Đóng góp của nhà nông: Gánh nặng quá sức
Tiền làm đường giao thông nông thôn, kiên cố hoá kênh mương, tiền xây dựng trường học, trạm y tế, thuỷ lợi phí, quỹ an ninh quốc phòng, quỹ phòng, chống lụt bão, quỹ xoá nhà tranh vách đất, quỹ khuyến học... là những khoản thu, đang trở thành gánh nặng đối với nông dân trong điều kiện đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, thu nhập từ nông nghiệp thấp.
Chủ tịch UBND xã Đoàn Xá (Kiến Thụy) cho biết: “Vụ chiêm xuân vừa rồi, ở Đoàn Xá nhiều gia đình mất mùa, trong khi đó, giá vật tư nông nghiệp, chi phí đầu vào sản xuất tăng vùn vụt. Sản xuất nông nghiệp hiệu quả thấp, nhiều người dân không còn mặn mà với đồng ruộng. Nhà tôi có 5 tiêu chuẩn ruộng cấy, mỗi tiêu chuẩn được 1,6 sào. Đến vụ thu hoạch, trừ chi phí, chỉ còn thu được mỗi suất ruộng còn dư ra khoảng 100-150 nghìn đồng/suất ruộng. Tính ra, làm việc đồng ruộng trong 6 tháng, mỗi ngày công chưa được 1 nghìn đồng”.
Ông Đặng Công Oanh ở xã Thanh Lương (Vĩnh Bảo) nhẩm tính mỗi sào lúa cần chi phí: 8-10 kg phân đạm, giá 4.700 đồng/kg; 15-20 kg phân lân, giá 1.300 đồng/kg; 3-5 kg kali, giá 4.800 đồng/kg; thuốc trừ sâu trung bình mỗi vụ phun 3 – 4 lượt, chi phí khoảng 10 nghìn đồng/lượt; thuê cày bừa: 30- 35 nghìn đồng; thuỷ lợi phí 10-11 nghìn đồng; quỹ diệt chuột: 1 nghìn đồng; phí thuỷ lợi nội đồng, bờ vùng, bờ thửa: 20 nghìn đồng, phí trông coi đồng: 5000 đồng. Tiền giống: 30 nghìn đồng; tiền thuê cấy, gặt hơn 100 nghìn đồng..., chưa tính các khoản đóng góp công ích khác. Như vậy, chi phí cho một sào ruộng/vụ năm 2006 của gia đình ông ít nhất cũng lên tới gần 300 nghìn đồng.
Theo thống kê ban đầu của Sở Nông nghiệp- PTNT, hiện nay, người nông dân chi phí cho 1 sào lúa trung bình 604 nghìn đồng, nếu được mùa với năng suất đạt 61-62 tạ/ ha, bà con có thu nhập khoảng 660 nghìn đồng, lãi 55 nghìn đồng. Bình quân 1 khẩu với mức ruộng trung bình 1,5 sào, thu lãi 1 ngày 2000 đồng (trong điều kiện được mùa). Với năng suất lúa thấp như vụ chiêm- xuân vừa qua, hơn 54,7 tạ/ ha người nông dân bị lỗ. Giá vật tư nông nghiệp như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giống lúa... ngày càng tăng khiến chi phí sản xuất của nông dân ngày càng cao. Trong khi đó hiện nay, nông dân phải đóng góp rất nhiều khoản phí.
"Một hạt thóc gánh cả chục khoản phí"
Ông Đặng Công Uẩn, xã Thái Sơn (An Lão) không giấu nổi bức xúc: “Hiện nay, một hạt thóc của dân phải gánh tới cả chục khoản phí, quỹ. Ở thôn Phủ Niệm, hiện một hộ dân phải đóng góp 22 khoản/ năm. Trong đó, 15 khoản đóng cho xã và 7-8 khoản đóng góp cho làng. Mỗi năm, một hộ dân ở thôn phải đóng góp 450- 600 nghìn đồng, trong khi thu nhập của nông dân trên một sào ruộng chỉ khoảng hơn 600 nghìn đồng chưa trừ chi phí. Đóng nặng nhất là thủy lợi phí, đường giao thông nông thôn và xây dựng trường học. Như ở thôn Phủ Niệm hơn chục năm qua, hơn 400 mẫu ruộng không có trạm bơm điện, nước không tự chảy vào mương, vụ nào nông dân cũng phải tát nước mà vẫn phải đóng thủy lợi phí ”. Anh Nguyễn Văn Tập ở làng Phủ Niệm, xã Thái Sơn (An Lão) khẳng định, nhiều khoản thu vô lý nên gia đình không đóng. Ví dụ quỹ xây dựng trường học năm nào cũng thu của dân, trong khi mỗi hộ dân có con đi học đều đã đóng tiền xây dựng trường từ đầu năm. Nhiều quỹ chỉ vận động dân đóng góp tự nguyện, nhưng năm nào xã cũng thu bắt buộc như quỹ xoá nhà tranh, vách đất, quỹ bảo trợ trẻ em, quỹ vì người nghèo…”
