Dự án 5000 tỷ cải tạo rạch Thủ Đức kỳ vọng giúp khu "lòng chảo" thoát cảnh siêu ngập úng

Ám ảnh “chợ nổi” giữa lòng đô thị hiện đại

Khu vực chợ Thủ Đức (phường Thủ Đức) từ lâu đã bị ví như một “rốn ngập” hay một “lòng chảo” chứa nước đầy ám ảnh của TP Hồ Chí Minh mỗi khi mùa mưa tới. Chỉ cần một cơn mưa trút xuống, nơi đây lập tức hỗn loạn, trở thành “chợ nổi” giữa lòng đô thị hiện đại.

Ông Trần Văn Năm, người dân khu vực chợ Thủ Đức cho biết, thực trạng ngập lụt tại đây diễn ra như một “điệp khúc” buồn, lặp đi lặp lại qua nhiều năm với mức độ ngày càng nghiêm trọng. Các tuyến đường huyết mạch bao quanh khu chợ như Dương Văn Cam, Kha Vạn Cân, Tâm Tâm Xã, Tô Ngọc Vân, Đặng Thị Rành thường xuyên bị nhấn chìm trong làn nước đục ngầu, sâu từ 0,2 đến 0,5 mét. Do địa hình đặc thù của các con đường lân cận có độ dốc lớn, dòng nước mưa cuồn cuộn đổ dốc tạo thành những luồng nước chảy xiết cực kỳ nguy hiểm, làm tê liệt giao thông và khiến cuộc sống cũng như hoạt động buôn bán của người dân hoàn toàn đảo lộn.

Theo Sở Xây dựng, chợ Thủ Đức thuộc vùng trũng thấp nhất, nằm “dưới chân đồi” và đóng vai trò như điểm hội tụ dòng chảy của toàn bộ khu vực. Lòng chảo này phải gánh lượng nước khổng lồ đổ về từ ba hướng chính: phía Bắc là lưu vực Hoàng Diệu - Kha Vạn Cân; phía Tây Bắc đón nhận dòng chảy từ khu vực Dĩ An dọc theo tuyến đường sắt và suối Linh Tây; còn phía Đông là toàn bộ lượng nước từ ngã tư Thủ Đức dồn dập đổ về rạch Cầu Ngang và rạch Thủ Đức.

Mặt khác, tốc độ bê tông hóa nhanh chóng, các khoảng đất trống tự nhiên bị thay thế bằng nhà cửa và đường sá khiến khả năng thấm hút nước tự nhiên của đất giảm mạnh, hầu hết nước mưa đều dồn trực tiếp vào hệ thống cống. Trong khi đó, hầu hết các hệ thống cống và tuyến giao thông xung quanh đều được thiết kế dẫn nước trực tiếp về phía khu vực chợ, nhưng hướng tiêu thoát nước chính về phía hạ lưu qua rạch Cầu Ngang và rạch Thủ Đức lại chưa được đầu tư mở rộng đồng bộ. Hệ quả là hệ thống cống nhanh chóng bị quá tải, nước không kịp thoát đã phun ngược lên mặt đường, cuốn trôi mọi sinh hoạt thường nhật.

Để đối phó với tình trạng ngập lụt triền miên này, người dân xung quanh chợ Thủ Đức chỉ còn biết tự cứu mình bằng cách liên tục nâng cao nền nhà. Tuy nhiên, giải pháp tình thế này cũng không thể ngăn nổi dòng nước tràn vào mấp mé hiên nhà mỗi khi trời đổ mưa lớn. Cảnh tượng người dân chật vật tát nước, tiểu thương vất vả dọn dẹp hàng hóa dở dang và dòng xe chết máy nối đuôi nhau giữa làn nước xiết đã trở thành một thực trạng nhức nhối...

Đầu tư khoảng 5.000 tỷ đồng cải tạo khu vực

Để giải quyết căn cơ bài toán này, mới đây, TP Hồ Chí Minh dự kiến sẽ tiến hành cải tạo và nạo vét rạch Thủ Đức với quy mô lòng rạch rộng từ 11m đến 30m, sâu từ 2 đến 3.5m trên tổng chiều dài khoảng 3.000m (bao gồm cả nhánh rạch chính và rạch Nhà Trà).

Theo Sở Xây dựng, việc thực hiện dự án này sẽ đóng vai trò như một hồ điều tiết tự nhiên. Khi lòng rạch được nạo vét thông thoáng và luôn vận hành duy trì ở mực nước thấp, hệ thống này sẽ chủ động tạo ra một dung tích chứa lớn để sẵn sàng đón nhận và tiêu thoát toàn bộ lượng nước mưa đổ về từ các tuyến thoát nước ngang trong toàn bộ lưu vực. Năng lực chống ngập này sẽ được củng cố hơn nhờ việc nâng cấp công suất trạm bơm kiểm soát triều tại cửa rạch giáp sông Sài Gòn từ 7.200 m3/h lên tới khoảng 120.000 m3/h, giúp bảo vệ đời sống dân sinh trước áp lực ngày càng lớn của thiên tai và biến đổi khí hậu.

Về việc quyết định đầu tư dự án, UBND Thành phố cho biết, địa phương dự kiến sẽ đầu tư khoảng 5.124 tỷ đồng để cải tạo khu vực. Trong đó, Thành phố sẽ chi khoảng 2.771 tỷ đồng cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho các hộ dân bị ảnh hưởng. Phần còn lại sẽ chi cho công tác xây dựng các hạng mục cải tạo của dự án, từ nạo vét lòng rạch, kè bảo vệ bờ, đường giao thông dọc rạch đến việc xây dựng mảng xanh công viên và nâng cấp công suất trạm bơm chống ngập…

Lộ trình triển khai dự án được kéo dài trong vòng 6 năm, từ năm 2026 đến năm 2031, gắn liền với kế hoạch phân bổ vốn trung hạn qua các giai đoạn. Trong giai đoạn đầu từ 2026 đến 2030, nhu cầu vốn ước tính khoảng 3.558 tỷ đồng. Bước sang giai đoạn 2030 – 2031, cần nguồn vốn khoảng 1.566 tỷ đồng.

Thành phố cũng kỳ vọng, bên cạnh mục tiêu chống ngập, dự án còn là đòn bẩy quan trọng để chỉnh trang diện mạo đô thị và cải thiện chất lượng môi trường sống. Thành phố sẽ đầu tư đồng bộ hệ thống đường giao thông dọc hai bên bờ rạch với lộ giới rộng tối thiểu 13m (thiết kế gồm vỉa hè và ít nhất hai làn xe chạy), kết hợp lắp đặt hệ thống chiếu sáng, hào kỹ thuật hiện đại cùng mạng lưới thoát nước mưa và nước thải sinh hoạt riêng biệt. Đặc biệt, những dải công viên xanh được bố trí xen kẽ dọc theo tuyến bờ kè không chỉ giúp thanh lọc không khí, giảm thiểu ô nhiễm môi trường mà còn kiến tạo những không gian công cộng quý giá cho người dân sinh hoạt cộng đồng...

UBND Thành phố yêu cầu các cơ quan chức năng giải quyết triệt để vấn đề an toàn dân sinh thông qua việc di dời nhà ven kênh rạch. Dự kiến, dự án sẽ thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho khoảng 435 trường hợp bị ảnh hưởng (trong đó có 238 hộ giải tỏa hoàn toàn và 197 hộ giải tỏa một phần) trên tổng diện tích thu hồi đất lên tới 15,698 ha...