Độc đáo những ngôi nhà trình tường cổ xưa của người Dao

(PLVN) - Dường như đồng bào Dao tiền ở xã Thành Công, huyện Nguyên Bình (Cao Bằng) đã có một bí quyết trong kỹ thuật làm nhà khi dựng lên những ngôi nhà trình tường cổ chỉ bằng đất sét nhưng vẫn cao ráo, thoáng mát và vững vàng, trường tồn hàng nửa thế kỷ mà vẫn chưa có dấu hiệu xuống cấp…
Những dãy nhà trình tường tồn tại qua 2 thế kỷ ở xóm Bản Chang, xã Thành Công, huyện Nguyên Bình (Cao Bằng) Những dãy nhà trình tường tồn tại qua 2 thế kỷ ở xóm Bản Chang, xã Thành Công, huyện Nguyên Bình (Cao Bằng)

Kỳ thú những dãy nhà xây bằng đất nện 

Nhà trình tường của người Dao tiền ở xóm Bản Chang, xã Thành Công, huyện Nguyên Bình (Cao Bằng) là ngôi nhà được làm hoàn toàn bằng đất nện dày mà không có bất cứ cột hay cọc nào làm trụ. 

Xóm Bản Chang có gần 50 hộ dân, 100% đều là dân tộc Dao tiền, sinh sống chủ yếu ở men sườn đồi núi cao với nghề trồng trúc sào, dong riềng, ngô, chăn nuôi gia cầm và gia súc nhỏ lẻ. Hầu hết, bà con nơi đây vẫn giữ gìn, bảo tồn nguyên vẹn kiến trúc nhà trình từ xa xưa truyền lại.

Độc đáo những ngôi nhà trình tường cổ xưa của người Dao ảnh 1
 Những phụ nữ Bản Chang trong trang phục truyền thống, phong tục của người Dao tiền bên những ngôi nhà trình tường

Theo ông Bàn Hữu Ngọc, Trưởng xóm Bản Chang, xã Thành Công cho biết: “Ở đây do khí hậu mát mẻ, mùa đông nhiệt độ thấp hơn các nơi khác rất nhiều, vậy nên các cụ ngày xưa đã nghĩ đến việc làm một ngôi nhà vừa là nhà ở vừa như hang để chống được sương mù, cái lạnh cắt da của mùa đông trên núi, vào mùa hè mát mẻ, lại có thể chống được kẻ gian, thú dữ. Vì lẽ đó, ngôi nhà trình tường đã xuất hiện và tồn tại cho đến bây giờ. 

Để làm được một ngôi nhà trình tường vững chắc, thì phải tỉ mẩn từ khâu làm móng nhà. Thông thường, móng nhà được đào sâu khoảng 1 mét rồi kè bằng đá kết hợp với chất kết dính là đất trộn nhuyễn lên cao hơn mặt sân khoảng 40 - 60 cm. Còn vật liệu chính để làm tường nhà là đất sét, đất cao lanh hay đất thịt dưới chân núi đá vôi, có nhiều ở huyện Nguyên Bình. 

Độc đáo những ngôi nhà trình tường cổ xưa của người Dao ảnh 2
Những ngôi nhà trình tường lợp ngói nam cổ kính cũng là một địa chỉ tham quan hút khách du lịch   

Làm móng xong đến công đoạn đắp đất thành tường, trước tiên phải làm chiếc khuôn bằng gỗ rồi cào đất núi đã chọn vào thúng, sàng đổ vào khuôn gỗ ván, cầm chày gỗ thay nhau giã đến khi đất kết dính với nhau, tháo khuôn ra không rơi mới được.

Khi xong tầng lượt thứ nhất, lại tiếp tục tháo khuôn gỗ đặt tiếp lượt tầng thứ hai, mỗi lượt tầng ván khuôn cao 50 - 70 cm. Đất giã và nện càng nhuyễn và chặt thì sau này tường sẽ không bị nứt và giữ được lâu bền. Tường đất của ngôi nhà thường cao 5 - 6 lượt tầng ván khuôn, thậm chí có gia đình làm cao 7 - 8 tầng khuôn. Trình xong tường xung quanh, lấy gỗ làm khung nhà bên trong tường. Bên trong nhà sẽ là hệ thống cột gỗ để phân chia các phòng.

