Đổi mới đăng ký biện pháp bảo đảm: Từ cải cách thủ tục đến quản trị dữ liệu và thích ứng kinh tế số

Cải cách thủ tục, hiện đại hóa phương thức cung cấp dịch vụ công về đăng ký biện pháp bảo đảm

Phóng viên: Đẩy mạnh chuyển đổi số trong đăng ký biện pháp bảo đảm được xem là một trong những điểm mới quan trọng của dự thảo Nghị định về đăng ký biện pháp bảo đảm. Xin ông cho biết, nội dung này được thể hiện như thế nào trong dự thảo Nghị định?

Cục trưởng Lê Vệ Quốc: Một trong những định hướng lớn của dự thảo Nghị định về đăng ký biện pháp bảo đảm là đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác đăng ký biện pháp bảo đảm. Đây cũng là điểm mới quan trọng của dự thảo Nghị định. Trên cơ sở định hướng này, dự thảo Nghị định đã:

(i) Hoàn thiện cơ chế để việc đăng ký biện pháp bảo đảm được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số nhằm chuẩn hóa quy trình và nâng cao tính minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính. Cụ thể, dự thảo Nghị định quy định hồ sơ đăng ký được nộp qua Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc ứng dụng định danh quốc gia (VneID) bằng tài khoản định danh điện tử mức độ 02; Phiếu yêu cầu đăng ký, giấy tờ, tài liệu thuộc hồ sơ đăng ký có thể được thực hiện dưới dạng bản điện tử hoặc biểu mẫu điện tử tương tác; kết quả đăng ký được trả bằng bản điện tử. Đặc biệt, đối với đăng ký biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất thuộc thẩm quyền của Văn phòng đăng ký đất đai, dự thảo Nghị định quy định việc cập nhật nội dung đăng ký vào cơ sở dữ liệu thay thế cho việc ghi vào sổ đăng ký, tạo cơ sở thực hiện dịch vụ công trực tuyến toàn trình.

(ii) Bổ sung quy định nhằm tăng cường khai thác, sử dụng thông tin, dữ liệu thay cho việc yêu cầu người dân nộp hồ sơ đăng ký bằng bản giấy theo quy định của Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP ngày 15/11/2025 của Chính phủ về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu. Trên nguyên tắc này, dự thảo Nghị định đã cắt giảm việc nộp giấy tờ, tài liệu thuộc thành phần hồ sơ bằng bản giấy và sử dụng dữ liệu thay thế. Theo đó, cơ quan đăng ký sử dụng dữ liệu tương ứng thay thế bản giấy trong hồ sơ đăng ký, phù hợp với mức độ đáp ứng của các cơ sở dữ liệu; không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp những giấy tờ, tài liệu mà thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu và có thể được khai thác, sử dụng theo quy định. Qua đó, từng bước giảm yêu cầu cung cấp lại thông tin, giấy tờ, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp khi thực hiện đăng ký biện pháp bảo đảm.

(iii) Hoàn thiện cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu, quản lý cơ sở dữ liệu giữa các cơ quan liên quan. Dự thảo Nghị định dành một chương riêng quy định về kết nối, chia sẻ dữ liệu về đăng ký biện pháp bảo đảm, trong đó xác định trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở dữ liệu về đăng ký biện pháp bảo đảm với các cơ sở dữ liệu về đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng, quyền lưu hành tài sản và các cơ sở dữ liệu có liên quan. Qua đó, dữ liệu có thể được khai thác phục vụ quản lý nhà nước, giải quyết thủ tục hành chính, hoạt động tố tụng, thi hành án dân sự và các hoạt động có liên quan.

Chuyển đổi số trong dự thảo Nghị định không chỉ dừng ở việc chuyển hồ sơ giấy sang hồ sơ điện tử mà hướng tới hình thành phương thức quản trị hiện đại, minh bạch trong đăng ký, quản lý và cung cấp thông tin dựa trên dữ liệu, có kết nối, chia sẻ giữa các cơ quan liên quan. Đây là giải pháp quan trọng để tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm giấy tờ, thời gian, chi phí thực hiện thủ tục hành chính và tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực đăng ký biện pháp bảo đảm trên nền tảng số.

Xây dựng cơ sở dữ liệu chung – bước chuyển từ việc lưu trữ hồ sơ giấy truyền thống sang quản trị bằng dữ liệu số

Phóng viên: Thưa Cục trưởng, dự thảo Nghị định dành một chương riêng để quy định về kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu đăng ký biện pháp bảo đảm. Đây có phải là bước chuyển quan trọng từ quản lý, cung cấp dịch vụ dựa trên hồ sơ giấy sang quản lý, cung cấp dịch vụ dựa trên dữ liệu? Và khi cơ chế này được triển khai, người dân, doanh nghiệp, đặc biệt là các tổ chức tín dụng có những thuận lợi gì trong thực hiện đăng ký biện pháp bảo đảm?

