Đưa Nghị quyết Đại hội XIV vào cuộc sống: Toàn hệ thống chính trị phải chuyển động

• Đại hội XIV của Đảng vừa diễn ra thành công rực rỡ. Là một đại biểu dự Đại hội, ông có thể chia sẻ những cảm xúc của mình?

TS Trần Văn Khải: Tôi cảm thấy vô cùng vinh dự và tự hào khi được tham dự một kỳ Đại hội lịch sử đã thành công rất tốt đẹp. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã diễn ra với khí thế và quyết tâm cao, quyết định những vấn đề chiến lược cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong thời gian tới.

Không khí Đại hội tràn ngập tinh thần đoàn kết, dân chủ và đổi mới; mỗi quyết sách lớn được thông qua đều tạo niềm tin mạnh mẽ và khơi dậy khát vọng phát triển trong toàn Đảng, toàn dân. Là một đại biểu, tôi thực sự xúc động trước tầm vóc và ý nghĩa chiến lược của Đại hội, một dấu mốc chính trị mở ra kỷ nguyên phát triển mới cho đất nước.

Ngay tại Đại hội, chúng tôi đã chứng kiến sự thống nhất rất cao về ý chí và hành động. Đặc biệt, Đại hội đã xác lập mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; và đến năm 2045, trở thành nước phát triển, thu nhập cao, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tầm nhìn và mục tiêu ấy thể hiện khát vọng vươn lên mạnh mẽ của dân tộc, khiến tôi và các đại biểu khác vô cùng phấn khởi và tin tưởng.

Tôi cảm nhận rõ ràng niềm tin và kỳ vọng lớn lao từ mỗi đảng viên và người dân gửi gắm vào Đại hội lần này, rằng những quyết sách đúng đắn sẽ đưa đất nước bước sang một trang mới rực rỡ.

Một điều làm tôi ấn tượng sâu sắc là tinh thần “lấy dân làm gốc” được nhấn mạnh tại Đại hội. Báo cáo của Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt câu hỏi xuyên suốt: mỗi quyết sách, hành động mang lại lợi ích gì cho Nhân dân?, coi hạnh phúc, ấm no của Nhân dân là thước đo cao nhất của mọi chủ trương. Điều này khiến tôi xúc động, cảm nhận rõ trách nhiệm lớn lao của Đảng trước Nhân dân.

Bên cạnh đó, tinh thần hành động quyết liệt cũng lan tỏa mạnh mẽ. Tổng Bí thư nêu quyết tâm “nói ít – làm nhiều – làm đến cùng”, đòi hỏi mỗi chúng tôi sau Đại hội phải bắt tay ngay vào công việc, triển khai nghị quyết bằng những việc làm cụ thể, thiết thực. Với tôi, đây thực sự là một Đại hội của khát vọng và hành động, truyền cảm hứng mãnh liệt và củng cố niềm tin son sắt vào sự lãnh đạo của Đảng trên con đường đưa đất nước ta vươn tới phồn vinh, hạnh phúc.

• Nghị quyết Đại hội XIV đã xác định rõ các định hướng chiến lược lớn tiếp tục xây dựng và hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước, trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trọng tâm, các thể chế khác là rất quan trọng. Ông đánh giá như thế nào tầm quan trọng của định hướng này?

TS Trần Văn Khải: Theo tôi, đây là một định hướng chiến lược rất đúng đắn và có ý nghĩa quyết định đối với tương lai đất nước. Việc Đại hội XIV nhấn mạnh “hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh, bền vững” với thứ tự ưu tiên thể chế chính trị then chốt, thể chế kinh tế trọng tâm, các thể chế khác rất quan trọng cho thấy tầm nhìn sâu sắc của Đảng ta trong giai đoạn phát triển mới.

Thể chế, hiểu một cách khái quát, chính là “luật chơi, người chơi và sân chơi”, bao gồm hệ thống luật pháp, bộ máy tổ chức và cơ chế vận hành. Hoàn thiện được các yếu tố này một cách đồng bộ sẽ tạo nên môi trường thuận lợi để huy động mọi nguồn lực xã hội, thúc đẩy sự phát triển toàn diện.

Đặt thể chế chính trị là “then chốt” cho thấy Đảng đặc biệt coi trọng việc tiếp tục xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và đổi mới phương thức quản trị quốc gia. Đây là nền tảng bảo đảm sự ổn định và định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển.

Cùng với đó, coi thể chế kinh tế là “trọng tâm” hàm ý chúng ta phải tập trung hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách cho nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thể chế kinh tế tốt sẽ tháo gỡ các nút thắt, điểm nghẽn đang cản trở tăng trưởng, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Thực tiễn phát triển của Việt Nam cho thấy mỗi bước tiến về cải cách thể chế kinh tế, như đổi mới chính sách thu hút đầu tư, cải thiện thủ tục hành chính, phòng chống tham nhũng đều trực tiếp góp phần nâng cao tốc độ và chất lượng tăng trưởng. Chúng ta đã rút ra bài học rằng không thể có phát triển nhanh, bền vững nếu thiếu các thể chế kinh tế phù hợp và hiệu quả.

