Đổi mới tư duy không gian phát triển để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

Kiến tạo không gian phát triển mới từ đổi mới tư duy quản trị

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Kim Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nêu rõ, trong bối cảnh mới, phát triển không chỉ là mở rộng quy mô, mà trước hết là tổ chức lại và khai thác hiệu quả nhất các không gian sinh tồn và phát triển chúng ta đang có; phát triển phải bền vững, sử dụng hiệu quả nhất nguồn tài nguyên, nâng cao giá trị của từng mét vuông đất, từng cánh rừng, từng vùng biển vùng trời, hầm mỏ, từng khu đô thị... sau đó từ cái đã và đang có, mở rộng không gian phát triển, tạo dư địa phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững quốc gia.

Để kiến tạo các không gian phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới, PGS.TS. Nguyễn Kim Sơn nhấn mạnh cần đổi mới tư duy về không gian phát triển. Quy hoạch tổng thể quốc gia cần mở đường cho phát huy các tiềm năng, bảo đảm phát triển nhanh, bền vững và bao trùm; cần chuyển từ tư duy phát triển theo địa giới hành chính sang tư duy phát triển mang tính hệ thống trong toàn bộ quốc gia, có phân công, liên kết và bổ trợ lẫn nhau.

Đồng thời, phải tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia theo tư duy mới, với tầm nhìn dài hạn, phát triển bền vững; cần chuyển từ mô hình tăng trưởng mở rộng dựa nhiều vào đất đai, lao động và vốn sang mô hình tăng trưởng dựa vào tri thức, công nghệ, dữ liệu, văn hóa và chất lượng nhằm tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn. Đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị phát triển. Chuyển đổi từ tư duy quy hoạch tĩnh sang tư duy kiến tạo và thích ứng.

Chuyển từ “bản đồ hành chính” sang “bản đồ phát triển”

Phát biểu đề dẫn, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nêu rõ, sau 40 năm Đổi Mới, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng đã bộc lộ giới hạn. Việt Nam cần chuyển từ “bản đồ hành chính” sang “bản đồ phát triển”; từ quản lý các địa bàn riêng lẻ sang quản trị mạng lưới, hành lang và hệ sinh thái liên kết; từ khai thác không gian hiện hữu sang chủ động tái cấu trúc không gian, kiến tạo không gian phát triển mới dựa trên thể chế, khoa học - công nghệ, dữ liệu và năng lực quản trị.

Không gian phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới không nên hiểu theo nghĩa hẹp, tĩnh tại và thuần túy gắn với địa giới địa lý hoặc địa giới hành chính, nên quan niệm không gian phát triển như một hệ sinh thái động, đa tầng và tích hợp, trong đó thể chế, kết cấu hạ tầng, nguồn lực con người, khoa học - công nghệ, văn hóa, dữ liệu, thị trường và hợp tác quốc tế tạo ra động lực tăng trưởng nhằm đạt được các kết quả phát triển.

GS.TS. Lê Văn Lợi nêu rõ, theo tinh thần Đại hội XIV và Hội nghị Trung ương 3, cần tiếp cận đồng thời hai nhóm không gian: các không gian hiện hữu phải được tái cấu trúc, nâng cấp và kết nối hiệu quả hơn; các không gian mới phải được chủ động kiến tạo, thử nghiệm và khai thác có trách nhiệm.

Đối với các không gian hiện hữu như vùng lãnh thổ và liên vùng, đô thị - nông thôn, biển và ven biển, cửa khẩu, hành lang kinh tế, không gian văn hóa - xã hội, ngành và chuỗi giá trị, yêu cầu trọng tâm là chuyển quy mô hành chính mới thành quy mô kinh tế và năng lực phát triển mới, tránh chỉ hợp nhất địa giới mà không tổ chức lại chức năng, nguồn lực và liên kết.

Các không gian mới gồm không gian số, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian vũ trụ, không gian thử nghiệm thể chế, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế. Các không gian này có quan hệ phụ thuộc chặt chẽ, trong đó dữ liệu và công nghệ số giữ vai trò kết nối, điều phối; giá trị mới chủ yếu được tạo ra tại các điểm giao thoa giữa các lớp không gian.

Việc mở rộng không gian phát triển phải gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, an ninh kinh tế, dữ liệu, năng lượng, nguồn nước và sinh thái. Ngược lại, khai thác hiệu quả các không gian mới sẽ góp phần củng cố tiềm lực quốc gia, nâng cao năng lực tự chủ và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Hội thảo gồm hai phiên chuyên đề và một phiên tọa đàm chính sách với sự tham gia của các học giả đến từ Việt Nam, Italia, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số quốc gia khác. Các tham luận tập trung trao đổi về cơ sở lý luận và thực tiễn của không gian phát triển; quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia; phát triển không gian số, không gian biển, không gian ngầm và các mô hình phát triển mới; đột phá thể chế, phát triển vùng và liên kết vùng; vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; cùng kinh nghiệm quốc tế và các khuyến nghị chính sách đối với Việt Nam.

Các ý kiến tại Hội thảo thống nhất cho rằng trong bối cảnh mới, không gian phát triển cần được quản trị theo cách tiếp cận tổng thể, liên ngành và liên vùng; vượt qua giới hạn của tư duy phát triển theo địa giới hành chính, hướng tới khai thác hiệu quả các nguồn lực đất đai, biển, đô thị, hạ tầng, dữ liệu và các không gian phát triển mới. Đồng thời, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được xem là những động lực trực tiếp kiến tạo các không gian phát triển mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và chia sẻ kinh nghiệm quản trị phát triển. Những bài học quốc tế về quy hoạch không gian, phát triển đô thị, kinh tế số, quản trị đổi mới sáng tạo và liên kết vùng được đánh giá là những tham khảo có giá trị đối với quá trình hoạch định chính sách ở Việt Nam.

Ban Tổ chức khẳng định các tham luận và kiến nghị của các chuyên gia sẽ được tổng hợp thành báo cáo chính sách gửi các cơ quan có thẩm quyền, góp phần cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ việc triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các quyết sách của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV tạo động lực phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.