Bên ngoài tường mài nhẵn, giã đất mịn, trơn và quét lớp vôi tạo nên màu trắng trang nhã cho ngôi nhà. Mái nhà được lợp ngói âm dương. Cạnh nhà là tường rào đá cao nửa người, chủ yếu để phân tách đất nhà với vùng đất đồi nương phía bên ngoài. Nhà trình tường được xây bao bọc kín đáo không giống nhà sàn hay nhà dựng bằng gỗ, vào mùa hè ở bên trong rất mát mẻ vì có hệ thống thông gió, cách nhiệt còn mùa đông lại rất ấm áp”.

Độc đáo những ngôi nhà trình tường cổ xưa của người Dao ảnh 3
 Móng nhà kè bằng đá kết hợp với chất kết dính là đất trộn nhuyễn, cao hơn mặt sân khoảng 40 – 60 cm

Với sự khéo léo, điêu luyện của đôi tay cùng sức mạnh của người Dao Tiền, những bức tường bằng đất chắc chắn, vững chãi, phẳng phiu, dù trải qua nhiều biến cố, thời gian nhưng chất lượng tường rất bảo đảm an toàn.

Nét độc đáo trong kiến trúc ngôi nhà trình tường của người Dao Tiền ở Bản Chang là được xây theo một khuôn mẫu thống nhất, dù to hay nhỏ đều phải có ba gian, hai cửa gồm: Một cửa chính giữa nhà và một cửa phụ ở đầu hồi nhà bên trái, hoặc bên phải để ra chuồng trâu, chuồng lợn phía sau. 

Ngoài ra, còn làm thêm 2 cửa sổ ở bên trái, bên phải lối ra vào và 1 cửa sổ ở gian bếp. Ba gian nhà được sắp xếp: Gian bên trái dùng để đặt buồng ngủ của gia chủ; gian bên phải là buồng ngủ của con cái; gian giữa thường rộng hơn hai gian bên và là gian để bàn thờ tổ tiên, bày bàn ghế tiếp khách, một số gia đình đặt thêm 1 - 2 giường dành cho khách.

Bên trong nhà còn làm thêm một bức tường phụ cũng bằng đất nện chạy song song với tường chính. Do đó, dù đã trải qua hơn 50 - 70 năm nhưng những ngôi nhà trình tường nơi đây vẫn giữ được khá nguyên bản.

Nỗi lo biến mất những ngôi nhà cổ

“Nhìn bề ngoài, kiến trúc ngôi nhà trình tường rất đơn gian nhưng khi làm thì lại hết sức công phu, tốn nhiều thời gian. Vào khoảng những năm 50, 60 của thế kỷ trước, việc làm nhà trình tường gần như hoàn toàn thủ công bằng sức người do giao thông, phương tiện, kỹ thuật còn khó khăn, lạc hậu. Người dân ở đây rất đoàn kết, mỗi dịp ai đó làm nhà thì cả dòng họ, các anh em, làng xóm lại cùng nhau bàn bạc, chuẩn bị vật liệu, giúp sức xây dựng những ngôi nhà liền kề, chung tường nhà với nhau”, ông Bàn Hữu Sen ở xóm Bản Chang chia sẻ.

Theo quan sát, nhiều ngôi nhà trình tường được xây dựng từ thế kỷ trước hiện vẫn đang được các gia đình sinh sống. Đáng nói là nhiều ngôi nhà còn khá tốt, vững chãi, tường đất có nơi đã bong sơn, lên màu nâu đen bóng, sờ mát lạnh và rắn như xi măng. Người dân cho biết ở nhà trình tường ấm đông, mát hè, rất tốt cho sức khỏe. 

Tuy nhiên, những năm gần đây, người dân có xu hướng xây dựng những ngôi nhà cấp bốn bằng gạch đá. Ưu điểm của những ngôi nhà làm từ gạch đá là quá trình thi công nhanh hơn, hiện đại hơn. Vì vậy, những ngôi nhà trình tường cổ đang dần bị mai một. 

Thiết nghĩ, để bảo tồn, giữ gìn và phát huy những ngôi nhà trình tường này, các cơ quan chức năng cần tuyên truyền cho người dân ý thức bảo tồn vốn quý của cha ông để lại; hạn chế nâng cấp, tu sửa làm thay đổi kết cấu nguyên bản của ngôi nhà; tích cực giới thiệu, quảng bá du lịch về cuộc sống của đồng bào dân tộc Dao tiền để tuyến du lịch Phia Đén – Phia Oắc, xã Thành Công trở thành một điểm dừng chân lý tưởng cho khách thăm quan.

