Đổi mới tổ chức thi hành pháp luật: Chuyển từ bị động xử lý vướng mắc sang chủ động quản lý dựa trên dữ liệu
(PLVN) - Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh, đột phá trong công tác tổ chức thi hành pháp luật phải bắt đầu từ việc xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì, chuyển mạnh sang phương thức chủ động tổ chức thực hiện dựa trên dữ liệu. Đây là những tư duy mới cần được thể chế hóa đầy đủ trong dự thảo Nghị định về tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, tạo điều kiện đưa pháp luật thực sự đi vào cuộc sống.
Chiều 11/11, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh, Tổ trưởng Tổ soạn thảo dự thảo Nghị định về tổ chức thi hành (TCTH) văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) đã chủ trì cuộc họp lần thứ nhất của Tổ soạn thảo.
Phát biểu khai mạc cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh, việc Chính phủ tham mưu, trình Quốc hội thông qua Luật VBQPPL tại Kỳ họp thứ 2 thể hiện quyết tâm đổi mới, nỗ lực tiếp tục hoàn thiện thể chế về xây dựng pháp luật.
Trong đó, công tác tổ chức thi hành pháp luật (TCTHPL) là một trong những nội dung được kỳ vọng của dự thảo Luật. Điều này xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản tư duy, phương thức làm và có những giải pháp đột phá trong TCTHPL theo chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, trực tiếp là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật. Tinh thần xuyên suốt được đặt ra là pháp luật không chỉ tốt trong văn bản mà phải tốt trong cuộc sống.
Trên cơ sở đó, những nội dung then chốt được đưa vào dự án Luật VBQPPL nhằm thể chế hóa chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Tuy nhiên, Luật chỉ nên quy định những vấn đề chung thuộc thẩm quyền của Quốc hội; những vấn đề cụ thể về tổ chức triển khai thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ.
Vì vậy, theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh, nhiều tư duy đổi mới, yêu cầu và giải pháp đột phá về TCTHPL cần tiếp tục được cụ thể hóa trong dự thảo Nghị định này. Đây là văn bản có vị trí, ý nghĩa hết sức quan trọng, tạo cơ sở để triển khai đầy đủ những yêu cầu mới của Luật. Với phạm vi điều chỉnh toàn diện, dự thảo Nghị định cần thể hiện rõ nhận thức mới về công tác TCTHPL. Theo đó, đây là một khâu nằm trong vòng đời của văn bản, gắn liền với công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh xác định hai nội dung trọng tâm cần thể hiện trong dự thảo Nghị định là xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì TCTHPL và chuyển sang phương thức chủ động tổ chức triển khai dựa trên dữ liệu.
Đối với trách nhiệm của cơ quan chủ trì, khi đã xác định rõ văn bản, vấn đề pháp luật thuộc lĩnh vực nào, cơ quan nào chủ trì TCTH thì cơ quan đó phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ về việc triển khai thực hiện.
Đối với phương thức TCTH dựa trên dữ liệu, Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu gắn công tác này với xây dựng các cơ sở dữ liệu liên thông, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu về chuyển đổi số, số hóa các nghiệp vụ, đồng thời phù hợp với khung kiến trúc số quốc gia và khung kiến trúc số của các Bộ, ngành.
Ngoài ra, theo Thứ trưởng, công tác TCTH phải bao gồm các hoạt động theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản. Những nghiệp vụ này cần được kết nối với công tác pháp điển, hợp nhất và được triển khai trên cơ sở dữ liệu. Về số hóa, Thứ trưởng cho rằng dự thảo Nghị định cần có quy định phù hợp với các quy định của pháp luật chuyên ngành và những nền tảng đã được thiết lập. Đặc biệt, dữ liệu phục vụ TCTHPL cần được tích hợp vào cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật…
Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh, dự thảo Nghị định cần thể hiện được đầy đủ các mục tiêu, yêu cầu nêu trên mới đáp ứng được việc triển khai Luật VBQPPL sắp được Quốc hội thông qua. Đây sẽ là điều kiện then chốt, bản lề để đổi mới, thực hiện tốt công tác TCTHPL.

