Đừng bị cuốn vào vòng xoáy bán hàng đa cấp
Cô em họ điện thoại cho tôi giọng hào hứng: “Em có vụ làm ăn hay lắm. Chiều em qua đón chị đến, có thể kiếm được chục triệu một tháng không mấy khó khăn”. Tuy cô em úp mở vẻ bí mật nhưng tôi đã đoán ra, đó là hình thức bán hàng đa cấp- loại hình kinh doanh kiểu “buôn nước bọt” từng rộ lên một thời....Hình thức bán hàng kiểu này hiện không còn lên “cơn sốt” như trước nhưng vẫn lừa được kha khá người nhẹ dạ...
“Một vốn bốn lời” hay “bánh vẽ” ?
Đúng hẹn, cô em họ dẫn tôi đến Công ty đa cấp Thiên Ngọc Minh Uy trên đường Nguyễn Văn Linh. Một cô gái tên L hình thức dễ nhìn, cài chiếc thẻ khách mời rồi dẫn chúng tôi lên tầng trên. Theo L thì Công ty Thiên Ngọc Minh Uy chính là Công ty Sinh Lợi trước đây. Trong hội trường, hàng trăm người đang xem những đoạn video clip về các kỳ đại hội phân phát thù lao. Những đoạn phim này chiếu đi chiếu lại hình ảnh gương mặt “cộm cán” nhận từng cục tiền lớn của công ty. “Làm việc cho công ty, trước đây trong một tháng bạn có thể kiếm 10-60 triệu đồng, còn bây giờ, bạn có thể kiếm được hàng trăm triệu đồng”, một thuyết trình viên thao thao bất tuyệt khi những đoạn video clip kết thúc. Một thanh niên chừng ngoài 30 tuổi, đeo “lon” chủ nhiệm nhanh nhảu nói với những người có mặt trong hội trường: “Muốn trở thành người của công ty, các bạn phải có 3 điều kiện: một là trên 18 tuổi, hai là phải có người bảo trợ (người giới thiệu vào công ty) và ba là phải trở thành người tiêu dùng”. Tôi hỏi “Trở thành người tiêu dùng nghĩa là thế nào?”. Người thanh niên trả lời: “Tức là chị phải mua hàng của công ty. Vì khi dùng hàng, chị mới có thể biết chất lượng thế nào để còn mời bạn bè, người thân mua hàng chứ”. Như vậy, mỗi người phải mua 2 triệu PV sản phẩm tương đương 3 triệu đồng thì mới có thể trở thành người của công ty và hưởng các quyền lợi chính thức của công ty. Sau đó anh này đưa ra một chuỗi những quyền lợi khi trở thành nhân viên chính thức như thăng cấp, hưởng mức lương ưu đãi hàng chục triệu đồng cộng với những khoản hoa hồng theo cấp số nhân...“Nếu không có tiền mua thì sao?”. Tôi hỏi tiếp. “Chúng tôi sẽ chỉ cho các anh, chị cách dùng tiền ít kiếm tiền nhiều. Trong vòng 12 giờ sẽ kiếm được 3 triệu đồng để đầu tư và trong vòng một tháng sẽ giúp các anh, chị thu hồi vốn, thậm chí có lời”. Khi anh chủ nhiệm vừa dứt lời, hàng loạt nhân viên của công ty đứng vây quanh đồng loạt vỗ tay tung hô. Những người chung quanh tôi liên tục gật đầu nhưng có lẽ trong số họ ít ai hiểu tường tận công việc mà chỉ bị hút theo con số phần trăm hoa hồng hấp dẫn xem qua đoạn video vừa rồi. Anh này hùng hồn bày cách “kiếm tiền” cho mọi người: “Lúc trước tôi cũng như các anh, chị, trong túi không có nhiều tiền nhưng tôi không lấy đó làm xấu hổ mà mượn tiền của từng người bạn, người thân để có đủ tiền xin vào công ty. Và bây giờ thì tôi đang đứng đây với vị trí hơn hẳn ngày xưa. Nếu vay không đủ thì có thể cầm cố xe. Chắc các anh, chị không lạ gì câu nói “thả con săn sắt, bắt con cá rô” chứ”...(?).
