Đột phá từ cơ sở: “Bình dân hóa” thủ tục thi hành án bằng trí tuệ nhân tạo

Rào cản từ sự “khô khan” của luật định

Bước vào trụ sở cơ quan THADS, hình ảnh quen thuộc thường thấy là những người dân, đại diện doanh nghiệp mang tâm lý lo âu, lúng túng giữa một “rừng” thủ tục. Các văn bản quy phạm pháp luật, từ Luật THADS cho đến các Nghị định, Thông tư, Quyết định ban hành kèm theo quy trình hướng dẫn thường mang tính hàn lâm, sử dụng thuật ngữ chuyên ngành nghiêm ngặt. Điều này vô hình trung tạo ra rào cản lớn đối với đại đa số người dân.

Thực trạng cho thấy, đương sự rất khó để tự mình nắm bắt trọn vẹn quy trình: từ nộp đơn yêu cầu thi hành án, mốc thời gian tự nguyện thi hành án, quy trình xác minh điều kiện thi hành án, cho đến các bước áp dụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế hay bán đấu giá tài sản. Sự thiếu am hiểu này đôi khi là mầm mống sinh ra tâm lý e ngại, bất hợp tác, thậm chí dẫn đến những bức xúc, khiếu nại vượt cấp không đáng có.

Làm thế nào để “mềm hóa” pháp luật, đưa quy trình thi hành án đến gần dân một cách dễ hiểu nhất? Đó là trăn trở luôn thường trực đối với tập thể lãnh đạo và cán bộ tại Phòng Thi hành án dân sự Khu vực 2 – Đồng Tháp.

 Dùng AI làm công cụ “đồ họa hóa” quy trình pháp lý

Từ thực tiễn đó, một “cách làm hay, mô hình sáng tạo” đã được nhen nhóm và hiện thực hóa. Dấu ấn nổi bật của mô hình này gắn liền với sự nhạy bén của đồng chí Phạm Văn Thành – Phó Trưởng phòng Phòng Thi hành án dân sự Khu vực 2 – Đồng Tháp, một Chấp hành viên dạn dày kinh nghiệm thực tiễn. Nắm bắt xu hướng công nghệ, chuyển đổi số, đồng chí đã chủ động tham mưu cho Lãnh đạo đơn vị triển khai sáng kiến đột phá: Ứng dụng AI để thiết kế các đồ họa thông tin (Infographic) tuyên truyền pháp luật.

Thay vì cung cấp cho đương sự những tờ thông báo rợp chữ, đồng chí Phạm Văn Thành đã dùng các công cụ AI để tóm tắt văn bản luật, chắt lọc từ khóa và sơ đồ hóa các bước thủ tục. Những quy định phức tạp về nộp đơn yêu cầu, đóng tạm ứng án phí, án phí hay quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo đều được “dịch” sang ngôn ngữ bình dân.

Các Infographic được thiết kế trực quan với hình ảnh minh họa sinh động, bố cục màu sắc rõ ràng và các mũi tên chỉ dẫn trình tự thời gian. Đặc biệt, sáng kiến còn tích hợp mã QR Code ngay trên Infographic và được niêm yết công khai tại khu vực tiếp công dân. Chỉ với một thao tác quét mã bằng điện thoại thông minh, người dân lập tức được liên kết đến các quy trình, các biểu mẫu điện tử, Cổng dịch vụ công Quốc gia, hoặc số tài khoản của Kho bạc, Ngân hàng để thực hiện nghĩa vụ một cách nhanh chóng, chuẩn xác.

Ngoài ra vào thời điểm sáp nhập 04 đơn vị Chi cục THADS cấp huyện (thành phố Gò Công, huyện Gò Công Đông, huyện Gò Công Tây và huyện Tân Phú Đông) thành lập Phòng THADS khu vực 2 – Đồng Tháp, trụ sở mới đặt tại Phường Long Thuận, tỉnh Đồng Tháp (phường 2, thành phố Gò Công, tỉnh Tiền Giang cũ). Để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tìm đến trụ sở mới, đồng chí Phạm Văn Thành đã tạo mã QR Code cho địa chỉ mới và tham mưu lãnh đạo ban hành thông báo trụ sở làm việc mới của Phòng THADS Khu vực 2 – Đồng Tháp đính kèm mã QR Code để người dân quét và đi theo chỉ dẫn của Google Maps.

Đồng chí Phạm Văn Thành luôn tâm niệm: “Chúng tôi mong muốn mỗi người dân khi đến cơ quan THADS không còn cảm thấy áp lực vì thủ tục hành chính. AI chỉ là công cụ, mục đích cuối cùng là sự phục vụ tận tâm cho người dân và doanh nghiệp”.

Hiệu quả “kép”: Giải phóng sức lao động, nhân lên niềm tin

Dù mới được triển khai, mô hình Infographic pháp lý do AI hỗ trợ tại Phòng Thi hành án dân sự Khu vực 2 – Đồng Tháp đã minh chứng được giá trị thực tiễn to lớn, mang lại một “hiệu quả kép”.

Về phía cán bộ, công chức: Sáng kiến đã giúp giải phóng đáng kể áp lực công việc. Tại khâu tiếp công dân, thay vì phải lặp đi lặp lại việc giải thích một trình tự thủ tục cho nhiều người, công chức giờ đây sử dụng Infographic như một “trợ lý ảo” đắc lực. Điều này giúp chuẩn hóa ngôn ngữ giao tiếp, hạn chế sai sót, đồng thời giúp công chức có thêm thời gian tập trung vào các nghiệp vụ chuyên môn sâu như xác minh, giải quyết án.

Về phía người dân và doanh nghiệp: Cốt lõi của sự phục vụ được thể hiện qua tiêu chí “Dễ hiểu - dễ nhớ - dễ thực hiện”. Nhìn vào sơ đồ, đương sự lập tức biết hồ sơ của mình đang ở giai đoạn nào, cần nộp giấy tờ gì. Sự công khai, minh bạch này đã phá vỡ rào cản tâm lý, kéo cơ quan công quyền lại gần với Nhân dân.

Bà Võ Thị Ngọc Liên, ngụ ở Khu phố Hòa Thân, phường Sơn Qui, tỉnh Đồng Tháp liên hệ giải quyết thủ tục tại Phòng Thi hành án dân sự Khu vực 2 – Đồng Tháp phấn khởi chia sẻ: “Lúc đầu tôi mang một xấp giấy tờ đến rất loay hoay không biết bắt đầu từ đâu. Nhờ nhìn bảng hướng dẫn bằng hình ảnh và quét mã QR, tôi tự điền mẫu đơn rất nhanh mà không cần hỏi đi hỏi lại cán bộ”.

Khi người dân đã hiểu đúng, hiểu đủ về thủ tục thi hành án, ý thức tự nguyện thi hành án được nâng cao rõ rệt, tình trạng khiếu nại sai sự thật do thiếu hiểu biết pháp luật cũng từ đó giảm thiểu đáng kể.

Có thể khẳng định, sáng kiến ứng dụng AI thiết kế Infographic tại cơ sở không chỉ đơn thuần là một thao tác kỹ thuật, mà là minh chứng sống động cho tinh thần “dám nghĩ, dám làm”. Đây là sự dấn thân của thế hệ cán bộ THADS hiện đại trong kỷ nguyên số, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị, hướng tới xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ và nghiêm minh. Những mô hình sáng tạo, hiệu quả từ cơ sở như thế này rất cần được nghiên cứu, lan tỏa và nhân rộng trong toàn hệ thống.