Đồng Nai tìm lời giải để du lịch bứt phá trong bối cảnh mới

Từ cú hích sân bay quốc tế Long Thành đến hệ sinh thái rừng – hồ – nông nghiệp rộng lớn, Đồng Nai đang đứng trước cơ hội tái định vị du lịch theo hướng hiện đại, xanh và đa trung tâm. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành ngành kinh tế quan trọng, tỉnh Đồng Nai được cho là cần một cấu trúc phát triển rõ hơn, hạ tầng đồng bộ hơn và cơ chế điều phối mạnh hơn.

Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Trường Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai cho biết Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã giao Đảng ủy UBND tỉnh tham mưu xây dựng Nghị quyết chuyên đề của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, có đóng góp lớn vào GRDP của tỉnh.

Theo lãnh đạo UBND tỉnh, Đồng Nai đang đứng trước những cơ hội mới để tạo bước chuyển mạnh mẽ cho ngành du lịch. Trong đó, sân bay quốc tế Long Thành dự kiến đi vào vận hành thương mại từ giữa đến cuối năm nay được xem là cú hích lớn, đồng thời là hạt nhân mở ra không gian phát triển mới.

Cùng với động lực từ Long Thành, Đồng Nai cũng đang thúc đẩy các đề xuất cơ chế, chính sách với Trung ương, Chính phủ và Quốc hội để tạo thêm dư địa phát triển trong giai đoạn mới.

Theo ông Lê Trường Sơn, tỉnh Đồng Nai nhận thức rõ sự phát triển của Đồng Nai không thể tách rời TP HCM và cần có những định hướng tương xứng trong chuỗi liên kết vùng. Mục tiêu đến năm 2030 trở thành thành phố trực thuộc Trung ương cũng được xem là một nền tảng quan trọng để Đồng Nai tái cấu trúc không gian phát triển, trong đó có du lịch.

Tuy vậy, lãnh đạo tỉnh Đồng Nai cũng nhìn nhận khá thẳng thắn rằng du lịch Đồng Nai lâu nay vẫn chủ yếu dừng ở mức tiềm năng. Dù có lợi thế lớn về hồ Trị An, tài nguyên rừng, khoáng nóng và bản sắc văn hóa các dân tộc như Chơ Ro, S’tiêng…, nhưng việc khai thác vẫn chưa tương xứng với điều kiện sẵn có.

Những điểm nghẽn nổi lên là hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, dịch vụ ăn uống, vận chuyển, lưu trú còn thiếu sức hút và chưa tạo được lực hấp dẫn đủ mạnh với nhà đầu tư.

Những đánh giá này cũng trùng khớp với các tham luận tại hội thảo. Đại diện của Sở Xây dựng Đồng Nai cho rằng Đồng Nai hiện sở hữu không gian phát triển rất rộng, hội tụ đủ yếu tố của du lịch sinh thái rừng – hồ – núi, du lịch nông nghiệp, du lịch văn hóa – lịch sử và cả tiềm năng hình thành đô thị du lịch sân bay gắn với Long Thành.

Tuy nhiên, để du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế quan trọng, điều kiện tiên quyết là phải xây dựng hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại và kết nối hiệu quả giữa các vùng du lịch.

Theo Sở Xây dựng Đồng Nai, thực tế hiện nay Đồng Nai vẫn chưa hình thành rõ các hành lang giao thông – du lịch liên vùng. Nhiều tuyến giao thông quan trọng chủ yếu phục vụ vận tải hàng hóa và giao thông liên tỉnh, chưa được tổ chức theo hướng tạo thành các chuỗi sản phẩm du lịch hấp dẫn.

Bên cạnh đó, các tuyến kết nối với TP HCM thường xuyên ùn tắc vào cuối tuần, còn hạ tầng tiếp cận các khu sinh thái như hồ Trị An, Mã Đà, Cát Tiên, Bù Gia Mập hay Núi Chứa Chan vẫn còn yếu.

Đáng chú ý, đại diện Sở xây dựng Đồng Nai cũng chỉ ra rằng lợi thế giao thông đa phương thức của Đồng Nai vẫn chưa được chuyển hóa thành lợi thế du lịch. Đường thủy trên sông Đồng Nai và hồ Trị An chưa được khai thác hiệu quả, chưa hình thành các tuyến kết nối giữa các phương thức vận tải, trong khi hạ tầng chuẩn bị cho việc khai thác du lịch gắn với sân bay Long Thành còn chưa đồng bộ. Nếu không chuẩn bị tốt các tuyến kết nối ngay từ bây giờ, Đồng Nai sẽ khó tận dụng hiệu quả cơ hội khi sân bay đi vào vận hành.

Ở góc độ nghiên cứu, tham luận của nhóm giảng viên Đại học Kinh tế TP HCM (UEH) nhấn mạnh vấn đề của du lịch Đồng Nai không phải thiếu tài nguyên, mà thiếu một cấu trúc phát triển đủ rõ để các nguồn lực tương tác và hỗ trợ lẫn nhau.

Theo nhóm nghiên cứu, khi mỗi khu vực phát triển như một “ốc đảo”, mỗi dự án hoạt động theo cách riêng, tổng thể hệ thống rất khó tạo ra giá trị lớn hơn tổng các phần riêng lẻ. Từ thực trạng đó, UEH đề xuất Đồng Nai cần một mô hình phát triển du lịch đa trung tâm, trong đó mỗi cực có bản sắc riêng nhưng được kết nối bằng hành lang hạ tầng, dòng khách và cơ chế điều phối thống nhất.

Theo tham luận này, các hub du lịch chủ lực hiện có thể kể đến như Suối Mơ, Cát Tiên, Golf Long Thành, Trị An, Bù Gia Mập, Bà Rá; còn các node trung gian có thể là Long Khánh, Tà Lài, các điểm dừng chân, làng nghề, nông trại.