Việc xác định các thể chế khác (văn hóa, giáo dục, pháp luật, xã hội...) là “rất quan trọng” cũng nhấn mạnh tính toàn diện của định hướng này: phát triển bền vững đòi hỏi sự hài hòa giữa kinh tế với văn hóa, xã hội, môi trường, quốc phòng, an ninh… và những lĩnh vực đó cũng cần khung thể chế tương xứng.

Tôi đánh giá định hướng hoàn thiện thể chế mà Nghị quyết Đại hội XIV đề ra là đột phá chiến lược mang tính nền tảng. Nó kế thừa và phát triển các chủ trương từ những nhiệm kỳ trước (thể chế luôn được coi là một trong các khâu đột phá), đồng thời đáp ứng yêu cầu mới của thời kỳ mà đất nước hướng tới những mục tiêu rất cao vào 2030 và 2045.

Từ góc nhìn quốc tế, nhiều nghiên cứu cũng đồng tình rằng chất lượng thể chế quyết định sự thịnh vượng của quốc gia. Ngân hàng Thế giới chỉ ra rằng mọi quốc gia vượt qua “bẫy thu nhập trung bình” vươn lên thu nhập cao đều nhờ liên tục cải thiện chất lượng thể chế. Bà Mariam Sherman, Giám đốc WB tại Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của thể chế là tối quan trọng để bảo đảm tăng trưởng bền vững; Việt Nam muốn đạt mục tiêu 2045 thì cần thực hiện những cải cách quyết liệt hơn nữa, một “cú hích thể chế mang tính đột phá”.

Rõ ràng, việc Đại hội XIV của Đảng coi trọng xây dựng, hoàn thiện thể chế ở tầm chiến lược cho thấy tầm nhìn sáng suốt, nắm bắt đúng quy luật phát triển. Thể chế chính là “đột phá đầu tiên” trong ba đột phá chiến lược hiện nay, quyết định thành bại của các nhiệm vụ khác. Tôi cho rằng định hướng này sẽ tạo nền tảng vững chắc để đất nước ta phát triển nhanh và bền vững, hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển, hùng cường trong tương lai gần.

• Để các quyết sách của Đảng tại Đại hội sớm đi vào cuộc sống, theo ông, cần triển khai những công việc gì, đặc biệt là nội dung về thể chế?

TS Trần Văn Khải: Đưa Nghị quyết Đại hội vào cuộc sống một cách nhanh chóng và hiệu quả đòi hỏi một kế hoạch hành động đồng bộ, trước hết là trên phương diện thể chế và công tác lập pháp. Theo tôi, cần tập trung vào một số nhiệm vụ trọng yếu sau:

Trước hết, phải sớm cụ thể hóa các văn kiện Đại hội thành chương trình, kế hoạch hành động ở tất cả các cấp. Một điểm mới rất đáng chú ý của Đại hội XIV lần này là lần đầu tiên Ban Chấp hành Trung ương khóa mới xây dựng ngay Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội, coi đó là bộ phận cấu thành của Văn kiện. Nhờ vậy, ngay sau Đại hội, toàn hệ thống chính trị đã có sẵn một “bản thiết kế” chi tiết, phân công rõ cơ quan chủ trì, mốc thời gian, nguồn lực cho từng nhiệm vụ trọng tâm.

Chủ trương này sẽ khắc phục được tình trạng trước đây “sau Đại hội còn chờ nửa nhiệm kỳ để cụ thể hóa Nghị quyết”, đồng thời đề cao tính hành động, quyết liệt ngay từ đầu nhiệm kỳ.

Với định hướng thể chế là đột phá, công tác xây dựng pháp luật càng phải đi tiên phong để tạo khung pháp lý triển khai các mục tiêu của Đại hội. Ngay tại phiên bế mạc, Đảng đoàn Quốc hội đã khẳng định quyết tâm thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV bằng một chương trình lập pháp trọng điểm. Quốc hội xác định chất lượng và tiến độ thể chế hóa Nghị quyết Đại hội chính là thước đo quan trọng nhất để đánh giá hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Quốc hội trong nhiệm kỳ tới. Điều này có nghĩa là mọi dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết, mọi quyết định về phát triển kinh tế-xã hội, ngân sách, quốc phòng, đối ngoại… đều phải hướng trực tiếp đến việc thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ mà Đại hội đề ra.

Thứ hai, cần đẩy nhanh tiến độ và nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, bảo đảm hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, ổn định như Nghị quyết yêu cầu. Quốc hội và Chính phủ phải rà soát, ưu tiên sửa đổi hoặc ban hành mới các luật, cơ chế, chính sách để tháo gỡ ngay những điểm nghẽn thể chế đang cản trở sự phát triển.