Ông Nguyễn Văn Kỉnh, Bí thư Huyện uỷ An Lão cho biết: Hiện nay, 2/3 số khoản đóng góp ở cơ sở là do cộng đồng làng, xóm đề ra, theo hướng dẫn của ngành chủ quản như thu quỹ diệt chuột, quỹ bảo vệ an ninh, quỹ làng văn hoá…Thôn có ít khoản thu nhất cũng 12 khoản/năm, thôn nhiều 22- 30 khoản, có những thôn được giao kế hoạch thu hơn 100 triệu đồng/tháng. Ở các huyện Kiến Thụy, Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, nhiều xã cũng phải thu 20- 25 khoản thu, lệ phí. Trong đó, 7 khoản dịch vụ do HTX thu, 8 khoản do các tổ chức như: Hội Phụ nữ, Hội CCB, Đoàn Thanh niờn, Hội khuyến học…, 6-7 khoản do xó thu và 3 khoản do thụn thu. Nhiều hộ phải đóng tiền làm đường giao thông hơn 500 nghìn đồng. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp- PTNT, trung bình một hộ nông dân trên địa bàn thành phố phải đóng góp 10- 12 khoản quỹ tính theo đầu sào, 8 khoản quỹ tính theo đầu hộ, ngoài ra còn các loại phí, quỹ do làng văn hoá đặt ra. Bình quân mỗi hộ đóng góp 450-700 nghìn đồng/ hộ/ năm, chiếm 16-18% tổng thu nhập của 1 hộ sản xuất nông nghiệp/ năm.
Nhiều nông dân cho rằng có nhiều khoản phí, lệ phí rất vô lý như xin dấu, xác nhận của UBND xã... cũng phải nộp phí. Luật bất thành văn được nhiều chính quyền xã áp dụng: không thanh toán xong các khoản phí, không ký bất cứ giấy tờ nào dân cần, như hồ sơ xin cho con đi học, thi đại học, học nghề, công chứng, xin giấy đi tìm việc làm ở thành phố và các khu công nghiệp; giấy uỷ quyền; thậm chí giữ cả sổ đỏ, không cấp giấy khai sinh... Do vậy, dù thấy có nhiều khoản đóng góp vô lý nhưng người dân nông thôn vẫn phải chấp hành để cho xong mọi việc. Nhiều bà con có ý so sánh, hộ dân ở thành thị nghiễm nhiên được hưởng lợi từ đường giao thông, điện, nước sạch, trường học..., còn ở nông thôn, dân nghèo vẫn phải đóng góp tiền làm đường, xây nhà máy nước, trạm điện, trường học...
Áp lực đối với chính quyền cơ sở
Chuyện nông dân nộp nhiều khoản phí không chỉ gây khó khăn cho nông dân mà còn là áp lực đối với chính quyền cơ sở. Làm sao thu đủ, nộp đúng kỳ hạn những khoản phí theo quy định, đặc biệt là phần vốn đối ứng của dân để xây dựng những công trình cơ bản trên địa bàn là nỗi lo thường trực của chính quyền cơ sở.
Chủ tịch UBND xã Đoàn Xá (Kiến Thụy) cho biết: Nhiều vụ qua, xã huy động cả lực lượng của các đoàn thể, dân quân vào việc thu các khoản đóng góp của các hộ dân nhưng rất khó khăn. Hầu như năm nào xã cũng có hộ dân nợ đọng các khoản thu. Nhiều trưởng thôn đến nhà dân năm lần, bảy lượt vẫn không thu được nợ đọng các khoản thu trong nhiều vụ. Thậm chí có nhiều hộ nhác thấy bóng cán bộ địa phương là đóng cửa vờ đi vắng để trốn các khoản phí phải nộp. Đây cũng là tình trạng chung ở nhiều địa phương khác. Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Sơn (Kiến Thụy) phản ánh, vì nhiều khoản quỹ, đóng góp theo các cuộc vận động như vận động góp quỹ xoá nhà tranh, vách đất, vận động hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam, trẻ em tàn tật…trở thành tiêu chí thi đua, nên xã phải bằng mọi cách thu của dân, giao chỉ tiêu cho các thôn. Việc này không chỉ gây áp lực cho địa phương mà còn trở thành gánh nặng cho các thôn. Ông Nguyễn Văn Dần, trưởng thôn Phương Chử Tây (xã Trường Thành, An Lão) cho biết: “Ngại nhất là đi thu tiền của dân. Hầu hết các gia đình khi đến thu đều phàn nàn, kêu ca, trình bày hoàn cảnh. Đấy là chưa kể đến việc các thôn, làng văn hoá phải gồng mình thu quỹ làng và các khoản phí của làng theo hương ước”.