Lưu Vĩnh
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Ngư dân “mùa dịch” lênh đênh theo con nước

Làng bè thuộc phường Long Bình Tân, TP Biên Hoà, tỉnh Đồng Nai.
(PLVN) - Đánh được cá nhưng mang đi bán trong mùa dịch là cả vấn đề. Lúc nào cũng nơm nớp lo chẳng may nhiễm bệnh phải cách ly thì lũ trẻ ở nhà sống ra sao? Đấy là chưa kể phải có giấy xét nghiệm âm tính với SARS- CoV-2, một loại “giấy thông hành liên tỉnh” qua chốt, có bán hết chỗ cũng chẳng còn lại được bao nhiêu.

“Chắp cánh” cho nhãn lồng Hưng Yên vươn ra thị trường thế giới

Nhãn lồng Hưng Yên nức tiếng thơm ngon từ bao đời!
(PLVN) - Hưng Yên cam kết sẵn sàng hỗ trợ, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho các doanh nghiệp, tổ chức, thương nhân trong và ngoài nước tiếp cận cơ hội kinh doanh và tham gia ký kết hợp đồng mua bán nhãn lồng và nông sản, đặc biệt, với các thị trường như Mỹ, châu Âu, châu Úc và Trung Quốc.

Bệnh viện Phụ sản lớn nhất phía Nam mang tên vị Hoàng thái hậu nhân từ đức độ

Bệnh viện Từ Dũ ngày nay được đặt theo tên Hoàng thái hậu Từ Dụ.
(PLVN) - Sài Gòn có Bệnh viện Phụ sản lớn nhất phía Nam được đặt tên là Từ Dũ. Tên gọi lấy từ tên của vị Hoàng thái hậu nổi tiếng của triều Nguyễn, tuy nhiên hậu thế nhiều người không biết rằng tên nguyên gốc của bà là Từ Dụ - tên hiệu được vua Tự Đức truyền di chiếu tấn tôn cho mẹ mình, mang ý nghĩa về lòng nhân từ, đức độ, bao dung.

Quảng Bình: Không để “nút thắt” tại dự án trọng điểm của quốc gia về năng lượng

Phối cảnh dự án Nhiệt điện Quảng Trạch I.
(PLVN) - Trước những khó khăn, vướng mắc trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và bố trí tái định cư cho người dân tại dự án Trung tâm điện lực Quảng Trạch, các cấp chính quyền tỉnh Quảng Bình cùng các đơn vị liên quan đã và đang nỗ lực tìm giải pháp tháo gỡ để dự án được triển khai đảm bảo tiến độ.

Đằng sau những tờ báo cũ…

Nhà báo, nhà nghiên cứu Dương Phước Thu nâng niu những tờ báo cũ.
(PLVN) - Gần 20 năm qua, nhà báo - nhà nghiên cứu Dương Phước Thu đã dày công sưu tầm bộ sưu tập gồm 200 tờ báo xuất bản tại Huế. Từng hiện vật ố màu thời gian ấy làm giàu vốn tri thức cho người theo nghề.

Sẽ có chế tài siết chặt quản lý hoạt động bán hàng đa cấp biến tướng

Sẽ có chế tài siết chặt quản lý hoạt động bán hàng đa cấp biến tướng
(PLVN) - Mới đây, Bộ Công Thương đã công khai lấy ý kiến góp ý dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 40/2018/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp. Dự thảo này được kỳ vọng sẽ hạn chế được tình trạng bán hàng đa cấp biến tướng, gây bức xúc dư luận lâu nay.

Miễn nhiệm chức vụ Phó Hiệu trưởng đối với NSUT Đức Hải: Liệu quyết định miễn nhiệm có hợp pháp?

Miễn nhiệm chức vụ Phó Hiệu trưởng đối với NSUT Đức Hải: Liệu quyết định miễn nhiệm có hợp pháp?
(PLVN) - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật và Du lịch Sài Gòn ký quyết định miễn nhiệm chức vụ Phó Hiệu trưởng của Nghệ sĩ ưu tú (NSƯT) Đức Hải. Động thái này được nhiều người ủng hộ vì phát ngôn nhạy cảm của vị Phó Hiệu trưởng trên mạng xã hội nhưng dư luận cũng băn khoăn liệu việc miễn nhiệm có đúng quy trình?

Viglacera 50 năm xây dựng, trưởng thành và phát triển

Sản phẩm gạch lát nền Viglacera mang đến vẻ đẹp sang trọng cho mọi công trình.
(PLVN) - Trong gần 50 năm xây dựng và trưởng thành Tổng công ty Viglacera - CTCP không chỉ là thương hiệu có uy tín trong lĩnh vực đầu tư kinh doanh bất động sản, mà còn là doanh nghiệp đứng đầu trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng tại Việt Nam.