Đưa giá trị chủ nghĩa xã hội vào đời sống hằng ngày của Nhân dân

Từ tháng 7/2026, Hà Nội triển khai Đề án Thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn Thành phố. Đề án xây dựng 54 tiêu chí theo 8 nội dung cốt lõi xây dựng “xã, phường xã hội chủ nghĩa” với thang điểm 100. Trong 54 tiêu chí được xác định, có 2 tiêu chí tổng hợp được nhắc tới là “Chỉ số hạnh phúc” và “Mức độ hài lòng chung”.

Giá trị xã hội chủ nghĩa trong từng bước phát triển

Quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội có tính lịch sử - tự nhiên, nên việc xây dựng xã hội ấy phải dựa trên điều kiện khách quan, không thể hoàn thành bằng quyết định hành chính. Tuy nhiên, tôn trọng điều kiện khách quan không đồng nghĩa với chờ đủ mọi tiền đề kinh tế - kỹ thuật mới thực hiện các giá trị cần hướng tới. Trong từng bước phát triển, xã hội cần mở rộng khả năng học tập, lao động và thụ hưởng của con người phù hợp với nguồn lực thực tế. Mục tiêu lâu dài định hướng lựa chọn hiện tại, còn tiến bộ hôm nay phải tạo thêm điều kiện cho bước đi tiếp theo. Đó là cách tránh cả sự nóng vội lẫn việc trì hoãn tiến bộ xã hội để chờ tăng trưởng.

Đại hội XIV của Đảng tiếp tục xác định Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới; lấy việc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, hạnh phúc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu. Theo định hướng ấy, tăng trưởng ở cơ sở cần được đánh giá cùng cơ hội phát triển của người dân. Thu nhập có thể tăng, nhưng người yếu thế vẫn gặp trở ngại nếu họ khó tiếp cận giáo dục hoặc chăm sóc sức khỏe. Bởi vậy, chất lượng phát triển cần thể hiện ở cả của cải tạo ra và các quan hệ xã hội giúp con người đóng góp, tiếp cận, thụ hưởng thành quả ấy.

Cơ sở kết nối chủ trương với đời sống

Mối liên hệ giữa phát triển kinh tế và phát triển con người trở nên cụ thể ở xã, phường, nơi người dân lao động, sinh hoạt và giải quyết công việc hằng ngày. Chính quyền cơ sở đưa chủ trương vào đời sống bằng việc thực hiện chính sách, cung ứng dịch vụ và xử lý nhu cầu thuộc trách nhiệm của mình. Người dân có thể không theo dõi quá trình xây dựng một chiến lược, nhưng họ biết thủ tục có thuận lợi hay không và con em được học tập trong điều kiện nào. Qua những trải nghiệm ấy, họ đánh giá chất lượng thực thi và đối chiếu chủ trương với kết quả. Niềm tin được bồi đắp khi những bảo đảm về quyền lợi trở thành điều người dân có thể trông cậy trong cuộc sống.

Bên cạnh hoạt động của chính quyền, đời sống ở cơ sở còn được tạo nên từ khả năng tự tổ chức của cộng đồng. Người lao động tạo ra của cải, gia đình chăm lo thế hệ sau và cư dân cùng giải quyết nhu cầu chung bằng hợp tác tự nguyện.

Đơn cử, tại thôn Đông Phụng Thượng, xã Phúc Thọ, TP Hà Nội, nhà văn hóa và khu thể thao phục vụ việc luyện tập của trẻ em. Giá trị của công trình nằm ở những nhu cầu được đáp ứng, nhưng muốn duy trì giá trị ấy, cộng đồng cần có điều kiện sử dụng, tổ chức hoạt động và giữ gìn tài sản chung. Chính quyền hỗ trợ những điều kiện đó mà không làm thay quyền tự chủ của người dân; nhờ vậy, trách nhiệm công và sức chủ động của cộng đồng có thể bổ sung cho nhau.

Tuy vậy, khả năng giải quyết công việc tại chỗ luôn gắn với sự phối hợp và hỗ trợ của cả hệ thống. Một xã, phường không đủ thẩm quyền và nguồn lực đáp ứng mọi nhu cầu, bởi sinh kế còn phụ thuộc thị trường lao động, còn môi trường và hạ tầng thường liên quan nhiều địa bàn. Nếu mỗi nơi chỉ xử lý phần việc riêng mà thiếu sự phối hợp, người dân vẫn có thể chịu thiệt dù từng cơ quan đã làm đúng quy trình. Vì vậy, cần nhìn cơ sở trong mối liên hệ với các cấp, các ngành và địa phương khác. Trách nhiệm gần dân không chỉ nằm ở thái độ phục vụ, mà còn ở khả năng đưa vấn đề của dân đến đúng nơi có điều kiện giải quyết.

