Đổi mới phương pháp dạy và học: Chớ làm…cho sang

Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có một số trường học áp dụng phương pháp giảng dạy bằng giáo án điện tử. Và cũng chỉ có một số môn học sử dụng cách thức truyền tải này. Còn phần lớn vẫn dạy theo phương pháp truyền thống với những lối mòn chuyển tải kiến thức của giáo viên.

Bao giờ hết lối mòn?

Trang học lớp 7, buồn rầu nói với mẹ: “Sao con ngại học môn lịch sử thế mẹ ạ. Toàn sự kiện, học thuộc lòng. Sai một chi tiết là hỏng hết. Mà cô giáo dạy cũng chán, chỉ đọc cho chép, gạch vài cái đầu dòng trên bảng. Chả nhớ được gì cả… Cứ học trước quên sau.” Chị của em học lớp 11 cũng gật đầu đồng tình: “Con cũng thế mẹ ạ. Cứ động đến mấy môn học thuộc là ngại kinh khủng. Vì ở trên lớp, các thầy, cô giáo dạy cứ theo cách từ ngày xửa ngày xưa, mãi không thay đổi gì cả. Con nghe mấy bạn ở Hà Nội nói trên ấy có trường cải tiến cách dạy mấy môn học này rồi. Các bạn được cho đi ngoại khóa, tham quan bảo tàng, tìm hiểu di tích…. Dễ nhớ và dễ thuộc sự kiện chiến thắng mùa xuân cơ. Không biết bao giờ trường con mới được như thế….” Chị Hải, mẹ của hai cô bé trên, vừa tâm sự, vừa băn khoăn: “Tôi cũng thấy e ngại khi nhiều cháu nói như vậy về cách giảng dạy theo lối mòn của các thầy, cô giáo. Đặc biệt là với những môn học thuộc lòng. Cứ thế này, tôi lo lắng về chất lượng tiếp thu của các cháu. Hôm trước có nghe nói về mô hình “trường học thân thiện”, không biết đến đâu rồi….”

Nhiều bậc cha mẹ học sinh và cả những cơ quan chuyên môn cũng đang đau đầu tìm cách phá lối mòn trong công tác giảng dạy của ngành giáo dục, bằng cách đưa dự án tin học hóa giảng dạy vào thực nghiệm và tăng cường đổi mới phương pháp dạy học. Nhưng dường như mới chỉ dừng lại ở “phong trào”, số đơn vị thực hiện hiệu quả còn đếm trên đầu ngón tay.

Tình trạng “lối mòn” vẫn chưa có đường thoát,  là kết quả dễ nhìn thấy nhất của việc lạm dụng và coi sách giáo khoa như “pháp lệnh”. Trong khi chỉ đạo của Bộ GD-ĐT là giáo viên chủ động lựa chọn những kiến thức cần thiết để dạy bám sát chuẩn kiến thức đã ban hành.

Hội thảo gần đây nhất về đổi mới kiểm tra đánh giá để thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học của ngành Giáo dục-Đào tạo Hải Phòng đưa ra nhiều hạn chế và bất cập trong áp dụng các phương pháp dạy học hiện nay.

Thụ động thường ở các môn học xã hội

Thực tế này được chứng minh qua nhiều ý kiến học sinh. Lối mòn và thụ động trong phương pháp giảng dạy thường rơi vào các môn học xã hội và có tính chất học thuộc như lịch sử, địa lý, giáo dục công dân, một phần ở môn học ngữ văn. Học sinh được cô giáo đọc cho chép, hoặc gợi ý để tự nghiên cứu. Cách kiểm tra quanh đi quẩn lại vẫn là học thuộc lòng các mốc thời gian, các ý chính. Ít có trường hợp để học sinh tự diễn giải ý hiểu của mình theo phương pháp suy luận lô-gic nếu không muốn nói, nhiều thầy cô giáo vẫn chấm điểm theo kiểu “nhặt ý”. Cũng bởi vậy, trong nhiều tiết kiểm tra, không ít học sinh vẫn có tư tưởng chuẩn bị “phao”, hoặc gạch đầu dòng các ý để mong được điểm tối đa thay vì học bài bằng óc tổng hợp và quan sát, tư duy.

Nhiều bài học đưa vào giảng dạy chưa có tính thiết thực và gần gũi, còn xa vời với hiểu biết của các em dẫn đến tính hiệu quả chưa cao. Nhiều kiến thức cần thiết được giảng dạy lại không được đưa vào trường học. Cần phải có một cuộc cách mạng trong đổi mới phương pháp dạy học và cách kiểm tra, đánh giá mức độ hấp thu kiến thức của học sinh.

Yêu cầu cấp thiết đặt ra hiện nay là tất cả  vướng mắc và hạn chế trong giảng dạy theo lối mòn và phương pháp cũ cần được tháo gỡ để thay vào đó những cách dạy mới gần thực tế, có tính thiết thực đi kèm với phương tiện giảng dạy hiện đại, khoa học, tăng số tiết học ngoại khóa… Nhưng tháo gỡ và đổi mới không chỉ là nói suông…

Nên làm thật thay vì… làm cho “sang”

Thực tế thời gian qua, có nhiều phương pháp giảng dạy theo hình thức đổi mới nhưng vẫn chỉ mang tính phong trào và rô lên  từng giai đoạn. Đơn cử như việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy, sử dụng giáo án điện tử và các tiết dạy có máy chiếu…. Sau một thời gian “sôi sùng sục” vì các đợt thí điểm, kiểm tra, thi giáo viên dạy giỏi…., việc sử dụng giáo án điện tử và các tiết học “công nghệ cao” chững lại ở một số nơi trở về hình thức truyền thống.

Còn một số tiết học vẫn duy trì phương pháp dạy này thì lại rơi vào “bệnh” hình thức. Nhiều thầy, cô giáo coi thiết bị trình chiếu là "vật trang trí" cho tiết học,  không đem lại lợi ích. Thầy nhàn hơn nhưng trò thì bị nặng nề, mệt mỏi do phải cố gắng nhìn màn hình để chép thay vì nhiều bảng. Ưu điểm của việc ứng dụng công nghệ thông tin là kiểm tra kiến thức toàn diện, đánh giá khách quan, chống được hiện tượng học tủ, học lệch, lại đi kèm với hạn chế lớn là không phát huy được tinh thần độc lập suy nghĩ, khả năng diễn đạt, sáng tạo của người học, kiến thức thiếu chiều sâu, khâu ra đề hay bị “lỗi”, ngân hàng đề thi khó đáp ứng nhu cầu….

Đã đến lúc cần một chương trình lớn, mạnh mẽ, quyết liệt trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy. Trong đó có việc đổi mới phương pháp đánh giá, kiểm tra khả năng hấp thu kiến thức của học sinh. Có giám sát, khảo sát và nắm bắt được kiến thức của các em mới có thể tìm ra cách nâng cao khả năng tư duy, tiếp cận thông tin nhiều hơn trong một môi trường giáo dục cần nhiều đổi mới như hiện nay.

Phương Khánh