá thai!

"Có 300... nghìn việc này mới xong"

Trót mang bầu, Đặng Thuý L., thuê nhà ở Hạ Lý, Hồng Bàng như ngồi trên lửa. Cái thai cứ lớn lên từng ngày... Bốn tuần, hai tháng, hơn hai tháng..., L. quyết định cầu cứu một người họ hàng trên Hà Nội. Giải pháp duy nhất đáp ứng yêu cầu: kín đáo, không ai biết, kể cả bác sĩ (!?) của L. được người họ hàng chỉ ra: mua thuốc về tự uống! Chưa từng nghe nói đến biện pháp phá thai bằng thuốc, nhưng nghĩ việc thoát khỏi cảnh đến bệnh viện, thoát cảnh một thân một mình lúng túng làm thủ tục thăm khám trước khi "giải quyết" trong con mắt xoi mói của nhiều người nhà thai phụ, L. gật đầu. Nhưng mua ở đâu là cả vấn đề. L. đã từng nhờ một vài bạn "cực thân" và biết giữ mồm giữ miệng đi hỏi mua ở mấy nhà thuốc gần nhà, xong đều thất bại. Cực chẳng đã, L. phải gọi điện cho chính người "tư vấn" ở Hà Nội. Cùng với câu trả lời gọn lỏn "OK", hai ngày sau, L. nhận được "hàng xách tay" được túm trong miếng giấy và bọc ngoài bằng túi ni-lông cho khỏi hút ẩm. Có lẽ dược sĩ, thậm chí bác sĩ sản phụ khoa được đào tạo phá thai bằng thuốc, cũng không dám khẳng định chắc chắn viên thuốc gói trong đó là thuốc gì. Cho đến giờ, hỏi lại, L. cũng không biết. Nhưng "bí quá hoá liều", L.nhắm mắt uống loại thuốc không bao gói, nhãn mác, tên tuổi, được trả với cái giá vài chục nghìn đồng. Nhưng "có lẽ là thuốc phá thai thật" - L. nói như vậy, bởi lẽ sau đó, cô thấy đau bụng dữ dội, ra máu ồ ạt, chóng mặt. Tình trạng đó tăng sau khi cô dùng viên thứ hai, cách viên thứ nhất 2 ngày, đúng như chỉ dẫn của người mua thuốc hộ. Tuy nhiên, việc ra máu không chấm dứt sau hai tuần, người L. ngày càng mệt mỏi, uể oải, tinh thần căng thẳng, lo âu, gầy sút trông thấy. Không còn cách nào khác, L. tìm đến phòng khám chữa sản phụ khoa của bác sĩ H., ở khu vực Hạ Lý, gần Trường THPT Lê Hồng Phong. Nghe kể triệu chứng, bác sĩ H. quả quyết: "Sảy một phần, còn sót". Vậy là L. lại phải thực hiện tiếp một ca phá thai có can thiệp ngoại khoa. Vừa làm, bác sĩ H. vừa mắng: "Thuốc này muốn dùng phải có bác sĩ giám sát, có phải tự tiện mua về mà được đâu. Có cho tôi triệu bạc cũng chẳng dám bán thuốc cho cô".

