Đưa án lệ về tố tụng đi vào thực tiễn

Toàn cảnh một hội thảo về án lệ.
Toàn cảnh một hội thảo về án lệ.
(PLO) - Đây là một đề xuất đáng chú ý qua hơn 1 năm thực hiện quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ theo Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC. 

Án lệ ở Việt Nam tuy đã từng bước đi vào thực tiễn nhưng số án lệ được công bố chưa nhiều và việc áp dụng cũng chưa phổ biến, đòi hỏi phải có giải pháp phát triển án lệ nhằm hạn chế việc “lách luật” do tiêu cực của các bên liên quan trong các vụ việc.

1/10 án lệ đã được áp dụng

Thực tế ở nước ta cho thấy, trường hợp nhà đất là tài sản chung của vợ chồng mà chỉ có một người đứng tên ký hợp đồng chuyển nhượng nhà đất đó cho người khác, người còn lại không ký tên trong hợp đồng rồi dẫn đến phát sinh tranh chấp khá phổ biến. 

Đây chính là cơ sở để Hội đồng Thẩm phán TANDTC chọn Quyết định giám đốc thẩm về vụ án tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất tại TP Hà Nội giữa nguyên đơn là bà Tý - ông Tiến với bị đơn là ông Ngự cùng những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và thông qua trở thành án lệ số 4/2016/AL.

Theo án lệ này, việc chuyển nhượng nhà, đất diễn ra từ năm 1996, sau khi mua nhà, đất, ông Tiến, bà Tý đã trả đủ tiền, nhận nhà đất, tôn nền đất, sửa lại nhà và cho các cháu đến ở. Trong khi đó gia đình ông Ngự, bà Phấn vẫn ở trên diện tích đất còn lại, liền kề với nhà ông Tiến, bà Tý. 

Theo lời khai của các người con ông Ngự, bà Phấn thì sau khi bán nhà, đất cho vợ chồng bà Tý, ông Ngự, bà Phấn đã phân chia vàng cho các người con. Mặt khác, sau khi chuyển nhượng và giao nhà đất cho ông Tiến, bà Tý thì ngày 26/4/1996, ông Ngự còn viết “giấy cam kết” có nội dung mượn lại phần nhà đất đã sang nhượng để ở khi xây dựng lại nhà trên phần đất còn lại và trong thực tế vợ chồng bà Phấn, ông Ngự đã sử dụng phần nhà đất của bà Tý, ông Tiến khi xây dựng nhà.

Như vậy, có cơ sở xác định bà Phấn biết có việc chuyển nhượng nhà, đất giữa ông Ngự với vợ chồng ông Tiến và bà Tý, bà Phấn đã đồng ý, cùng thực hiện nên việc bà Phấn khiếu nại cho rằng bà không biết ông Ngự chuyển nhượng nhà đất cho vợ chồng bà Tý là không có căn cứ”. Nhiều địa phương cho rằng án lệ số 04 này là cơ sở rất quan trọng để viện dẫn áp dụng trong nhiều vụ án tương tự và hiện đã có tòa án tại Quảng Ngãi áp dụng án lệ số 04 vào xét xử. 

Ngoài án lệ số 04, cho đến thời điểm hiện tại, Chánh án TANDTC đã ban hành được 9 án lệ khác để các tòa án nghiên cứu, viện dẫn trong xét xử kể từ ngày 1/12/2016. Mặc dù số lượng các án lệ được ban hành còn khiêm tốn nhưng đã thể hiện được quyết tâm của Chánh án TANDTC, các thẩm phán TANDTC; được nhìn nhận là dấu ấn quan trọng về cải cách tư pháp, góp phần minh bạch hóa các bản án, quyết định của tòa án, bảo đảm những vụ việc có tình tiết, sự kiện pháp lý như nhau thì phải được giải quyết như nhau. 

Còn một số hạn chế phải khắc phục

Tuy nhiên, bước đầu áp dụng cũng cho thấy các thẩm phán còn khá lúng túng trong việc viện dẫn, lập luận vào bản án mà họ xét xử và TANDTC cũng đã có công văn hướng dẫn về vấn đề này. Một thực tế nữa là đa số các bản án, quyết định của tòa án còn tập trung vào những nội dung mang tính sự vụ, lập luận của thẩm phán về đường lối giải quyết vụ việc còn thiếu những nội dung mang tính khái quát cao nên khó có thể lựa chọn được nhiều án lệ có chất lượng tốt.

Để khắc phục được tình trạng trên, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế và quản lý khoa học (TANDTC) Ngô Văn Nhạc cho biết, phải tăng cường đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác tham mưu, giúp việc cho Hội đồng Thẩm phán TANDTC trong công tác xây dựng và phát triển án lệ; đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến về án lệ và tiếp tục nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm của các nước về án lệ để học tập những mặt tích cực, đáp ứng thực tiễn và truyền thống pháp lý của Việt Nam. 