Dự thảo Nghị định về TCTH VBQPPL có phạm vi điều chỉnh rộng, dự kiến thay thế 4 nghị định hiện hành, gồm: Nghị định số 80/2025 về TCTH VBQPPL; Nghị định số 79 về kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa và xử lý VBQPPL; Nghị định số 250 quy định chi tiết về kỹ thuật trình bày văn bản hợp nhất và Nghị định số 63/2013 quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh Pháp điển hệ thống VBQPPL.
Trên cơ sở định hướng của Thứ trưởng Bộ Tư pháp, các thành viên Tổ soạn thảo đã đóng góp nhiều ý kiến để Bộ Tư pháp có cơ sở tiếp thu trong quá trình xây dựng Nghị định, bảo đảm đây sẽ là “công trình chung”, góp phần thúc đẩy TCTHPL hiệu quả trong thời gian tới.
Phát biểu kết luận cuộc họp Tổ soạn thảo, Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và TCTHPL (Bộ Tư pháp) Hồ Quang Huy cảm ơn các thành viên đã tích cực tham gia góp ý trong điều kiện thời gian chuẩn bị ngắn, trong khi dự thảo có phạm vi nội dung rộng và nhiều vấn đề cần trao đổi. Trên cơ sở các ý kiến tại cuộc họp, cơ quan chủ trì sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung còn có ý kiến khác nhau.

Về vai trò của tổ chức pháp chế các Bộ, ngành trong thực hiện nhiệm vụ pháp điển, ông Hồ Quang Huy cho biết, hiện có hai nhóm ý kiến. Một số Bộ, ngành như Công an, Quốc phòng đánh giá tổ chức pháp chế có thể đảm nhận tốt nhiệm vụ này; trong khi một số đơn vị còn băn khoăn về nguồn lực và khả năng thực hiện. Cơ quan chủ trì sẽ phân tích kỹ hơn ưu điểm, hạn chế của từng phương án để có cơ sở lựa chọn phù hợp.
Đối với mức độ chi tiết của quy định, có ý kiến đề xuất giao Bộ trưởng Bộ Tư pháp hướng dẫn bằng thông tư một số nội dung kỹ thuật như hợp nhất, pháp điển. Tuy nhiên, ông Huy cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu khả năng quy định trực tiếp trong Nghị định. Bởi các kỹ thuật này không chỉ áp dụng với cơ quan thuộc Chính phủ mà còn liên quan đến cơ quan của Quốc hội, Tòa án, Viện kiểm sát và nhiều chủ thể khác. Việc quy định thống nhất trong Nghị định cũng giúp hạn chế phải ban hành thêm văn bản hướng dẫn, bảo đảm có thể triển khai ngay khi Nghị định được thông qua.
Một nội dung khác cần làm rõ là đánh giá hiệu quả THPL. Theo ông Hồ Quang Huy, việc đánh giá không nên chỉ do cơ quan ban hành, tham mưu ban hành hoặc tổ chức thực hiện văn bản tiến hành, mà cần tổng hợp nhiều nguồn thông tin, từ báo chí, dư luận, cơ quan thực thi đến các chủ thể độc lập. Qua đó, kết quả đánh giá phản ánh cả góc nhìn bên trong và bên ngoài. Cơ quan chủ trì cũng sẽ rà soát kỹ câu chữ, kỹ thuật lập quy, tránh trùng lặp, chồng chéo trong dự thảo.
Về tiến độ, ông Hồ Quang Huy cho biết, ngay trong tuần sau, Bộ Tư pháp sẽ cố gắng gửi văn bản lấy ý kiến chính thức các Bộ, ngành. Cùng với đó, cơ quan chủ trì sẽ tổ chức các hội thảo, tọa đàm chuyên sâu và tham vấn rộng rãi các tổ chức, cá nhân, nhất là những cơ quan trực tiếp thực hiện Nghị định sau khi ban hành.
Cục trưởng đề nghị các thành viên Tổ soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tham mưu cho Bộ, ngành tham gia góp ý, góp phần bảo đảm tiến độ và chất lượng dự thảo, hướng tới mục tiêu Nghị định có hiệu lực đồng thời với Luật VBQPPL từ ngày 1/3/2027.