Trước áp lực phải thu dóc, thu đủ các khoản đóng góp, không ít cán bộ địa phương phải tìm và vận dụng nhiều biện pháp, thậm chí phải chịu sự va chạm không dễ chịu với người dân. Ông Đinh Công Uẩn (thôn Phủ Niệm, xã Thái Sơn) bức xúc phản ánh việc gia đình ông không nộp tiền làm đường giao thông nên xóm trưởng không thu thuế thóc 3 vụ. Chi bộ Đảng khiển trách con trai ông Uẩn, là đảng viên sinh hoạt tại chi bộ Đảng. Hay như vụ việc cán bộ xã va chạm với dân ở xã Đại Hà (Kiến Thụy). Trước tình trạng nợ đóng góp của dân, UBND xã Đại Hà thành lập 2 đội liên ngành gồm cán bộ UBND, hợp tác xã, các đoàn thể quần chúng…đi thu thuế, tiền lao động công ích nợ đọng trong vụ mùa 2005. Một đoàn đi thu nợ đọng tại đội 8 do Phó Chủ tịch UBND xã Hoàng Văn Thuấn làm trưởng đoàn. Khi đến nhà bà Bùi Thị Kỳ, mẹ của chị Bùi Thị Xuân (đội 8, thôn Nhân Trai) thu nợ, ông, bà Kỳ không có nhà nên không thu được nợ đọng trong vụ mùa hơn 250 nghìn đồng và nợ cũ với tổng số hơn 3,6 triệu đồng. Trước đó, HĐND xã đã ra Nghị quyết nếu hộ nào không trả nợ các khoản phải đóng góp của vụ mùa năm 2005 thì xã sẽ tạm cắt điện (?!). Thực hiện Nghị quyết này, đoàn tiến hành cắt điện tại nhà bà Kỳ. Thấy đoàn cắt điện, chị Xuân nói một số lời không lịch sự, có ý cản trở công việc của đoàn công tác. Thấy vậy, Phó Chủ tịch UBND xã Hoàng Văn Thuấn gọi điện cho 4 -5 công an viên lên đội 8, mời chị Xuân về UBND xã làm việc. Trong quá trình thực hiện việc này, do không kiềm chế được nóng giận, giữa chị Xuân và các công an viên đã xảy xô xát không đáng có. Người dân bức xúc trước việc này, đưa đơn kiến nghị việc công an xã đánh dân. Huyện Kiến Thụy phải mất rất nhiều thời gian, công sức để xử lý vụ việc, Phó Chủ tịch UBND xã và 1 số công an viên đã bị xử lý kỷ luật…Những chuyện dở khóc, dở cười như vậy cũng thường thấy ở không ít địa phương.
Giảm đóng góp cho dân
Trước thực trạng này, nhiều nhà quản lý, lãnh đạo các địa phương đều cho rằng cần nhanh chóng giảm các khoản đóng góp cho nông dân, nhưng giảm thế nào cho hợp lý phải có sự tính toán hết sức cụ thể. Bí thư Đảng uỷ xã Thái Sơn (An Lão) Mai Thanh Nhỡ cho rằng: Việc giảm khoản đóng góp cho nông dân là cần thiết; đặc biệt là trong đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật nông thôn. Hiện nay, việc đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật của xã người dân đóng góp 30% tổng kinh phí xây dựng; tuy nhiên số tiền người dân đóng góp không đáp ứng yêu cầu; dẫn tới tình trạng nợ đọng vốn đầu tư xây dựng cơ bản của nhiều huyện, xã. Theo Phó Chủ tịch UBND xã Bát Trang Nguyễn Văn Manh: Đối với những chương trình xoá nhà tranh vách đất, xây dựng nhà tình nghĩa, bảo trợ trẻ em… là các cuộc vận động, triển khai trong thời điểm nhất định không nên xây dựng quỹ đóng góp hằng năm. Cần quan tâm hơn nữa đầu tư, xây dựng hạ tầng kỹ thuật nông thôn.
Ông Phạm Văn Hà, Trưởng Phòng trồng trọt, lâm nghiệp, Sở Nông nghiệp – PTNT cho rằng, cần phân loại cụ thể các khoản thu, có chính sách miễn giảm rõ ràng từng khoản đối với từng đối tượng giàu- nghèo, từng vùng…vì nếu không cụ thể, miễn bỏ tràn lan sẽ dẫn đến bỏ khoản này nhưng lại tăng khoản kia. Việc miễn giảm các khoản đóng góp cho dân phải gắn liền với việc tăng hưởng thụ phúc lợi cho bà con. Theo ý kiến của đa số nông dân và lãnh đạo các cấp cơ sở, những việc thuộc trách nhiệm của Nhà nước hoặc mang tính phúc lợi xã hội chung thì ngân sách Nhà nước chi. Những loại việc phục vụ lợi ích riêng của cộng đồng dân cư, nhất là các công trình kết cấu hạ tầng cơ sở thôn, xã nên huy động sự đóng góp của cộng đồng nhưng Nhà nước có chính sách hỗ trợ. Các khoản hội phí, các khoản đóng góp từ thiện nên duy trì việc đóng góp trên cơ sở tự nguyện…
Nhóm phóng viên kinh tế