Đặc biệt, theo ông Nhạc, cần nâng cao chất lượng bản án, quyết định của tòa án tạo nguồn phát triển án lệ, bảo đảm những lập luận, phán quyết của tòa án trong bản án, quyết định được ban hành có giá trị vận dụng để giải quyết những vụ việc tương tự khác.

Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế (Bộ Tư pháp) Nguyễn Hồng Hải nhấn mạnh, thực tế cuộc sống đã chứng minh sự cần thiết của án lệ. Tuy nhiên, các án lệ hiện nay mới chỉ giải thích những quy định không rõ ràng, chứ không giải thích những trường hợp không có quy định pháp luật. 

Ví dụ như về di chúc, nếu những người thừa kế không thống nhất với di chúc có quyền yêu cầu tòa án giải thích, hay một loạt chi phí hợp lý, thời hạn hợp lý, theo giá thị trường, theo lãi suất… sau này sẽ được tòa án giải thích thực tế. Hay với án lệ số 4 đã được ban hành, áp dụng thì đây là trường hợp mà pháp luật quy định rất rõ ràng nhưng trong án lệ này, TANDTC vận dụng nguyên tắc tôn trọng tự do ý chí, tôn trọng thực tế giao dịch, lẽ công bằng. Thậm chí, từ vụ Nga – Mỹ vừa rồi thì có lẽ cần tính đến án lệ về mặt tố tụng, bởi cơ bản hiện nay là các án lệ về mặt nội dung.

Phó Vụ trưởng Vụ Các vấn đề chung về xây dựng pháp luật (Bộ Tư pháp) Trần Văn Đạt thẳng thắn cho rằng quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ hiện nay hơi đơn giản. Bởi theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015, để ban hành một văn bản quy phạm phải qua quy trình rất chặt chẽ nhưng với án lệ mà theo quy trình này thì chất lượng có thể phát sinh “vấn đề”. 

Về phạm vi án lệ theo lĩnh vực, ông Đạt nhận thấy đang có “khoảng trống”. Cụ thể, pháp luật dân sự quy định tòa án không được từ chối giải quyết vụ việc với lý do không có quy định pháp luật. Nhưng trong pháp luật hình sự, một cá nhân, một tổ chức chỉ có thể chịu trách nhiệm hình sự về một tội đã được quy định trong Bộ luật Hình sự. Do vậy, không thể áp dụng để xử lý hình sự đối với hành vi có thể nguy hiểm cho xã hội đó nên rõ ràng có sự khác nhau giữa hình sự và dân sự.

Tin cùng chuyên mục

Một đoạn dự án đang thực hiện. (Ảnh: Gia Hải)

Khiếu nại liên quan dự án tuyến đường Nam Định - Lạc Quần - Đường bộ ven biển: Trả lời của Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Xuân Trường

(PLVN) - Mới đây, Báo Pháp luật Việt Nam (PLVN) nhận được đơn của một số hộ dân tại xóm 6, xã Xuân Kiên, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định cho rằng UBND huyện ban hành phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB) và bố trí tái định cư (TĐC) chưa phù hợp pháp luật khi thực hiện dự án tuyến đường bộ mới Nam Định - Lạc Quần - Đường bộ ven biển.

Đọc thêm

Các tội phạm về hối lộ trong Luật hình sự Việt Nam

Các tội phạm về hối lộ trong Luật hình sự Việt Nam
(PLVN) - Nhằm thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đồng thời, phục vụ nhu cầu nghiên cứu, tìm hiểu của bạn đọc về vấn đề phòng ngừa, đấu tranh, đẩy lùi các tội phạm về tham nhũng, chức vụ nói chung, tội phạm hối lộ nói riêng, Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản cuốn chuyên khảo “Các tội phạm về hối lộ trong Luật hình sự Việt Nam”.

Có phải khai báo khi mang tiền mặt về Việt Nam?

Luật sư Phạm Minh Hoàng.
(PLVN) - Bạn Phạm Huyền (Sóc Trăng) hỏi: Tôi có một người bạn thân đang muốn mang tiền mặt là ngoại tệ về Việt Nam (khoảng 35.000 USD). Xin hỏi, đi qua hải quan có cần khai báo không? Nếu có thì thủ tục khai báo như thế nào?

Thời gian tạm giam có được trừ vào thời gian đang hưởng án treo?

Luật sư Bùi Đức Nhã.
(PLVN) - Bạn Lê Thảo (Thái Nguyên) hỏi: Cháu của tôi bị tuyên án phạt tù 2 năm 9 tháng về tội trộm cắp tài sản, tuy nhiên Tòa án cho hưởng án treo. Trước khi tuyên án, cháu của tôi đã bị tạm giam khoảng 6 tháng. Vậy xin hỏi, thời gian tạm giam có được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù nhưng hưởng án treo không?

