Đồng Nai xanh hóa khu công nghiệp, nâng chất lượng thu hút đầu tư

Ngày 28/7, tại TP Đồng Nai tổ chức Diễn đàn “Xây dựng khu công nghiệp sinh thái, thông minh - động lực thu hút đầu tư và phát triển kinh tế xanh vùng Đông Nam Bộ”. Diễn đàn có sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư nhằm thảo luận, đề xuất giải pháp phát triển khu công nghiệp trong giai đoạn mới.

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Kim Long - Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Đồng Nai nhấn mạnh, chuyển đổi xanh, phát triển bền vững và giảm phát thải không còn là mục tiêu của tương lai mà đã trở thành yêu cầu cấp bách trong quá trình phát triển hiện nay. Đối với địa phương có quy mô công nghiệp lớn như Đồng Nai, đây vừa là trách nhiệm, vừa là cơ hội để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng thu hút đầu tư và tạo nền tảng phát triển bền vững.

Theo ông Long, xây dựng khu công nghiệp sinh thái, thông minh không chỉ nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường mà còn là quá trình tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại, tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí, nâng cao năng suất và gia tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, đầu tư cho chuyển đổi xanh không đơn thuần là chi phí mà chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tương lai phát triển của địa phương.

Trong thời gian tới, TP Đồng Nai sẽ tiếp tục thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên các dự án công nghệ cao, công nghệ sạch, có giá trị gia tăng lớn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thân thiện với môi trường. Thành phố cũng từng bước chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu theo mô hình sinh thái; thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, tái sử dụng nước, tuần hoàn chất thải và hình thành các mô hình cộng sinh công nghiệp.

Song song đó, Đồng Nai sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị khu công nghiệp, đặc biệt trong giám sát môi trường, quản lý năng lượng, chất thải và kiểm kê phát thải khí nhà kính. Thành phố đồng thời tăng cường hợp tác với các bộ, ngành, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp để huy động nguồn lực phục vụ quá trình chuyển đổi xanh.

TP Đồng Nai cam kết tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, đẩy mạnh cải cách hành chính, đồng hành tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp; ưu tiên các nhà đầu tư có công nghệ tiên tiến, tầm nhìn dài hạn và trách nhiệm với môi trường, cộng đồng.

Trình bày tham luận tại diễn đàn, ông Phạm Việt Phương - Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu kinh tế TP Đồng Nai cho rằng, bước vào giai đoạn phát triển mới, bài toán đặt ra đối với Đồng Nai không còn là thu hút được bao nhiêu vốn đầu tư, mà là xác lập vị thế trong chuỗi cung ứng hiện đại, hướng tới tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Theo định hướng đến năm 2065, Đồng Nai sẽ phát triển theo mô hình đô thị sân bay, đô thị ven sông, đa trung tâm, đa mục tiêu, xanh và thông minh. Trong đó, khu vực phía Bắc TP Đồng Nai sẽ trở thành cực tăng trưởng công nghiệp mới, tập trung phát triển công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp chế biến sâu và từng bước hình thành trung tâm kinh tế tuần hoàn, khu công nghiệp sinh thái.

Khu vực phía Nam sẽ giảm dần các ngành công nghiệp truyền thống, ưu tiên phát triển đô thị, dịch vụ, logistics, hàng không và các ngành có giá trị gia tăng cao gắn với Cảng hàng không quốc tế Long Thành.

Ông Phương cho biết, Đồng Nai hiện có 89 khu công nghiệp trong quy hoạch, trong đó 44 khu công nghiệp đang hoạt động, thu hút khoảng 38,18 tỷ USD vốn FDI đăng ký. Đến nay, 43/44 khu công nghiệp đang hoạt động đã có hệ thống xử lý nước thải tập trung.

Đồng Nai đặt mục tiêu giai đoạn 2025-2030 giảm 20% lượng phát thải khí nhà kính; giai đoạn 2030-2035 giảm 45%; giai đoạn 2035-2045 hướng tới trung hòa carbon và đến năm 2050 đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero).

Riêng giai đoạn 2026-2030, địa phương phấn đấu 100% doanh nghiệp trong các khu công nghiệp được quán triệt định hướng phát triển khu công nghiệp sinh thái và kinh tế tuần hoàn; tối thiểu 2 khu công nghiệp được chứng nhận khu công nghiệp sinh thái; ít nhất 10% doanh nghiệp áp dụng toàn diện các giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn (RECP); 90% khu công nghiệp triển khai các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả.

Theo ông Phương, nhiều mô hình chuyển đổi xanh tại Đồng Nai đã mang lại hiệu quả rõ nét. Điển hình, Công ty Ajinomoto Biên Hòa triển khai mô hình “Zero Emission”, đưa phần lớn chất thải phát sinh trở thành sản phẩm phụ có giá trị kinh tế.

