Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi): Đơn giản thủ tục, mở rộng không gian phát triển nghề nghiệp

Kế thừa nền tảng, thiết kế lại theo hướng tinh gọn, ổn định

Dự thảo Luật LS (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở kế thừa Luật LS hiện hành và các văn bản hướng dẫn thi hành, đồng thời điều chỉnh theo hướng tinh gọn, ổn định hơn.

Theo đó, Luật giữ vai trò là đạo luật khung, tập trung quy định những nguyên tắc và vấn đề cốt lõi, còn nhiều nội dung mang tính kỹ thuật, thủ tục sẽ được giao Chính phủ và các Bộ, ngành quy định chi tiết. Cách tiếp cận này nhằm giảm tình trạng Luật phải sửa đổi thường xuyên, đồng thời tăng tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Về tổng thể, dự thảo Luật xoay quanh 5 nhóm nội dung lớn: bảo đảm quyền hành nghề LS; cải cách quy trình gia nhập nghề; phát triển thị trường dịch vụ pháp lý; nâng cao năng lực tổ chức hành nghề và tăng cường cơ chế tự quản nghề nghiệp.

Trong đó, một điểm đáng chú ý của dự thảo Luật là nhấn mạnh trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan trong việc bảo đảm quyền hành nghề LS. Theo đó, cơ quan tiến hành tố tụng, các Bộ, ngành và tổ chức liên quan có trách nhiệm bảo đảm điều kiện để LS thực hiện quyền hành nghề, hỗ trợ hoạt động nghề nghiệp và thúc đẩy kết nối, chia sẻ dữ liệu theo thẩm quyền.

Quyền của LS được quy định theo hướng rõ ràng hơn, đặc biệt là quyền được pháp luật bảo đảm trong hoạt động hành nghề và quyền bảo mật thông tin trao đổi với khách hàng theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, dự thảo quy định rõ nét hơn nguyên tắc bảo mật và cấm hành vi cản trở hoạt động nghề nghiệp. Cụ thể, LS có nghĩa vụ không tiết lộ bí mật thông tin vụ việc, khách hàng; không sử dụng thông tin nghề nghiệp để xâm phạm lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; hoặc gây bất lợi cho khách hàng trong các vụ việc khác.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định nghiêm cấm các hành vi cản trở hoạt động hành nghề LS như từ chối, trì hoãn, gây khó khăn trái pháp luật; can thiệp vào hoạt động tố tụng, tư vấn pháp luật; gây áp lực, đe dọa hoặc xúc phạm danh dự LS và người thân trong quá trình hành nghề. Các hành vi vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ.

Một thay đổi lớn của dự thảo Luật là đổi mới toàn diện quy trình trở thành luật sư. Thay vì mô hình nhiều bước như hiện hành, dự thảo hướng tới rút gọn còn hai bước cơ bản, tập trung vào gia nhập tổ chức nghề nghiệp để tập sự hành nghề và tham dự kỳ thi quốc gia về LS để cấp chứng chỉ hành nghề.

Cách tiếp cận mới chuyển trọng tâm từ quản lý bằng thủ tục sang kiểm soát chất lượng bằng kỳ thi chuẩn hóa quốc gia. Khi đó, đầu ra của quá trình đào tạo nghề và tập sự được đánh giá tập trung, thống nhất, giảm đáng kể chi phí và thời gian cho công dân, tiết kiệm nguồn lực cho xã hội.

Song song với cải cách quy trình, dự thảo bổ sung tiêu chuẩn LS theo hướng nhấn mạnh yêu cầu về bản lĩnh chính trị, liêm chính, trung thực và kiên quyết bảo vệ công lý. Đây là sự bổ sung nhằm nâng cao chuẩn nghề nghiệp, tiệm cận với yêu cầu đối với các chức danh tư pháp khác trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách tư pháp ở nước ta.

Thị trường dịch vụ pháp lý - mở rộng nhưng kiểm soát minh bạch

Dự thảo Luật lần đầu làm rõ khái niệm dịch vụ pháp lý theo hướng bao quát, gồm tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng, tư vấn pháp luật và các dịch vụ pháp lý khác. Trên cơ sở đó, luật hóa các hành vi bị nghiêm cấm như mạo danh LS, sử dụng tên gọi gây nhầm lẫn hoặc cung cấp dịch vụ pháp lý trái quy định. Đây là nhóm quy định nhằm bảo vệ tính minh bạch và cạnh tranh lành mạnh của thị trường.

Đồng thời, dự thảo mở rộng không gian phát triển nghề nghiệp thông qua việc bổ sung các khái niệm như thẩm định pháp lý và ý kiến pháp lý. Đây được xem là cơ sở để nâng vai trò của LS trong hoạt động đầu tư, kinh doanh và quản trị rủi ro pháp lý.

Một định hướng quan trọng khác là thúc đẩy phát triển các tổ chức hành nghề LS theo hướng chuyên nghiệp và quy mô lớn hơn. Dự thảo cho phép công ty luật trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có thể có thành viên góp vốn, nhưng không tham gia điều hành hay can thiệp vào hoạt động chuyên môn. Quy định này mở ra khả năng huy động nguồn lực tài chính xã hội vào lĩnh vực dịch vụ pháp lý mà vẫn giữ nguyên tính độc lập nghề nghiệp.

Cùng với đó, mô hình nhiều người đại diện theo pháp luật trong tổ chức hành nghề được bổ sung, giúp tăng tính linh hoạt trong quản trị và giảm phụ thuộc vào một cá nhân duy nhất. Dự thảo cũng khuyến khích hợp tác giữa các tổ chức hành nghề LS trong và ngoài nước, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động nghề nghiệp.

Có thể thấy, dự thảo Luật LS (sửa đổi) thể hiện xu hướng cải cách theo hướng tinh gọn thủ tục, nâng chuẩn nghề nghiệp và mở rộng không gian phát triển thị trường dịch vụ pháp lý. Trọng tâm của lần sửa đổi này là chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy thiết kế thể chế phát triển, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo khung pháp lý, còn thị trường và tổ chức nghề nghiệp vận hành theo hướng minh bạch, cạnh tranh và tự hoàn thiện.