Lần thứ hai "dính", L. khiếp hơn lần đầu. Nhưng chuyện danh tiếng với L còn đáng sợ hơn nhiều. Thôi thì “đâm lao phải theo lao", L. cầu cứu người họ hàng ở Hà Nội. Nhưng thật không may, người đó đang có việc tận ở TP. Hồ Chí Minh, mà chuyện này, "chỉ có người quen mới mua được thôi". Coi như "đầu Hà Nội" bế tắc. Giờ thì chỉ còn cách trông vào mình. Suy đi tính lại, cuối cùng, L. quyết định lại đến phòng khám bác sĩ H. "cầu may", dù vẫn nhớ đinh ninh lời quả quyết của bác sĩ hồi nào. Nhưng trái với lo âu "ăn mắng" và ra về tay không, L. nhận được câu hứa hẹn nhẹ tênh: "Tối ngày kia quay lại, hôm nay vừa hết rồi". Hoá ra, không cần vận chuyển từ Hà Nội xuống Hải Phòng, hiện ở Hải Phòng, vẫn có nguồn thuốc phá thai cung cấp cho khách có nhu cầu "tự xử". "Mua thì không khó lắm, chỉ cần quen biết, người nọ mua hộ người kia là được, nhưng phải cái hơi đắt: 300.000 đồng" - L. lắc đầu nói. Chợt nhớ lời khẳng định của trưởng khoa Kế hoạch hoá (Bệnh viện Phụ sản Hải Phòng) Nguyễn Thị Lan, rằng không có thuốc phá thai lưu hành tự do trên thị trường, bởi khoa đã từng cho người đi rà soát nhiều hiệu thuốc mà không mua được, mới thấy nếu có chút quen biết, thì "có 300... nghìn, việc này quả xong". Tuy chưa thể khẳng định loại thuốc được bán là Mifepristone (một loại thuốc gây sảy thai, cấm bán tự do trên thị trường) hay là Misoprostol (gây co bóp dạ dày và tử cung và được phép bán trên thị trường), nhưng việc bán những liều thuốc phá thai theo kiểu "dấm dúi" như trên, ít nhất vi phạm quy định của Bộ Y tế về phá thai bằng thuốc!

Xin đừng làm ngơ!

Theo quy định của Bộ Y tế, việc phá thai bằng thuốc chỉ áp dụng cho thai dưới 7 tuần tuổi; chỉ được phép triển khai ở những bệnh viện tuyến trung ương, tuyến tỉnh và nhất thiết phải uống thuốc dưới sự hướng dẫn, giám sát chặt chẽ của bác sĩ ngay tại bệnh viện. Quy trình uống thuốc đặt ra rất khắt khe: người bệnh trước tiên phải được thăm khám để xác định chính xác có thai và thai nhi đang nằm trong buồng tử cung. Người bệnh cũng cần làm một số xét nghiệm, để xác định có thuộc về các trường hợp chống chỉ định phá thai bằng thuốc hay không. Tiếp đó, họ nhất thiết phải được bác sĩ tư vấn đầy đủ về quy trình phá thai bằng thuốc, như thời gian, cách thức, loại thuốc dùng, những triệu chứng sẽ xảy ra, tai biến có thể gặp và cách xử lý... Sau đó, họ phải ký vào bản cam kết đã hiểu biết đầy đủ về biện pháp phá thai bằng thuốc và tự nguyện thực hiện. Sau khi được bác sĩ cho uống viên đầu tiên (Mifepristone 200mg) ngay tại cơ sở y tế, người bệnh bắt buộc phải ngồi lại 15 phút để bác sĩ theo dõi, đề phòng diễn biến xấu. Sau 48 giờ, họ phải quay lại để uống tiếp 2 viên Misoprostol (mỗi viên 200mg) và ở lại bệnh viện khoảng 4 giờ để theo dõi tiếp. 2 tuần sau, người bệnh phải đến cơ sở y tế khám lại nhằm xác định thai đã sảy chưa. Nếu sảy thai hoàn toàn, không rong huyết, họ cần được tư vấn sử dụng các biện pháp tránh thai thích hợp. Nếu thai đã sảy nhưng còn ra máu, cần tiếp tục theo dõi. Trường hợp phá thai bằng thuốc thất bại (không sảy thai) thì phải được can thiệp bằng thủ thuật (phá thai ngoại khoa như hút chân không, hoặc nong cổ tử cung và dùng dụng cụ nạo thai đi, thậm chí phải dùng dụng cụ gắp thai ra, tuỳ theo số tuần tuổi của thai nhiều hay ít).