Tại Khu công nghiệp AMATA, dự án thí điểm do Tổ chức Phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) hỗ trợ đã nâng chỉ số khu công nghiệp sinh thái toàn cầu từ 41% lên 86% sau 4 năm triển khai. Dự án giúp tiết kiệm khoảng 4,36 tỷ đồng mỗi năm, giảm tiêu thụ 1,8 triệu kWh điện, tiết kiệm 28.000 m³ nước và cắt giảm khoảng 1.510 tấn CO₂ mỗi năm. Mô hình được đánh giá có khả năng nhân rộng, với tiềm năng cắt giảm khoảng 42.000 tấn CO₂ mỗi năm.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, như chi phí đầu tư công nghệ lớn, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ; thiếu hành lang pháp lý đồng bộ cho cộng sinh công nghiệp; hạ tầng kết nối và nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực công nghệ xanh chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển khu công nghiệp thế hệ mới theo tinh thần Nghị quyết số 16-NQ/TW, Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu kinh tế TP Đồng Nai đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm, gồm: xây dựng hệ sinh thái khu công nghiệp - đô thị sân bay; thu hút có chọn lọc các dự án công nghệ cao; hoàn thiện cơ chế, hạ tầng và quản trị thông minh; phát triển nguồn nhân lực số; đầu tư hạ tầng xã hội, đặc biệt là nhà lưu trú cho công nhân.

Theo đó, Đồng Nai dự kiến phát triển Khu công nghiệp số Long Thành với quy mô khoảng 119 ha, thu hút đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), nghiên cứu và phát triển (R&D), gắn với hạ tầng số như mạng 5G và trung tâm dữ liệu.

Đồng thời, địa phương sẽ phát triển Khu đô thị mới sáng tạo Bình An quy mô khoảng 300 ha và Khu khoa học - công nghệ Đồng Xoài quy mô khoảng 200 ha, nhằm hình thành chuỗi liên kết từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, thử nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm.

Trong thu hút đầu tư, Đồng Nai tiếp tục sàng lọc các dự án FDI theo hướng ưu tiên công nghệ cao, bán dẫn, AI, hàng không vũ trụ, vật liệu mới và trung tâm dữ liệu; kiên quyết không tiếp nhận các dự án thâm dụng lao động, tiêu hao nhiều năng lượng, gây ô nhiễm hoặc có giá trị gia tăng thấp.

Công tác quản lý khu công nghiệp cũng sẽ được số hóa thông qua ứng dụng Internet vạn vật (IoT), AI và dữ liệu lớn, kết hợp với hệ thống giám sát môi trường tự động và kiểm kê khí nhà kính.

Tại diễn đàn, luật sư Trần Đại Nghĩa, Giám đốc Công ty Luật FIIVN Legal cho rằng, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, các địa phương thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam như Đồng Nai, Tây Ninh và Lâm Đồng đang xây dựng lại quy hoạch phát triển theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Theo ông Nghĩa, các quy hoạch mới sẽ dành quỹ đất quy mô lớn để phát triển khu công nghiệp sinh thái ngay từ đầu. Đồng thời, bộ máy chính quyền được tổ chức tinh gọn sẽ góp phần rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, mở ra “thời điểm vàng” cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp cần sớm tích hợp các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án; đồng thời thực hiện thẩm định pháp lý chuyên sâu trước những thay đổi của Luật Đất đai, Luật Đầu tư và quá trình điều chỉnh quy hoạch đang diễn ra tại các địa phương.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn KN Holdings, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam nhận định, với lợi thế từ Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hệ thống cao tốc liên vùng và cụm cảng biển Cái Mép - Thị Vải, Đồng Nai đang sở hữu khả năng kết nối đa phương thức nổi bật, tạo nền tảng để trở thành trung tâm công nghiệp thế hệ mới của vùng Đông Nam Bộ.

Ông Tuấn Anh đề xuất Đồng Nai tập trung phát triển các khu công nghiệp thế hệ mới gắn với ngành bán dẫn, điện tử công nghệ cao, trung tâm dữ liệu và năng lượng tái tạo; xây dựng hệ sinh thái năng lượng xanh theo cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), tăng cường liên kết giữa Đồng Nai, TP Hồ Chí Minh, Tây Ninh và Lâm Đồng để hình thành chuỗi cung ứng hoàn chỉnh.

Bên cạnh đó, địa phương cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách mang tính đột phá đối với khu công nghiệp sinh thái, khu thương mại tự do và các mô hình hợp tác công - tư trong phát triển hạ tầng.