Đưa y tế về gần dân, nâng chất lượng dân số ở vùng cao Lào Cai
Khoảng cách địa lý, giao thông và điều kiện sống từng là những rào cản trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ở vùng cao. Lào Cai đang từng bước tháo gỡ những trở ngại này bằng cách đưa công tác dân số, chăm sóc sức khỏe sinh sản và các dịch vụ thiết yếu về gần hơn với người dân, ngay từ cơ sở.
Không chỉ chờ người dân đến cơ sở y tế, cán bộ y tế và cộng tác viên dân số tại các địa bàn vùng cao đang chủ động tìm đến từng thôn, bản để tuyên truyền, tư vấn và hướng dẫn chăm sóc sức khỏe. Với những nơi địa hình chia cắt, dân cư phân tán, đây được xem là cách làm thiết thực để đưa các dịch vụ thiết yếu đến gần người dân hơn.
Tại Mù Cang Chải, địa bàn rộng, giao thông còn khó khăn khiến việc tiếp cận thông tin và dịch vụ y tế của một bộ phận người dân chưa thuận lợi. Trong thực tế đó, cán bộ y tế cơ sở không chỉ thực hiện nhiệm vụ khám, chữa bệnh mà còn dành nhiều thời gian tuyên truyền về chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, dinh dưỡng, chăm sóc bà mẹ và trẻ em.
Những cuộc tư vấn tại thôn, bản thường tập trung vào các vấn đề gần với đời sống hằng ngày. Phụ nữ được hướng dẫn theo dõi thai kỳ, thực hiện sàng lọc trước sinh; gia đình được tư vấn về dinh dưỡng và chăm sóc trẻ nhỏ; thanh niên được cung cấp kiến thức về sức khỏe trước hôn nhân. Những nội dung tưởng như đơn giản nhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp người dân chủ động phòng ngừa rủi ro và lựa chọn phương án chăm sóc sức khỏe phù hợp.
Cách tiếp cận này cũng được triển khai tại Bắc Hà, nơi dân cư sinh sống phân tán trên địa bàn rộng. Từ chăm sóc sức khỏe ban đầu, tiêm chủng, quản lý thai sản đến sàng lọc trước sinh, sơ sinh, chăm sóc dinh dưỡng, người cao tuổi và tư vấn trước hôn nhân, nhiều dịch vụ được tổ chức ngay từ tuyến cơ sở.
Thực tế cho thấy, hiệu quả của công tác dân số không chỉ được đo bằng số lượt tuyên truyền hay số người tiếp cận dịch vụ, mà còn nằm ở sự thay đổi trong nhận thức và hành vi. Khi người dân chủ động hơn trong khám thai, sàng lọc trước sinh, chăm sóc trẻ nhỏ hay kiểm tra sức khỏe định kỳ, công tác dân số đã chuyển dần từ tuyên truyền đơn thuần sang chăm sóc toàn diện hơn.
Các chỉ số tại Bắc Hà phần nào phản ánh sự chuyển biến này. Tỷ lệ phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh đạt 72,8%; trẻ sơ sinh được sàng lọc đạt 65,5%; trên một nửa thanh niên được tư vấn sức khỏe trước hôn nhân. Đáng chú ý, gần 80% người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ, cho thấy chăm sóc sức khỏe đang được mở rộng theo hướng bao quát nhiều nhóm dân cư.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa các khu vực vẫn là vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Ở vùng cao, một buổi tuyên truyền hiệu quả đôi khi không chỉ phụ thuộc vào nội dung mà còn ở cách cán bộ tiếp cận người dân. Việc xuống thôn, bản, lựa chọn thời điểm phù hợp, giải thích bằng cách dễ hiểu và gắn kiến thức với những vấn đề cụ thể trong đời sống có ý nghĩa quan trọng để thông tin thực sự đến được với người dân.
Từ thực tế đó, ngành Y tế Lào Cai xác định tiếp tục củng cố năng lực đội ngũ làm công tác dân số, tăng cường phối hợp giữa y tế với chính quyền và các tổ chức tại cơ sở, đồng thời đa dạng hóa phương thức truyền thông, tư vấn. Mục tiêu là để người dân ở những địa bàn còn khó khăn có cơ hội tiếp cận thông tin và dịch vụ chăm sóc sức khỏe thuận lợi hơn.
Chất lượng dân số vì thế không phải là câu chuyện chỉ được nhìn từ những con số thống kê. Đó còn là việc một phụ nữ được theo dõi thai kỳ đầy đủ, một trẻ nhỏ được chăm sóc dinh dưỡng đúng cách, một thanh niên có kiến thức trước khi lập gia đình hay một người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ.
Từ những thay đổi bắt đầu ở thôn, bản, y tế cơ sở đang góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ, giúp người dân chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe. Đây cũng là nền tảng để từng gia đình cải thiện chất lượng cuộc sống, tạo thêm điều kiện để giảm nghèo và phát triển bền vững tại các địa bàn vùng cao Lào Cai.