Cục trưởng Lê Vệ Quốc: Đây là một trong những nội dung mới và có ý nghĩa quan trọng của dự thảo Nghị định. Thực tế hiện nay, thông tin về đăng ký biện pháp bảo đảm đối với các loại tài sản được quản lý tại nhiều cơ quan đăng ký khác nhau. Vì vậy, việc xây dựng cơ chế kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu sẽ góp phần khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, nâng cao khả năng khai thác, sử dụng thông tin phục vụ đăng ký và cung cấp thông tin về đăng ký biện pháp bảo đảm.

Theo dự thảo Nghị định, Bộ Tư pháp được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành xây dựng, tích hợp và quản lý cơ sở dữ liệu về đăng ký biện pháp bảo đảm; đồng thời quy định cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu về đăng ký biện pháp bảo đảm đối với quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, tàu bay, tàu biển với cơ sở dữ liệu về đăng ký biện pháp bảo đảm của Bộ Tư pháp; cũng như cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu về đăng ký tài sản với cơ sở dữ liệu về đăng ký biện pháp bảo đảm. Dự thảo Nghị định đồng thời quy định cơ chế khai thác dữ liệu trong cơ sở dữ liệu do Bộ Tư pháp quản lý.

Cơ chế này được triển khai thực hiện vừa góp phần giảm thủ tục, giấy tờ trong thực hiện cung cấp thông tin, vừa tạo ra một hạ tầng dữ liệu phục vụ hoạt động quản lý của Nhà nước và nền kinh tế. Thông tin đăng ký biện pháp bảo đảm giúp cơ quan nhà nước trong việc xây dựng, hoạch định, thực thi chính sách, phục vụ hoạt động tố tụng, thi hành án dân sự và đặc biệt hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin để đánh giá mức độ an toàn pháp lý của giao dịch và thực hiện thủ tục hành chính về đăng ký biện pháp bảo đảm.

Đối với các tổ chức tín dụng và các chủ thể tham gia thị trường, việc tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác, nhanh chóng, dễ dàng và thuận tiện hơn sẽ góp phần giảm rủi ro pháp lý, rút ngắn thời gian thẩm định tài sản bảo đảm và nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng.

Về lâu dài, cùng với việc tiếp tục kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương, chúng tôi kỳ vọng sẽ từng bước hình thành hệ thống đăng ký biện pháp bảo đảm hiện đại, minh bạch, hiệu quả, vận hành trên nền tảng số, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công, giảm chi phí xã hội và tạo môi trường pháp lý minh bạch, an toàn hơn cho các giao dịch dân sự, thương mại và hoạt động cấp tín dụng.

Đây cũng là nền tảng để chúng tôi hướng tới một cơ sở dữ liệu chung, thống nhất về đăng ký biện pháp bảo đảm do Bộ Tư pháp vận hành, quản lý.

Pháp luật phải “đi trước” sự phát triển của nền kinh tế số

Phóng viên: Thưa Cục trưởng, cùng với quá trình chuyển đổi số, nhiều loại tài sản và mô hình kinh doanh mới đang xuất hiện, dự thảo Nghị định đã có những bước chuẩn bị như thế nào để hệ thống đăng ký biện pháp bảo đảm có thể đáp ứng tốt hơn các yêu cầu mới của nền kinh tế, nhất là đối với những tài sản và mô hình kinh doanh mới trong bối cảnh hội nhập hiện nay?

Cục trưởng Lê Vệ Quốc: Một trong những định hướng của dự thảo Nghị định là bảo đảm đáp ứng yêu cầu mới của các mô hình kinh tế, kinh doanh dựa trên công nghệ và nền tảng số trong phát triển kinh tế, tài chính và hội nhập quốc tế.

Trên tinh thần đó, dự thảo Nghị định đã cập nhật, hoàn thiện một số quy định để phù hợp với thực tiễn và sự đa dạng của tài sản như: bổ sung quy định về thông tin mô tả tài sản bảo đảm đối với quyền tài sản đối với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ đã được đăng ký, cấp văn bản chứng nhận theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ; sửa đổi, hoàn thiện quy định về chữ ký, con dấu sử dụng trong đăng ký, về giấy tờ, tài liệu là thành phần hồ sơ trong trường hợp đăng ký trực tuyến để đồng bộ, thống nhất với quy định của Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và Nghị định số 45/2020/NĐ-CP ngày 08/4/2020 của Chính phủ về thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 310/2026/NĐ-CP).

Bên cạnh đó, dự thảo cũng tạo lập cơ chế pháp lý để Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam thực hiện đăng ký biện pháp bảo đảm, qua đó góp phần thực hiện Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển các mô hình kinh tế, tài chính mới trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Xin cảm ơn Cục trưởng!