Diễn biến vụ 'lùm xùm' giữa một số người mua đất và Công ty Phúc Thanh Vinh: Cơ quan CSĐT - Công an Cần Thơ có văn bản trả lời

Một góc dự án do Công ty Phúc Thanh Vinh thực hiện. (Ảnh: Trần Tiến)
(PLVN) - Từ nhiều năm nay, Cty TNHH MTV Xây dựng Phúc Thanh Vinh (trụ sở TP Cần Thơ; do ông Nguyễn Thanh Vinh làm Giám đốc) nhiều lần bị khách hàng có đơn phản ánh cho rằng đã lấy nhà đất tại Khu tái định cư Phú An (khu vực Thạnh Thuận, phường Phú Thứ, quận Cái Răng) từng bán cho người trước, tiếp tục bán cho người sau. Mới đây, Cơ quan CSĐT Công an TP Cần Thơ đã có văn bản trả lời người có đơn tố cáo.

Sẽ quy định 3 chế độ quản lý với ‘dao có tính sát thương cao’

Dao có tính sát thương tới đây sẽ được quản lý. (Ảnh minh họa vietnam.vn)
(PLVN) - Nhất trí với việc bổ sung dao có tính sát thương cao vào dự thảo Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ (sửa đổi), Thường trực Ủy ban Quốc phòng và An ninh đề nghị quy định 3 chế độ quản lý “dao có tính sát thương cao” gắn với mục đích sử dụng.

Diễn biến vụ Công ty Nhựt Phát khiếu nại kết luận 'trốn thuế' của tỉnh Tây Ninh: Chuyên gia cho rằng có dấu hiệu vi phạm thẩm quyền thanh tra

Nhà máy Nhựt Phát tại huyện Tân Châu, tỉnh Tây Ninh, chuyên sản xuất tinh bột, sản phẩm từ tinh bột. (Ảnh: Huỳnh Hiếu)
(PLVN) - Mới đây, PLVN có bài viết phản ánh sự việc sau khi UBND tỉnh Tây Ninh ra Kết luận thanh tra 987/KL-UBND (KLTT) ngày 3/4/2024, đại diện Cty Nhựt Phát - Chi nhánh Tây Ninh có đơn gửi cơ quan chức năng, cho rằng một số nhận định, kết luận trong KLTT chưa có chứng cứ chứng minh vững chắc, cần xem xét lại.

Có được cấp lại giấy khai sinh cho trẻ đã khai sinh ở nước ngoài?

Luật sư Nguyễn Hồng Tâm.
(PLVN) - Bạn Bùi Nhị (Thành phố Hồ Chí Minh) hỏi: Con tôi sinh ra tại Nhật Bản, đã làm giấy khai sinh ở bên Nhật Bản. Gia đình tôi hiện đã về Việt Nam. Con tôi chuẩn bị vào lớp 1, cần giấy khai sinh để làm thủ tục nhập học. Tuy nhiên, tôi phát hiện giấy khai sinh bị mất. Xin hỏi, tôi có thể xin cấp lại giấy khai sinh cho con được không? Nếu được thì cơ quan nào có thẩm quyền cấp lại trong trường hợp này? Thủ tục xin cấp lại?

Vụ kiện mảnh đất nhiều lần được cấp rồi hủy sổ đỏ tại Tiền Giang: Phát hiện tình tiết mới, đương sự đề nghị tái thẩm bản án

Bà Hoa bên khu đất. (Ảnh: Bùi Yên)
(PLVN) - Bà Trần Thị Mộng Hoa (SN 1968, ngụ ấp Tân Thuận, xã Xuân Đông, huyện Chợ Gạo, Tiền Giang) vừa có đơn gửi cơ quan chức năng đề nghị tái thẩm vụ án mà bà là người liên quan. Bà Hoa cho rằng bản án hành chính năm 2004 của TAND tỉnh Tiền Giang có tình tiết chưa được xem xét.

Bên cho vay có quyền yêu cầu Tòa án ngăn chặn tẩu tán tài sản của bên vay?

Luật sư Phạm Minh Hoàng.
(PLVN) - Bạn Văn Khoa (Quảng Nam) hỏi: Tôi có cho anh A vay tiền, số tiền là 2 tỷ. Tuy nhiên, đã quá hạn rất lâu nhưng anh A không trả. Tôi có đòi nhiều lần thì anh A hứa hẹn nhưng vẫn không trả. Do vậy, tôi có làm đơn khởi kiện. Theo tôi được biết thì anh A có rất nhiều bất động sản. Vậy tôi có thể yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp ngăn chặn tẩu tán tài sản của anh A được không?

Hà Nội: Vụ tranh chấp thừa kế kéo dài 16 năm

Nhà số 61B Lò Sũ. (Ảnh: Gia Hải)
(PLVN) - Theo hồ sơ vụ kiện, ông Bùi Tiến Dũng và Bùi Tiến Cường là bị đơn trong vụ kiện chia thừa kế căn nhà 61B Lò Sũ (phường Lý Thái Tổ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) với người anh là ông Bùi Tiến Thành từ năm 2008. Vụ tranh chấp 16 năm nay qua nhiều lần xét xử, nay vẫn chưa đến kết quả cuối cùng.