Không ít người bị cuốn vào vòng xoáy đa cấp và lâm vào cảnh khốn đốn vì những “viễn cảnh” như anh chủ nhiệm vừa vẽ ra...
Nạn nhân của “bánh vẽ”
Tiếp xúc với một số sinh viên và công nhân tham gia vào mạng lưới bán hàng đa cấp mới thấy họ đều bị loá mắt trước những con số hoa hồng hấp dẫn. Và không ít trong số họ nợ nần chồng chất vì trót ăn nhầm “bánh vẽ”. Cách đây không lâu, Nguyễn Văn V, học sinh Trường Trung học văn hoá nghệ thuật Hải Phòng được bạn giới thiệu vào công ty Thiên Ngọc Minh Uy. V nói dối gia đình xin thêm tiền đóng học ngoại ngữ, vi tính, học nhạc và mượn bạn bè cho đủ 3 triệu đồng để mua một máy lọc nước ô-zôn. V. bức xúc: “Lúc đó, em được người của công ty hứa hẹn đủ điều, nào là giúp em “biến đá thành vàng”, sẵn sàng bày cho em cách lấy lại 3 triệu đồng, nào là kiếm thêm thu nhập cao trong vòng một tháng...Nhưng đó chỉ là trò bịp bợm”. Qua tâm sự của V, tôi được biết, sau khi hoàn thành “điều kiện thứ 3” (tức bỏ ra 3 triệu đồng mua sản phẩm của công ty), V bắt đầu đến công ty thường xuyên để học các lớp kinh doanh. Theo đó giờ lên lớp thưa dần. Một tháng, hai tháng rồi nửa năm trôi qua, V. giật mình vì chẳng làm được gì mà tiền vay của bạn bè vẫn chưa trả được. Trong suốt thời gian đó, V tranh thủ các mối quan hệ để ra sức “săn” người hợp tác tiêu thụ nhằm gỡ gạc được đồng nào hay đồng ấy nên V đã dụ bạn bè vào công ty mà quên rằng mình đang lôi kéo họ vào con đường sai lầm. May thay, một người bạn thân đã giúp V tỉnh ngộ. V chịu mất 3 triệu đồng để mua cho mình một bài học về sự cẩn trọng, chín chắn trước việc chọn nghề. Nhiều người khi làm việc cho các công ty đa cấp còn rơi vào tình trạng bị bạn bè tẩy chay “can tội” lôi kéo họ “vào cuộc” để bản thân được thăng cấp.
Nhà nước nghiêm cấm doanh nghiệp bán hàng đa cấp yêu cầu người muốn tham gia phải đặt cọc để được quyền tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp; yêu cầu người muốn tham gia phải mua một số lượng hàng hoá ban đầu để được quyền tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp...
(Trích Nghị định số 110/2005/NĐ-CP về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp của Chính phủ ban hành ngày 24-8-2005).
Trên lý thuyết, kinh doanh đa cấp là mô hình hay. Tuy nhiên nó bị biến tướng bởi những người triển khai. Trong đó, không phải bất cứ nhân viên tuyến 1 (người mới vào công ty) nào cũng chuyển tải đúng cách làm cho người có nhu cầu xin vào làm việc với thái độ hợp tác lâu dài và trung thực. Dưới áp lực chỉ tiêu và thời gian, họ tìm mọi cách, thậm chí là dụ dỗ, để thu hút càng nhiều người trong mạng lưới của mình càng tốt để thu lại vốn đã bỏ ra. Trong khi đó, họ không hiểu rằng, họ là người đổ mồ hôi để nhân viên của những công ty đa cấp “ngồi mát ăn bát vàng”.
Thanh Giang