Đặc biệt, UEH nhấn mạnh vai trò của governance, tức tầng điều phối của quản lý nhà nước. Nếu thiếu tầng điều phối này, hạ tầng sẽ lệch pha, đầu tư thiếu tập trung, thương hiệu yếu và các hub không thể kết nối với nhau thành một mạng lưới trải nghiệm liên hoàn.

Long Thành được xem là cực mở cửa quan trọng nhất trong cấu trúc mới ấy. Theo các tham luận, đây không chỉ là sân bay đơn thuần mà còn là hạt nhân có khả năng kéo theo đô thị sân bay, du lịch MICE, lưu trú cao cấp, mua sắm, nghỉ dưỡng ngắn ngày và nhiều dịch vụ phi hàng không.

Khi đó, Đồng Nai có cơ hội chuyển từ vị thế “đi ngang qua” sang “dừng lại để trải nghiệm”, giữ chân được khách, kéo dài lưu trú và tăng chi tiêu tại chỗ. Quan điểm này cũng rất phù hợp với mong muốn của lãnh đạo tỉnh về việc xác định rõ vai trò của Long Thành trong chiến lược phát triển du lịch chất lượng cao, đẳng cấp quốc tế.

Song để Long Thành không trở thành một cực phát triển tách rời, những không gian sinh thái và bản sắc của Đồng Nai phải được kéo vào cùng một bản đồ du lịch.

Đại diện của Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai cho biết sau sáp nhập, Đồng Nai có diện tích tự nhiên khoảng 12.737 km2, dân số trên 4,49 triệu người, là vùng đất giao thoa của nhiều cộng đồng cư dân, trong đó có người Mạ, Chơ Ro, S’tiêng, Hoa, Khmer, tạo nên kho tàng văn hóa dân gian phong phú. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển du lịch sinh thái gắn với rừng, du lịch cộng đồng và các sản phẩm văn hóa bản địa.

Cũng theo tham luận này, Đồng Nai hiện có hơn 370.000 ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt 25,28%, cùng hệ sinh thái tự nhiên rất đa dạng với hồ Trị An, hồ Cần Đơn, núi Chứa Chan, núi Bà Rá, Vườn quốc gia Cát Tiên, Khu Bảo tồn thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai và nhiều không gian sinh thái, lịch sử khác.

Vườn quốc gia Cát Tiên được IUCN công nhận đạt Danh lục Xanh, còn Khu Bảo tồn thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai được công nhận là Vườn di sản ASEAN. Đây là những tài sản rất hiếm, giúp Đồng Nai có cơ sở để định vị mình trên bản đồ du lịch xanh và bền vững của khu vực.

Trong bức tranh ấy, Trị An nổi lên như một cực du lịch giàu triển vọng. Tham luận của UBND xã Trị An cho biết địa phương này sở hữu hơn 12.988 ha mặt nước hồ Trị An, hàng chục đảo lớn nhỏ như đảo Ó – Đồng Trường, cùng các di tích quốc gia đặc biệt như Căn cứ Khu ủy miền Đông Nam Bộ, Trung ương Cục miền Nam và địa đạo Suối Linh. Đây là điều kiện để phát triển đồng thời du lịch mặt nước, nghỉ dưỡng đảo, thể thao giải trí, du lịch “về nguồn” và giáo dục truyền thống cách mạng.

Trong khi đó, Khu Bảo tồn thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai được nhìn nhận như một không gian có thể phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giáo dục môi trường và dịch vụ chất lượng cao gắn với bảo tồn.

Theo tham luận của đơn vị này, UBND tỉnh Đồng Nai đã phê duyệt đề án du lịch với 37 tuyến và 51 dự án du lịch theo hình thức cho thuê môi trường rừng hoặc liên doanh, liên kết để kinh doanh du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí. Hướng tiếp cận được nhấn mạnh là khai thác hiệu quả tài nguyên rừng nhưng vẫn bảo đảm bền vững, xanh và thân thiện với môi trường.

Từ những phân tích tại hội thảo có thể thấy, Đồng Nai đang đứng trước cơ hội lớn nhưng cũng đối diện yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Tỉnh Đồng Nai không thiếu tài nguyên, cũng không thiếu vị trí chiến lược, nhưng cần một bản đồ phát triển đủ rõ để Long Thành, Trị An, Cát Tiên, rừng ngập mặn Long Thành, Núi Chứa Chan hay các vùng nông nghiệp – cộng đồng không còn phát triển rời rạc. Khi các điểm đến được kết nối bằng hạ tầng, sản phẩm và cơ chế điều phối thống nhất, du lịch Đồng Nai mới có thể chuyển từ tiềm năng sang năng lực cạnh tranh thực sự.

Với tinh thần đó, hội thảo không chỉ là nơi nhận diện cơ hội mà còn là dịp để Đồng Nai tìm lời giải cho bài toán phát triển du lịch trong giai đoạn mới. Nghị quyết chuyên đề mà tỉnh đang xây dựng, nếu được cụ thể hóa bằng quy hoạch, hạ tầng, xúc tiến đầu tư, chuyển đổi số và cơ chế hợp tác công – tư hiệu quả, có thể trở thành “kim chỉ nam” đưa du lịch Đồng Nai thoát khỏi tình trạng manh mún. Và nếu tận dụng đúng thời cơ từ Long Thành cùng hệ sinh thái rừng – hồ – nông nghiệp sẵn có, Đồng Nai hoàn toàn có cơ sở để hình thành một diện mạo du lịch mới, hiện đại hơn, xanh hơn và có sức cạnh tranh cao hơn trong vùng Đông Nam Bộ.