So với can thiệp bằng thủ thuật thì phá thai bằng thuốc được xem là tiện lợi, nhanh chóng, giá vừa phải (trung bình 350.000 đồng/ca); tránh được những tai biến rách, thủng, nhiễm trùng tử cung... do việc phải đưa dụng cụ vào buồng tử cung. Đặc biệt, tỷ lệ thành công của phương pháp này khá cao (96,9%).Tuy vậy, khách hàng lại phải chịu đau đớn một thời gian do thuốc gây ra hiện tượng sẩy thai tự nhiên và phải đi đến cơ sở y tế nhiều lần. Với phá thai bằng thuốc, dù tỷ lệ tai biến thấp hơn so với can thiệp bằng thủ thuật, nhưng không phải là không có. Thường gặp nhất là xuất huyết ồ ạt sau khi uống thuốc, do vậy, bắt buộc người sử dụng phương pháp phải ở cách cơ sở y tế không quá 30 phút di chuyển.

Do vậy, thuốc phá thai hiện chỉ được phép lưu hành và sử dụng tại những bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến trung ương, người thực hiện phải là những bác sĩ sản phụ khoa đã được đào tạo về phá thai bằng thuốc. Thực tế, nếu tuỳ tiện sử dụng, rất khó kiểm soát những cơn đau co thắt dữ dội ở dạ dày và ra máu rất nhiều, phản ứng càng dữ dội hơn với người sức khoẻ yếu hay có tiền sử phá thai. Thậm chí, việc dùng quá liều do không được kiểm soát còn có thể dẫn đến những co bóp quá mạnh ở buồng tử cung và nguy cơ vỡ tử cung là không loại trừ. Một nguy cơ khác là người bệnh tự ý dùng thuốc, trường hợp gây sảy thai không hoàn toàn hoặc thai không sảy, vẫn tiếp tục phát triển, thì không thể không nói đến nguy cơ thai nhi bị phơi nhiễm với Misoprostol, song song với đó là tỷ lệ dị dạng thai nhi. Cách đây chưa lâu, Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ (TP.Hồ Chí Minh) tiếp nhận một trường hợp phá thai bằng thuốc chuyển đến từ phòng khám tư. Người bệnh  32 tuổi, có thai 10 tuần tuổi nhưng vẫn được phòng khám cho phá thai bằng thuốc mà không hề siêu âm kiểm tra tuổi thai. Sau khi uống đến liều thuốc thứ hai (cách liều thứ nhất 2 ngày), người bệnh rơi vào tình trạng hôn mê, truỵ tim mạch và xuất huyết ồ ạt, phải nhập viện cấp cứu. Dù được cứu sống nhưng đến nay tri giác của người bệnh đã ngưng hoạt động vì thiếu ôxy não trầm trọng.

Với những nguồn cung cấp khó kiểm soát, người ta vẫn có thể mua thuốc phá thai không cần đơn bác sĩ: Misoprostol 200mg (Cytotec của hãng Pfizer) hộp 60 viên giá 350.000đồng; một liều thuốc phá thai "trọn gói" 300.000 đồng.... Sẽ càng nguy hiểm hơn khi nguồn gốc thuốc không rõ ràng, nhất là với thuốc Misoprostol.

Nhiều bác sĩ sản phụ khoa cho biết, việc tự ý sử dụng thuốc phá thai rất dễ bị nhiễm trùng máu do vi khuẩn Clotridium sordellii gây ra, nếu không được cấp cứu kịp thời trong vòng 30 phút, nguy cơ tử vong rất cao. Đó là chưa tính đến nhiều nguy cơ khác, như chảy máu ồ ạt, đôi khi bắt nguồn từ việc không thăm khám xác định chính xác có thai, thai nằm trong buồng tử cung, người bệnh thuộc trường hợp chống chỉ định phá thai bằng thuốc. Tuy nhiên, do phá thai bằng thuốc vừa nhanh vừa kín đáo, phần khác do lợi nhuận, một số dược sĩ, thậm chí cả bác sĩ ở phòng khám tư, vẫn "làm lơ" bán thuốc phá thai cho người có nhu cầu. Theo đó, những nguy cơ tai biến tại nhà vẫn lơ lửng với người tự dùng thuốc, và gánh nặng xử lý hậu quả càng đè lên vai các bác sĩ sản phụ khoa phải cấp cứu những ca bất đắc dĩ./.