Chính những mối liên hệ ấy đặt ra nhu cầu thí điểm cách tổ chức phù hợp, thay vì chỉ bổ sung một danh hiệu cho địa phương. Đề án ban hành kèm Quyết định số 3489/QĐ-UBND của Hà Nội, có hiệu lực từ ngày 12/7/2026, xác định thí điểm tại hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm. Quyết định mở ra khuôn khổ thực hiện nhưng chưa chứng minh mục tiêu đã trở thành hiện thực. Điều cần tìm kiếm là cách kết nối nguồn lực, trách nhiệm và sự tham gia để tháo gỡ vướng mắc hiện hữu. Bởi vậy, thông tin về thí điểm phải phân biệt nhiệm vụ dự kiến với chuyển biến được xác nhận, đồng thời dành chỗ cho những điều chưa đạt để địa phương tiếp tục học hỏi và điều chỉnh.

Sức thuyết phục từ sự phát triển của con người

Từ mục đích đó, tên gọi xã, phường xã hội chủ nghĩa cần được hiểu trong định hướng phát triển chung, không phải sự phân loại các địa bàn về bản chất chính trị. Trong cùng hệ thống chính trị và pháp luật, địa bàn thí điểm không trở thành một chế độ riêng, còn nơi chưa được chọn vẫn thực hiện mục tiêu chung. Cũng không nên thu hẹp mô hình vào vài dịch vụ tốt hoặc một số công trình mới. Giá trị cần kiểm nghiệm nằm ở cách tổ chức phát triển để kinh tế, quyền làm chủ, công bằng và văn hóa hỗ trợ nhau, từng bước tạo điều kiện cho con người phát triển. Như vậy, sức thuyết phục phải đến từ các quan hệ và kết quả thực tế, chứ không từ tên gọi của mô hình.

Những tiến bộ ấy cần thể hiện trong các quan hệ giúp người dân làm chủ cuộc sống, khi quyền lợi được bảo đảm mà không phải dựa vào quan hệ riêng. Người lao động có thêm khả năng vươn lên nếu được bồi dưỡng năng lực và thụ hưởng thành quả từ đóng góp, còn người yếu thế được hỗ trợ để chủ động hơn. Tuy nhiên, những thay đổi khó bền vững nếu chỉ dựa vào một đợt trợ giúp hoặc thiện chí cá nhân. Các bảo đảm về quyền lợi cần có nguồn lực và cách tổ chức ổn định để người dân tin cậy trong đời sống hằng ngày. Chúng giúp người dân giảm lệ thuộc vào đặc quyền và tạo nền tảng để cộng đồng tiếp tục phát triển.

Hiện thực hóa mô hình chủ nghĩa xã hội từ cơ sở phải được nhìn trong sự gắn bó giữa chất lượng phát triển và năng lực làm chủ của Nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Chính quyền giải quyết công việc đúng pháp luật, đồng thời tạo điều kiện để người dân học tập, lao động và tham gia đời sống cộng đồng. Sự chăm lo có ý nghĩa lâu dài khi giúp họ cùng tạo ra, bảo vệ và thụ hưởng thành quả, chứ không làm họ phụ thuộc vào trợ giúp. Từ đây, vấn đề đặt ra không chỉ là cơ sở có thêm công trình hay dịch vụ nào, mà là người dân có thêm khả năng quyết định cuộc sống và đóng góp vào sự phát triển chung hay không.

“Hơn 95 năm dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta, dân tộc ta đã vượt qua biết bao khó khăn, gian khổ, muôn vàn hy sinh, mất mát để giành những thắng lợi vô cùng vẻ vang, vĩ đại. Đặc biệt, sau gần 40 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Từ một nước nghèo nàn, lạc hậu, bị chiến tranh tàn phá, bị bao vây, cô lập, đến nay Việt Nam đã trở thành nước đang phát triển, có thu nhập trung bình, quốc phòng, an ninh vững chắc, hội nhập ngày càng sâu, rộng vào nền chính trị thế giới, nền kinh tế toàn cầu, nền văn minh nhân loại; đảm nhiệm trọng trách, phát huy tích cực vai trò tại nhiều tổ chức, diễn đàn quốc tế quan trọng. Một Việt Nam ổn định, phát triển ngày càng bền vững, đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao; chủ động, có trách nhiệm, tin cậy, chân thành trong quan hệ quốc tế, đã trở thành biểu tượng của hòa bình, hữu nghị, hình mẫu cho sự phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới. Đây là những tiền đề để đất nước ta vững tin tiến vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, bắt đầu từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng”.

(Trích bài viết của Tổng Bí thư Tô Lâm: “Việt Nam vững bước tiến vào kỷ nguyên mới và những vấn đề đặt ra đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc” ngày 2/7/2025)

(Còn tiếp)