Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Tăng cường hậu kiểm, kiểm soát chặt thực phẩm lưu thông trên thị trường

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Tăng cường hậu kiểm, kiểm soát chặt thực phẩm lưu thông trên thị trường
Đại biểu Quốc hội nghe báo cáo dự thảo Luật (ảnh Quochoi.vn)

Theo thông tin từ Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đề xuất chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời tăng cường giám sát, kiểm soát chất lượng thực phẩm lưu thông trên thị trường.

Theo Cục An toàn thực phẩm, việc chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm là bước đổi mới tư duy quản lý nhà nước, thực hiện chủ trương được Bộ Chính trị khẳng định tại Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025. Theo đó, Nhà nước trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp ở khâu đầu vào nhưng tăng cường kiểm soát ở khâu lưu thông sản phẩm.

Cơ chế này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí hành chính, rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường và nâng cao khả năng cạnh tranh. Đồng thời, cơ quan quản lý có thể tập trung nguồn lực kiểm soát các mặt hàng có nguy cơ mất an toàn, kịp thời phát hiện, ngăn chặn vi phạm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đã dành riêng Điều 57 quy định về hậu kiểm, bao gồm đối tượng, nguyên tắc, biện pháp hậu kiểm, trách nhiệm của đoàn kiểm tra và tần suất kiểm tra trên thị trường.

Để nâng cao hiệu lực thực thi, dự thảo cũng bổ sung các biện pháp xử lý như thu hồi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, gỡ bỏ hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm tại Điều 50; thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm tại Điều 45 và thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn theo Điều 56.

Bên cạnh đó, Điều 21 quy định các tổ chức thử nghiệm của Nhà nước thực hiện lấy mẫu thực phẩm trên thị trường để phối hợp giám sát với cơ quan chức năng. Điều 5 cũng khuyến khích Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng, cộng đồng và người dân tham gia giám sát doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Cũng theo Cục An toàn thực phẩm, hoạt động hậu kiểm có thể được thực hiện thông qua một hoặc nhiều biện pháp như thanh tra, kiểm tra, lấy mẫu và thử nghiệm thực phẩm đang lưu thông trên thị trường nhằm giám sát, truy xuất nguồn gốc xuất xứ.

Dự thảo phân định rõ hoạt động thanh tra thực hiện theo Luật Thanh tra; kiểm tra an toàn thực phẩm thực hiện theo quy định của pháp luật về kiểm tra chuyên ngành. Trong đó, kiểm tra chuyên ngành có thể được tiến hành theo kế hoạch kiểm tra chuyên đề hoặc đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, xảy ra sự cố, sự kiện bất thường hoặc theo chỉ đạo của thủ trưởng cơ quan kiểm tra nhà nước, yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền. Các hoạt động này thực hiện theo Nghị định số 217/2025/NĐ-CP ngày 5/8/2025.

Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo quy định nguyên tắc chỉ thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp tối đa một lần trong năm, nhằm tránh chồng chéo giữa các cơ quan quản lý, giảm gánh nặng cho người dân và doanh nghiệp. Quy định này hướng tới thể chế hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW và bảo đảm phù hợp với Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.

Tuy nhiên, giới hạn tần suất kiểm tra không áp dụng cứng nhắc đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật; phát hiện nguyên liệu thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, phụ gia hoặc hương liệu thực phẩm bị sử dụng sai mục đích, lạm dụng thành chất có hại. Căn cứ kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu thử nghiệm, thông tin về sự cố an toàn thực phẩm, kết quả giám sát và lịch sử tuân thủ pháp luật của tổ chức, cá nhân, cơ quan chức năng có thể lựa chọn đối tượng, sản phẩm để hậu kiểm với tần suất nhiều hơn một lần mỗi năm.

Đối với ý kiến đề xuất thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm trong trường hợp sản xuất hàng giả là thực phẩm, phụ gia thực phẩm hoặc sử dụng chất cấm, Cục An toàn thực phẩm cho biết nội dung xử lý này đã được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính và các nghị định hướng dẫn. Ngoài xử phạt hành chính, tổ chức, cá nhân vi phạm còn có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tước quyền sử dụng giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Trường hợp hành vi có dấu hiệu tội phạm sẽ bị xử lý hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Việc chuyển mạnh sang hậu kiểm được kỳ vọng vừa tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, vừa nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và hiệu quả kiểm soát an toàn thực phẩm, nhất là đối với những sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Nguyễn Tuấn