Ví dụ, vừa qua Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 98/2023/QH15 thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù cho TP. Hồ Chí Minh, và mới đây tiếp tục sửa đổi bằng Nghị quyết 260/2025/QH15. Những chính sách đột phá này đã tăng quyền chủ động cho chính quyền thành phố, giải quyết các thủ tục phức tạp, tạo động lực mới cho địa phương phát triển. Đó là minh chứng sinh động cho tư duy đổi mới thể chế gắn với thực tiễn, và chúng ta cần nhân rộng các mô hình tương tự. Quốc hội nhiệm kỳ mới cũng sẽ tập trung hoàn thiện pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước, phân cấp phân quyền mạnh mẽ hơn gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ.

Việc phân quyền, trao thực quyền cho địa phương theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” cần được luật hóa rõ ràng, đi đôi với tăng cường trách nhiệm giải trình và chế tài xử lý vi phạm. Đây chính là những nội dung then chốt để xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam ngày càng hoàn thiện – một trụ cột thể chế nền tảng bảo đảm phát triển bền vững.

Thứ ba, phải tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật và giám sát việc thi hành. Thể chế tốt trên giấy tờ thôi chưa đủ, mà phải đi vào cuộc sống bằng những hành động cụ thể, có kết quả đo đếm được. Tổng Bí thư đã chỉ rõ phương châm: “Hoàn thiện thể chế phát triển và Nhà nước pháp quyền XHCN: lấy thực thi làm thước đo”.

Do đó, các cấp ủy Đảng và cơ quan nhà nước cần đổi mới mạnh mẽ lề lối làm việc, khắc phục cho được tình trạng “Luật thì đúng mà làm thì khó”, “trên nóng dưới lạnh”, “nói nhiều, làm ít”. Công tác tổ chức thi hành pháp luật, kiểm tra, thanh tra phải được chú trọng để mọi chủ trương của Đảng được thực hiện nghiêm minh. Quốc hội sẽ phát huy vai trò giám sát tối cao, coi giám sát là khâu then chốt nhằm bảo đảm các đạo luật, nghị quyết được thực thi đồng bộ, hiệu quả. Giám sát không chỉ để phát hiện sai phạm, mà quan trọng hơn là kịp thời tháo gỡ vướng mắc, hoàn thiện chính sách, giúp pháp luật thực sự đi vào cuộc sống.

Song song đó, cần tiếp tục hiện đại hóa hoạt động lập pháp – ví dụ đẩy mạnh chuyển đổi số trong quy trình xây dựng luật, ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ đại biểu Quốc hội phân tích chính sách – nhằm rút ngắn thời gian và nâng cao chất lượng lập pháp.

Toàn bộ hệ thống chính trị phải chuyển động với tinh thần “đã nói là làm, làm nhanh, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng” như lời đồng chí Tổng Bí thư đã nhấn mạnh. Chỉ có như vậy, những quyết sách lịch sử của Đại hội XIV mới sớm trở thành hiện thực trong cuộc sống, đáp ứng sự mong mỏi của Nhân dân.

Cuối cùng, tôi cho rằng yếu tố con người cũng rất quan trọng để thể chế phát huy hiệu quả. Chúng ta cần đội ngũ cán bộ, công chức có đủ tâm và tầm, dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo và dám chịu trách nhiệm trước Nhân dân. Khi mỗi cán bộ thấm nhuần tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, phong cách làm việc liêm chính, chuyên nghiệp, thì các chủ trương, chính sách mới được thực thi một cách trọn vẹn, thông suốt. Đây cũng chính là mục tiêu của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và tinh gọn bộ máy mà Đại hội đã đề ra.

Nói rộng ra, lịch sử cho thấy muốn trị quốc an dân hiệu quả, phải thượng tôn pháp luật và trọng dụng người tài. Cách đây hơn một thế kỷ, Chủ tịch Hồ Chí Minh (lúc bấy giờ là Nguyễn Ái Quốc) đã tha thiết yêu cầu một bản Hiến pháp dân chủ và đề cao “thần linh pháp quyền” cho đất nước: “Bảy xin Hiến pháp ban hành / Trăm điều phải có thần linh pháp quyền”. Lời Người như vẫn vang vọng đến hôm nay, nhắc nhở chúng ta về sứ mệnh xây dựng một nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân.

Với quyết tâm chính trị từ Đại hội XIV, cùng sự vào cuộc đồng bộ của Quốc hội, Chính phủ và toàn xã hội, tôi tin tưởng rằng các nghị quyết, chủ trương của Đảng sẽ sớm đi vào cuộc sống. Chúng ta nhất định sẽ thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV, đưa đất nước vững bước trên con đường phát triển mới, hiện thực hóa khát vọng Việt Nam hùng cường, phồn vinh vào năm 2045.

Xin trân trọng cảm ơn ông!