Đối thoại từ nghề truyền thống để tăng cường hiểu biết, giao lưu văn hóa Việt Nam – Hàn Quốc
Sáng ngày 13/11/2026, tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Hội thảo quốc tế “Nghề làm giấy Hanji của Hàn Quốc và giấy Dó của Việt Nam: Bảo tồn, diễn giải và đối thoại văn hóa” được tổ chức dưới sự chủ trì của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, phối hợp với Bảo tàng Dân gian Quốc gia Hàn Quốc.
Hội thảo nằm trong khuôn khổ Dự án “Trưng bày Văn hóa Hàn Quốc” (2019– 2028), do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc tài trợ thông qua Trung tâm Văn hóa Hàn Quốc tại Việt Nam; là diễn đàn trao đổi học thuật giữa các nhà nghiên cứu, chuyên gia bảo tàng, nghệ nhân và các tổ chức văn hóa Việt Nam – Hàn Quốc, nhằm làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa, kỹ thuật và tri thức bản địa của nghề làm giấy Hanji và giấy Dó; cchia sẻ kinh nghiệm bảo tồn, trao truyền và phát huy giá trị di sản nghề thủ công trong đời sống đương đại.
Giấy Hanji và giấy Dó là những sản phẩm của tri thức, kỹ năng và kinh nghiệm được đúc kết và trao truyền qua nhiều thế hệ. Đằng sau một tờ giấy là cả hệ thống hiểu biết về nhiều chiều cạnh như nguồn nguyên liệu, cách xử lý xơ sợi, kỹ năng và kinh nghiệm về nghề, dụng cụ chế tác, điều kiện môi trường và tổ chức phân công lao động.
Giấy cũng hiện diện trong nhiều lĩnh vực của đời sống: ghi chép, in ấn, thư pháp, giáo dục, hội họa, kiến trúc và tín ngưỡng, đặc biệt giấy còn là vật chứa đựng ký ức cộng đồng thông qua những gì được ghi chép và được bảo quản như là di sản tư liệu.
Vì vậy, khi nói về nghề giấy, không chỉ nói đến kỹ thuật chế tác hay một sản phẩm vật chất. Chúng ta còn nói đến quan hệ giữa con người với môi trường, ký ức cộng đồng, những cách sử dụng văn hóa và các chủ thể đang duy trì di sản ấy.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS. TS. Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cho biết, trong bối cảnh hiện nay, nghề giấy thủ công đứng trước nhiều thách thức và biến đổi. Sản xuất công nghiệp và thị trường hàng hóa làm thay đổi nhu cầu sử dụng giấy; nguồn nguyên liệu và môi trường thực hành nghề cũng chịu tác động mạnh mẽ. Một số công đoạn có thể chỉ còn được duy trì bởi số ít nghệ nhân.
Cùng lúc đó, những cách tiếp cận mới đang mở ra: giấy truyền thống được sử dụng trong nghệ thuật, thiết kế, giáo dục, du lịch cộng đồng, bảo quản hiện vật và các sản phẩm văn hóa sáng tạo. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để những cơ hội mới thực sự hỗ trợ cộng đồng và người làm nghề, đồng thời không làm mất đi tri thức, kỹ năng và ý nghĩa văn hóa vốn có.
Bảo tồn di sản nghề thủ công vì thế cần được nhìn nhận như quá trình duy trì điều kiện để di sản tiếp tục được thực hành và trao truyền.
“Hanji và giấy Dó có những điểm tương đồng, nhưng mỗi nghề được hình thành trong bối cảnh lịch sử, môi trường sinh thái và xã hội riêng. Nguyên liệu, kỹ thuật, quy mô sản xuất, công cụ và công dụng của giấy có thể khác nhau theo từng vùng và từng cộng đồng.
Sự so sánh đó giúp chúng ta nhận diện rõ hơn đặc điểm riêng của mỗi loại giấy, thay vì giản lược chúng thành những nét tương đồng chung hoặc xem xét truyền thống loại giấy một cách độc lập. Đối thoại văn hóa có ý nghĩa khi sự khác biệt được giải thích trong bối cảnh của nó và tiếng nói của những người thực hành được lắng nghe”, theo PGS. TS. Lê Hải Đăng.

Bên cạnh ba phiên chuyên đề: Nghề làm giấy Hanji và giấy Dó: Tri thức bản địa và giá trị đương đại; Từ làng nghề đến bảo tàng: Diễn giải di sản và kết nối công chúng; Thúc đẩy quan hệ hợp tác Việt Nam – Hàn Quốc qua đối thoại và giao lưu văn hóa, trong khuôn khổ Hội thảo còn có các hoạt động trình diễn và trải nghiệm nghề làm giấy Hanji, giấy Dó do nghệ nhân Việt Nam và Hàn Quốc trực tiếp thực hiện, tạo cơ hội để công chúng tìm hiểu, trải nghiệm và cảm nhận giá trị của di sản thủ công truyền thống, hướng tới tìm kiếm những phương thức bảo tồn di sản gắn với cộng đồng, đổi mới hoạt động trưng bày, giáo dục và trải nghiệm tại bảo tàng, đồng thời mở rộng hợp tác văn hóa giữa hai quốc gia.

