Dự thảo về quy định kinh doanh vận tải đường bộ: Có phát sinh nhiều giấy phép “con” ?

Quy định xa rời thực tế

Để chủ động tham gia vào hoạt động giao thông vận tải các nước trong khu vực, nhiều quy định mới trong dự thảo (lần 3) Nghị định, Thông tư hướng dẫn của Luật Đường bộ sửa đổi mới đây của Cục Đường bộ đang làm dấy lên tranh luận sôi nổi, nhất là từ doanh nghiệp vận tải.

Một số quy định mới nhằm bảo đảm quyền lợi hành khách như: phải thanh toán lại 90% tiền vé cho hành khách đã mua vé từ chối chuyến đi trước khi xe khởi hành 15 phút; các xe vận tải hành khách phải có phù hiệu riêng... Tuy nhiên, một số quy định mới được nhiều doanh nghiệp nhìn nhận là thiếu thực tế và sẽ phát sinh nhiều giấy phép con. Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho biết, sau hơn 2 tuần phổ biến các nghị định, thông tư này tới các doanh nghiệp vận tải, có nhiều phản hồi, tập trung là điều 6 trong dự thảo Nghị định của Chính phủ về việc doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện về số lượng phương tiện sở hữu và gắn thiết bị giám sát hành trình chạy xe.

Về số lượng phương tiện, điều 6 dự thảo nghị định này nêu rõ: Đối với doanh nghiệp (DN), hợp tác xã (HTX) có trụ sở đóng tại trung tâm tỉnh, thành trực thuộc Trung ương, phải có số lượng tối thiểu 50 xe; đối với DN, HTX có trụ sở đóng tại trung tâm các huyện, xã, phải có số lượng tối thiểu 30 xe. Ông Đỗ Quốc Bình, Chủ tịch Hiệp hội taxi Hà Nội cho rằng: quy định cụ thể hạn mức số đầu xe mà DN, HTX kinh doanh vận tải phải có  trái với quy định Luật Doanh nghiệp của Bộ Kế hoạch Đầu tư và sẽ tạo giấy phép con. Ông Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, với quy định này, DN vận tải lách luật rất dễ bằng cách đăng ký trụ sở (văn phòng) ảo một nơi nhưng bộ máy điều hành đặt chỗ khác. Với điều kiện kinh tế nước ta như hiện nay, DN vận tải có từ 50 xe trở lên không nhiều; trong khi DN vận tải ở nước ta chủ yếu là nhỏ lẻ (trung bình đạt khoảng 10 đầu phương tiện/DN). Quy định đưa ra con số cụ thể về vấn đề này sẽ gây khó cho DN bởi nếu gò ép theo mệnh lệnh hành chính sẽ rất khó phát triển bền vững; tốt nhất là hãy để DN tích tụ sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh. Thực tế, nếu là vận tải taxi, vận tải buýt thì cần có vài chục đầu xe, nhưng nếu là vận tải khách hợp đồng, vận tải hàng hóa thông thường, thậm chí vận tải khách theo tuyến cố định, vận tải công-ten-nơ, thì không nhất thiết phải có thật nhiều phương tiện. Số lượng bao nhiêu phương tiện nên để DN tự quyết căn cứ theo trình độ quản lý, nhu cầu kinh doanh và giấy đăng ký kinh doanh.

Về thiết bị giám sát hành trình chạy xe (hộp đen), dự thảo  nêu rõ: xe khách hoạt động trên tuyến cố định liên tỉnh có cự ly dưới 1000 km, xe vận tải hàng hóa bằng công-ten-nơ, rơmóoc và sơmi rơmóoc phải gắn thiết bị giám sát hành trình trước ngày 1-7-2010. Xe khách hoạt động trên tuyến cố định liên tỉnh có cự ly trên 1000 km, xe buýt phải gắn thiết bị giám sát hành trình trước ngày 1-1-2011. Hiện nay, rất ít DN vận tải biết về hộp đen. Trên thị trường chỉ có khoảng 4 DN cung cấp thiết bị này và hoàn toàn ngoại nhập với giá 400-500 USD/hộp đen, tiêu chuẩn chất lượng vẫn chưa rõ ràng. Do đó, theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, hộp đen phải có tác dụng giúp DN trong công tác quản lý và giúp ích trực tiếp cho lái xe mới phát huy hiệu quả. Thực tế áp dụng trên một số tuyến xe buýt Hà Nội vừa qua bộc lộ nhiều điểm “yếu” của hộp đen nên cần tổ chức thí điểm, rút kinh nghiệm nhiều. Trước mắt nên áp dụng ở một số tuyến vận tải quốc tế, rồi thử nghiệm trên một số tuyến trong nước, sau đó mới phổ biến trên diện rộng, có vậy quy định sẽ được thực hiện nghiêm.

Hướng đến vận tải tiên tiến

Ông Nguyễn Văn Thanh, Phó cục trưởng Cục Đường bộ cho rằng: tệ nạn “cơm tù” cách đây vài năm, cũng như tình trạng cạnh tranh bát nháo trên một số tuyến là do các DN vận tải tư nhân nhỏ lẻ thực hiện. Trên thực tế, những DN quy mô lớn làm rất bài bản, hướng tới nâng cao chất lượng dịch vụ và cũng chỉ những doanh nghiệp lớn mới có đủ điều kiện làm được. Về lâu dài, các DN vận tải đường bộ phát triển theo hướng công nghiệp, hiện đại phải có quy mô nhất định về số lượng phương tiện. Con số về số lượng phương tiện của DN đưa ra trong dự thảo Nghị định này mới chỉ là định hướng ban đầu với mục tiêu để các DN có bước cơ cấu lại và có bước phát triển về chất lượng dịch vụ, xây dựng thương hiệu và cơ quan nhà nước có điều kiện để quản lý trật tự vận tải. Con số thực tế còn để ngỏ, sau khi lấy ý kiến góp ý sẽ hoàn thiện.

Quy định về việc phương tiện phải gắn thiết bị giám sát hành trình chạy xe để DN cũng như cơ quan chức năng thuận tiện trong quản lý thực hiện việc giám sát các quy định của luật như về tốc độ lưu thông trên đường, lái xe không được điều khiển xe liên tục quá 4 giờ, chạy đúng lịch trình, đúng tuyến đường, dừng đỗ đúng địa điểm đã đăng ký... Tuy nhiên, thời gian lắp đặt hộp đen sẽ căn cứ vào tình hình thực tế. Cơ quan chức năng của Bộ đang phối hợp với Bộ Khoa học -Công nghệ nghiên cứu đề ra những tiêu chuẩn cụ thể trước khi phổ biến trên diện rộng.

Xuân Cường