Đưa pháp luật “thấm” vào vùng cao: Cách làm linh hoạt ở Phú Thọ
Ở các xã vùng cao có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật luôn giữ vai trò quan trọng nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Từ thực tế đó, tỉnh Phú Thọ đã triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt; phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng, từng bước đưa pháp luật đến gần hơn với người dân. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức, hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật trong cộng đồng.
Xóa bỏ định kiến, phát huy vai trò người cao tuổi
Sau sáp nhập đơn vị hành chính, Vân Sơn là xã vùng cao có tới 20/26 thôn thuộc diện đặc biệt khó khăn, với hơn 95% dân số là đồng bào dân tộc Mường. Điều kiện kinh tế còn hạn chế, hạ tầng thiếu đồng bộ, nhiều khu dân cư nằm trong vùng “lõm” sóng điện thoại khiến việc tiếp cận thông tin của người dân gặp nhiều trở ngại. Đây là bài toán không dễ đối với cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến cơ sở.
Trước thực tế đó, xã Vân Sơn đã chủ động triển khai nhiều giải pháp phù hợp với đặc thù địa bàn. Ông Đinh Xuân Đông – Chủ tịch UBND xã cho biết: già làng, trưởng bản là những người gần dân, hiểu dân, nói tiếng nói của đồng bào nên việc tuyên truyền thông qua họ dễ đi vào lòng người, tạo sự đồng thuận cao. Vì vậy, địa phương chú trọng bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng tuyên truyền cho lực lượng này; đồng thời lồng ghép nội dung phổ biến pháp luật vào các buổi sinh hoạt cộng đồng, sinh hoạt chi hội.
Một điểm sáng nổi bật là mô hình “già làng, người cao tuổi tham gia tuyên truyền pháp luật”. Trong đó, ông Hà Công Cọt – người có uy tín tại xóm Chiềng – là điển hình tiêu biểu với nhiều cách làm hiệu quả. Từng là cán bộ ngành giáo dục, ông không chỉ nắm vững chủ trương, chính sách mà còn nhận thức sâu sắc vai trò của pháp luật trong đời sống.
Từ uy tín và tiếng nói của mình, đội ngũ già làng, người cao tuổi đã góp phần quan trọng trong việc xóa bỏ các hủ tục như tảo hôn, hôn nhân cận huyết. Không chỉ vậy, họ còn là lực lượng nòng cốt trong tổ hòa giải cơ sở, tham gia phòng, chống bạo lực gia đình và các tệ nạn xã hội.
Gắn pháp luật với luật tục để “dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm” Cùng với Vân Sơn, xã Nật Sơn cũng là địa bàn đặc biệt khó khăn, có nhiều dân tộc thiểu số cùng sinh sống. Ngoài dân tộc Mường chiếm hơn 80%, đồng bào Dao tập trung ở 7 bản vùng sâu, nơi điều kiện tiếp cận thông tin còn nhiều hạn chế.
Xác định rõ đặc thù này, chính quyền địa phương đã kiện toàn mạng lưới tuyên truyền viên và các tổ hòa giải, trong đó lấy già làng, trưởng bản, người có uy tín làm lực lượng nòng cốt. Ông Bạch Công Ban – Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: với địa bàn rộng, trình độ dân trí không đồng đều, già làng, trưởng bản chính là “cánh tay nối dài” của chính quyền.
Điểm đáng chú ý là cách làm linh hoạt khi lồng ghép các quy định của pháp luật với luật tục, hương ước của dòng họ. Nhờ đó, nội dung tuyên truyền trở nên gần gũi, dễ hiểu, dễ tiếp nhận hơn đối với người dân.
Tiêu biểu là ông Triệu Lục Liên, người có uy tín ở bản Bà Rà. Ông đã tiên phong rà soát, điều chỉnh luật tục của đồng bào Dao theo hướng tiến bộ, loại bỏ những quy định lạc hậu; đồng thời lồng ghép các nội dung của pháp luật hiện hành như Luật Hôn nhân và Gia đình, quy định về bình đẳng giới, phòng chống tảo hôn vào trong luật tục.
Ông Liên cho biết: việc đưa các cam kết không vi phạm pháp luật, không mắc tệ nạn xã hội vào luật tục giúp con cháu dễ tiếp thu và tự giác thực hiện. Đây là cách làm hiệu quả để pháp luật “thấm” vào đời sống một cách tự nhiên.
Đa dạng hình thức, lan tỏa nhận thức pháp luật. Xác định tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, tỉnh Phú Thọ đã đổi mới công tác này theo hướng đa dạng, linh hoạt, sát thực tiễn. Bên cạnh hình thức tuyên truyền trực tiếp, nhiều hoạt động như sân khấu hóa, lồng ghép trong sinh hoạt hội, đoàn thể hay hệ thống truyền thanh cơ sở được triển khai rộng khắp. Từ năm 2025 đến nay, ngành Tư pháp tỉnh đã tổ chức 4.966 cuộc tuyên truyền, thu hút hơn 2,49 triệu lượt người tham gia.
Song song với đó, hoạt động trợ giúp pháp lý và xây dựng tủ sách pháp luật tiếp tục được quan tâm, tạo điều kiện để người dân chủ động tìm hiểu, tra cứu thông tin.
Việc triển khai đồng bộ, linh hoạt các giải pháp đã và đang góp phần nâng cao ý thức “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” trong Nhân dân, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.